Đền Thụ Khê tương truyền từng lưu giữ thanh gươm Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn sử dụng trong chiến thắng Bạch Đằng năm 1288.
Liên Khê là vùng đất cổ được bao bọc bởi sông Đá Bạc, sông Giá (tên cổ là Đô Lý) và 8 dãy núi đá nằm ở phía Đông Bắc, tạo thành tấm bình phong thiên nhiên kỳ vĩ.
Di tích đầu tiên phải kể đến là đền Thụ Khê. Trước đây, đền có kiến trúc khá bề thế theo kiểu “nội công, ngoại quốc”. Thời gian và chiến tranh tàn phá, đền nhiều lần phải làm lại nên diện tích bị thu hẹp khá nhiều. Tương truyền, trước kia đền Thụ Khê lưu giữ thanh kiếm Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn từng sử dụng trong chiến thắng Bạch Đằng năm 1288. Tuy nhiên, thanh kiếm này đã bị thất lạc. Hiện tại, đền còn lưu giữ nhiều hiện vật quý. Hằng năm, vào ngày 20 tháng 8 âm lịch, dân làng tổ chức rước tượng Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn từ đền Thụ Khê ra miếu ở khu vực bến Sỏi bên bờ sông Giá, sau đó tiến hành hội thi bơi chải trên sông.
Đối diện đền Thụ Khê qua dãy núi chạy dài là một thung lũng hiểm yếu, nơi Hưng Đạo Vương huấn luyện quân sĩ. Ngày nay, nơi đây tọa lạc chùa Thiểm Khê, tên chữ là Hoa Linh tự, được người dân dựng lên và coi như đài tưởng niệm chiến thắng Trúc Động. Đứng trên sân chùa, du khách có thể phóng tầm mắt nhìn toàn cảnh thung lũng xanh mướt, bên phải có núi chùa Hang, bên trái là núi Mẫu Ba. Thăm chùa Thiểm Khê, du khách được chiêm ngưỡng nhiều pho tượng quý, có giá trị nghệ thuật cao, được xếp vào loại tượng gỗ cổ nhất còn lại trong cả nước như: bộ Tam Thế, bộ Di Đà Tam Tôn... Trong đó, đặc biệt nhất là pho tượng “Quan Âm thiên phủ thiên nhãn” có niên đại từ thế kỷ 16 rất đẹp, là một trong những pho tượng gỗ có niên đại sớm nhất ở nước ta.
Đến cụm di tích Liên Khê, du khách không thể bỏ qua ngôi chùa Mai Động. Tương truyền, chùa Mai Động được xây dựng trên mảnh đất từng là kho quân lương tiền phương của quân đội nhà Trần. Chùa Mai Động tên chữ là Lễ Sơn cổ tự, có quy mô vừa phải và vẫn giữ được dáng dấp của kiến trúc cổ truyền, nằm trên sườn của dãy núi hình yên ngựa. Chùa còn bảo lưu nhiều di vật quý hiếm như: hệ thống tượng tháp, toà tam bảo, bia đá, thạch thiên đài và một số thư tịch cổ văn của thế kỷ 17, 18…
Năm 1996, cụm di tích trên ở xã Liên Khê được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận di tích lịch sử- văn hóa cấp quốc gia. Dành một ngày tham quan những di tích lịch sử giàu giá trị văn hóa, lịch sử quý báu, thưởng thức đặc sản na bở Liên Khê thơm, ngon, nổi tiếng cả nước trong không gian thoáng đãng, trong lành của vùng đồi núi, là lựa chọn thú vị cho chuyến du lịch ngắn ngày dành cho các gia đình.
Nguyễn Dương
