Phía sau những món ăn đã nổi tiếng như bánh đa cua, bánh mỳ cay..., thành phố Hải Phòng vẫn còn không ít thức quà dân dã mang đậm dấu ấn văn hóa địa phương.
Trên phố Đinh Tiên Hoàng (phường Hồng Bàng), dòng người vẫn đều đặn ghé vào quán trà cúc đã tồn tại gần 70 năm. Không phải quán cà phê hiện đại hay đồ uống theo xu hướng, nơi đây vẫn giữ được sức hút nhờ một thức trà bình dị.
Lần đầu đến Hải Phòng, chị Nguyễn Thúy Ngọc (Hà Nội) tìm đến quán sau khi xem những video giới thiệu trên mạng xã hội. Cầm ly trà vàng nâu trên tay, uống một ngụm, chị khá bất ngờ khi hương vị khác hẳn tưởng tượng. "Tôi nghĩ trà sẽ khá đắng nhưng khi uống lại cảm nhận rõ vị chua nhẹ, ngọt hậu rất dễ chịu. Càng uống càng thấy cuốn", chị Ngọc chia sẻ.
Theo chị Vũ Ngọc Anh, quản lý quán trà cúc trên phố Đinh Tiên Hoàng, quán được ông ngoại gây dựng từ năm 1956 rồi truyền lại cho các thế hệ sau. Trước đây, khách chủ yếu là người lớn tuổi, nhưng về sau nhiều bạn trẻ cũng tìm đến thưởng thức. Công thức pha chế cũng được điều chỉnh hài hòa hơn với vị chua ngọt dịu, song vẫn giữ nguyên những nguyên liệu truyền thống như hoa cúc, trà mạn, táo đỏ, kỷ tử.
Trà cúc Hải Phòng không phải thức uống khiến người ta yêu thích ngay từ ngụm đầu tiên. Có người thấy hơi chát, hơi đắng, nhưng chính vị ngọt còn đọng lại sau đó lại khiến thực khách nhớ mãi. Theo thời gian, ly trà cúc dần trở thành một nét sinh hoạt của người dân thành phố Cảng.
Nếu trà cúc lưu giữ nhịp sống phố thị thì bánh xì lồng cấu lại là minh chứng sinh động cho sự giao thoa văn hóa. Ít ai biết rằng cái tên "xì lồng cấu" bắt nguồn từ chiếc xửng hấp bánh của người Hoa. Từ món bánh Niên Cao truyền thống, khi đến Hải Phòng, người dân địa phương đã Việt hóa cả tên gọi lẫn cách thưởng thức để tạo nên một món ăn rất riêng.
Ngày trước, bánh chỉ xuất hiện trên bàn thờ mỗi dịp Tết. Theo thời gian, chiếc bánh dẻo thơm làm từ gạo nếp, đường mật, gừng và vừng đã trở thành món quà chiều quen thuộc.
Điều làm nên sức hấp dẫn của bánh xì lồng cấu chính là có tới hai cách thưởng thức. Khi ăn trực tiếp, thực khách cảm nhận được độ dẻo mềm cùng vị ngọt thanh. Còn khi cắt lát rồi rán vàng, lớp vỏ bên ngoài giòn rụm trong khi phần nhân bên trong vẫn dẻo quánh, tạo nên cảm giác hoàn toàn khác biệt.
Chỉ từ một chiếc bánh, người Hải Phòng đã tạo nên hai trải nghiệm ẩm thực riêng, khiến nhiều du khách tò mò tìm thưởng thức tại các khu chợ truyền thống.
Hải Phòng còn sở hữu nhiều món ăn bình dân nhưng đủ sức tạo nên thương hiệu riêng. Suốt gần 30 năm qua, quán bánh mỳ miến của vợ chồng ông Nguyễn Hồng Sơn và bà Nguyễn Thị Mạnh Hà trên phố Lê Hồng Phong (phường Lê Thanh Nghị) vẫn tấp nập khách mỗi buổi sáng. Thoạt nghe, nhiều người không khỏi ngạc nhiên khi miến lại trở thành nhân bánh mỳ. Nhưng chính sự kết hợp lạ lùng ấy lại tạo nên một món ăn khó tìm thấy ở nơi khác.
Phần nhân gồm miến, mộc nhĩ, giá đỗ và trứng được xào vừa tới, ăn kèm ruốc thịt, dưa chuột và rau mùi. Điểm đặc biệt nằm ở phần vỏ bánh. Thay vì nướng giòn như thông thường, bánh được nhúng qua nước đường rồi rán trong dầu nóng, tạo lớp vỏ thơm, béo nhẹ nhưng không ngấy.
Bà Nguyễn Thị Mạnh Hà cho biết, từ năm 1996 đến nay, quán vẫn đều đặn bán khoảng 300 - 500 chiếc mỗi sáng. Không ít khách đã ăn từ khi còn là học sinh, đến nay vẫn quay lại như một thói quen. "Mọi người quen gọi là bánh mỳ miến, còn tôi thì vẫn gọi là bánh mỳ rán", bà Hà nói
Tại chùa Thanh Mai (phường Nguyễn Trãi), vào mỗi dịp lễ hội hay ngày Tết, đồng bào Sán Dìu vẫn giữ tục làm bánh Bạc Đầu để dâng Phật, dâng tổ tiên. Chiếc bánh nhỏ phủ lớp bột nếp trắng mịn bên ngoài, nhân lạc vừng ngọt dịu chứa đựng nhiều ý nghĩa về sự đoàn viên, bình an và biết ơn cội nguồn. Bánh Bạc Đầu là nét đẹp văn hóa được đồng bào Sán Dìu gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, hiện nay số người còn biết làm bánh không nhiều.
Ở vùng đồng ruộng nước ngọt xã Kiến Hải, người dân lưu giữ một món ăn chỉ xuất hiện theo mùa. Canh thun thún được chế biến từ một loại tảo nước ngọt chỉ sinh trưởng ở môi trường nước sạch. Mỗi năm, thun thún chỉ nổi trong vài tháng nên người dân xem đây như món quà thiên nhiên ban tặng.
Theo anh Bùi Tuấn Anh, người dân xã Kiến Hải, để nấu được nồi canh ngon, thun thún phải trải qua nhiều công đoạn sơ chế như ngâm, rửa, luộc cùng lá chuối hột rồi mới kết hợp với cá rô đồng, cá quả hoặc cá ngạch. Chính quy trình chế biến công phu ấy giúp món ăn giữ được vị thanh mát rất riêng, đồng thời thể hiện sự gắn bó của người dân vùng đồng nước với thiên nhiên.
Từ ly trà cúc, chiếc bánh xì lồng cấu, bánh mỳ miến, bánh Bạc Đầu đến canh thun thún, điểm chung của những món ăn này không nằm ở nguyên liệu đắt tiền hay cách chế biến cầu kỳ, mà ở nét bình dị và những câu chuyện văn hóa phía sau.
Khi du lịch trải nghiệm ẩm thực ngày càng được ưa chuộng, những món ăn mang đậm bản sắc địa phương đang trở thành "đại sứ" quảng bá hiệu quả cho Hải Phòng. Thực khách không chỉ đến để thưởng thức một hương vị mới, mà còn để hiểu thêm về thành phố, về sự giao thoa văn hóa và nếp sống của người dân đất Cảng.
HÀ KIÊN
.jpg "Ẩm thực Hải Phòng sẵn sàng cho những vũ điệu tinh hoa")
