Truyền thống hiếu học của người dân thôn Mộ Trạch (xã Đường An) được tiếp nối bằng những việc làm cụ thể.
Xứ Đông xưa có câu “Tiền làng Đọc, thóc làng Nhữ, chữ làng Chằm”. “Làng Chằm” chính là tên cổ của thôn Mộ Trạch. Theo các tư liệu nghiên cứu, từ năm 1304 đến năm 1754, trong khoảng 450 năm, Mộ Trạch có 36 người đỗ tiến sĩ. Trong số này có 1 người làm tể tướng, 4 người làm bồi tụng, 14 người làm thượng thư, 5 người làm quận công.
Dấu ấn khoa bảng còn được người dân lưu giữ qua nhiều câu chuyện gắn với làng quê. Người làng Mộ Trạch tự hào rằng tinh hoa trời đất hội tụ nơi đây, gửi gắm vào giếng làng linh thiêng - giếng có đường kính 36 m, tương ứng 36 vị tiến sĩ. Mực nước chỉ sâu chừng 1m nhưng múc mãi không vơi. Vào năm đại hạn, khi mọi giếng khác đều cạn, giếng làng vẫn đầy và trong ngọt lạ kỳ. Bởi thế, câu truyền tụng “nước giếng không bao giờ cạn” không chỉ nói về nước, mà còn nói về mạch chữ, mạch hiếu học chưa từng đứt đoạn của ngôi làng.
Với người Mộ Trạch hôm nay, giữ truyền thống hiếu học không chỉ là nhắc lại những người đỗ đạt trong lịch sử. Việc chăm lo cho con em học tập được cụ thể hóa bằng những nguồn quỹ, những phần thưởng và sự hỗ trợ dành cho học sinh.
Được vận động xây dựng từ năm 2005, Quỹ Khuyến học thôn Mộ Trạch duy trì và phát triển qua hơn 20 năm nhờ sự đóng góp của người dân, các dòng họ và những người con quê hương đang sinh sống, làm việc ở nhiều nơi. Từ nguồn quỹ này, công tác khen thưởng, hỗ trợ học sinh được duy trì hằng năm.
Tại chương trình tiếp nhận ủng hộ Quỹ Khuyến học và trao thưởng năm 2026, Hội Đồng hương Mộ Trạch tại Hà Nội trao tặng 1,5 tỷ đồng cho quỹ, nâng tổng số quỹ hiện có của thôn lên hơn 1,6 tỷ đồng. Sự đóng góp của những người xa quê cùng nguồn ủng hộ trong thôn, các dòng họ tạo thêm điều kiện để hoạt động khuyến học được duy trì thường xuyên, động viên những học sinh có thành tích và kịp thời hỗ trợ những em còn gặp khó khăn trong học tập.
Ông Nhữ Đình Thành, Chi hội trưởng Chi hội Khuyến học thôn Mộ Trạch cho biết: “Việc duy trì quỹ qua nhiều năm tạo nguồn lực ổn định để triển khai công tác khuyến học. Chi hội chú trọng quản lý, sử dụng quỹ công khai, đúng mục đích; vừa khen thưởng học sinh có thành tích, vừa hỗ trợ những trường hợp có hoàn cảnh khó khăn”.
Ngày 2/9 vừa qua, Chi hội Khuyến học thôn Mộ Trạch trao thưởng cho 67 học sinh, sinh viên là con em trong thôn. Trong đó có 4 sinh viên đại học xuất sắc, 5 học sinh giỏi cấp thành phố, 23 em đỗ đại học, 31 em đỗ các trường THPT công lập và 4 học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Các khoản thưởng được trao ở nhiều nhóm đối tượng, từ học sinh đạt thành tích cao đến những em cần được hỗ trợ để tiếp tục việc học. Cách làm này giúp hoạt động của quỹ không chỉ dừng ở việc biểu dương thành tích mà còn hướng đến những trường hợp cần thêm điều kiện học tập.
Thời gian tới, Chi hội Khuyến học thôn Mộ Trạch tiếp tục mở rộng hoạt động hỗ trợ việc học, trong đó có phối hợp, hỗ trợ giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi cấp thành phố. Chi hội cũng mong muốn phát huy sự đồng hành của những giáo viên là người con quê hương, tổ chức các lớp phụ đạo phù hợp cho học sinh còn yếu, giúp các em có thêm điều kiện củng cố kiến thức và tiến bộ trong học tập.
Ở Mộ Trạch, công tác khuyến học không chỉ được thực hiện thông qua một quỹ chung. Các dòng họ cũng duy trì những hình thức động viên con cháu học tập, tạo thành một kênh khuyến học gắn với từng gia đình.
Tại Lễ hội truyền thống thôn Mộ Trạch tổ chức vào mùng 8 tháng giêng hằng năm, Hội đồng dòng họ Vũ - Võ Việt Nam tổ chức trao “Bằng khuyến học, khuyến tài” cho các học sinh, sinh viên xuất sắc - những người đã đạt thành tích cao trong học tập và nghiên cứu. Đây là hoạt động truyền thống thể hiện tinh thần đề cao tri thức, tiếp nối truyền thống hiếu học của dòng họ.
Theo bà Bùi Thị Phương, Chủ tịch Hội Khuyến học xã Đường An: “Công tác khuyến học, khuyến tài tại thôn Mộ Trạch được duy trì bền bỉ. Việc khen thưởng, hỗ trợ học sinh, sinh viên được thực hiện đều đặn, qua đó tạo động lực để các em phấn đấu và giúp những học sinh, sinh viên còn khó khăn có thêm điều kiện tiếp tục học tập. Quan trọng hơn, khuyến học đã trở thành việc chung được nhiều gia đình, dòng họ và người Mộ Trạch xa quê quan tâm, góp sức. Đây cũng là nền tảng để truyền thống hiếu học của địa phương được tiếp nối bằng những việc làm cụ thể, phù hợp với điều kiện học tập của con em hiện nay”.
Từ Quỹ Khuyến học của thôn, hoạt động của các dòng họ đến sự đóng góp của những người con xa quê, thôn Mộ Trạch đang có nhiều cách làm để chăm lo việc học. Truyền thống của “làng tiến sĩ xứ Đông” không chỉ nằm trong những trang tư liệu lịch sử, mà đang được con cháu tiếp nối bằng những việc làm cụ thể, tạo thêm điều kiện để thế hệ trẻ học tập, rèn luyện và trưởng thành.
HUYỀN TRANG
