Một số trường hợp phải cai nghiện ma túy bắt buộc

Việc phân định rõ từng nhóm đối tượng, từng trường hợp áp dụng và các trường hợp loại trừ có ý nghĩa quan trọng, vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, vừa bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người nghiện ma túy.

Quy định với người trên 18 tuổi

Khoản 1 Điều 35 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 quy định trường hợp áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc như sau: Người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính nếu không thuộc trường hợp bị xử lý theo quy định của pháp luật về hình sự, khi thuộc một trong các trường hợp sau đây:

- Không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện.

- Trong thời gian cai nghiện ma túy tự nguyện bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy.

- Người nghiện ma túy không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt điều trị nghiện bằng thuốc thay thế hoặc bị chấm dứt điều trị nghiện bằng thuốc thay thế do vi phạm quy định về điều trị nghiện.

- Trong thời gian quản lý sau cai nghiện ma túy mà bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy.

- Trong thời gian người nghiện ma túy cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế mà không chấp hành việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử thì bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.

- Trong thời gian người nghiện ma túy cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế mà thực hiện một trong các hành vi thuộc trường hợp bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính thì ngoài việc xử lý theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, Công an cấp xã nơi người đó cư trú lập biên bản, tổ chức kiểm điểm. Nếu tiếp tục vi phạm pháp luật mà không thuộc trường hợp bị xử lý theo quy định của pháp luật về hình sự thì bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.

- Trong thời gian người nghiện ma túy cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế mà vi phạm pháp luật không thuộc trường hợp nêu trên, ngoài việc xử lý theo quy định của pháp luật có liên quan thì thực hiện như sau:

+ Vi phạm lần đầu thì Công an cấp xã đang quản lý lập biên bản và tổ chức nhắc nhở.

+ Vi phạm lần thứ hai thì Công an cấp xã đang quản lý lập biên bản, tổ chức kiểm điểm.

+ Vi phạm lần thứ ba thì bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.

Khoản 2 Điều 35 Luật Phòng, chống ma túy quy định không áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc đối với các trường hợp sau đây:

- Người không có năng lực trách nhiệm hành chính.

- Người đang mang thai có chứng nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đủ điều kiện theo quy định pháp luật.

- Phụ nữ hoặc người duy nhất đang nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi được Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó cư trú xác nhận.

Quy định cho người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi

Người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi bị đưa đi cai nghiện bắt buộc nếu không thuộc trường hợp bị xử lý theo quy định của pháp luật về hình sự khi thuộc một trong các trường hợp sau đây:

- Không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện.

- Trong thời gian cai nghiện ma túy tự nguyện bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy.

- Người nghiện ma túy không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt điều trị nghiện bằng thuốc thay thế hoặc bị chấm dứt điều trị nghiện bằng thuốc thay thế do vi phạm quy định về điều trị nghiện.

- Trong thời gian quản lý sau cai nghiện mà xác định nghiện ma túy.

- Trong thời gian người nghiện ma túy cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế mà không chấp hành việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử thì bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.

- Trong thời gian người nghiện ma túy cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế mà thực hiện một trong các hành vi thuộc trường hợp bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính thì ngoài việc xử lý theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, Công an cấp xã nơi người đó cư trú lập biên bản, tổ chức kiểm điểm. Nếu tiếp tục vi phạm pháp luật mà không thuộc trường hợp bị xử lý theo quy định của pháp luật về hình sự thì bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.

- Trong thời gian người nghiện ma túy cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế mà vi phạm pháp luật không thuộc trường hợp bị xử lý nêu trên, ngoài việc xử lý theo quy định của pháp luật có liên quan thì thực hiện như sau:

+ Vi phạm lần đầu thì Công an cấp xã đang quản lý lập biên bản và tổ chức nhắc nhở.

+ Vi phạm lần thứ hai thì Công an cấp xã đang quản lý lập biên bản, tổ chức kiểm điểm.

+ Vi phạm lần thứ ba thì bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc. Điểm đáng chú ý là pháp luật không áp dụng ngay biện pháp bắt buộc trong mọi trường hợp vi phạm mà có cơ chế nhắc nhở, kiểm điểm và theo dõi đối với một số hành vi. Chỉ khi người nghiện tiếp tục vi phạm hoặc không chấp hành các yêu cầu cần thiết thì biện pháp cai nghiện bắt buộc mới được áp dụng.

Cách tiếp cận này vừa thể hiện tính nghiêm minh trong quản lý người nghiện ma túy, vừa tạo điều kiện để người nghiện chủ động cai nghiện, điều trị và tái hòa nhập cộng đồng. Đồng thời, việc quy định cụ thể các trường hợp không áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc cũng góp phần bảo đảm tính nhân văn và phù hợp với hoàn cảnh thực tế của từng đối tượng. Nhìn tổng thể, các quy định mới hướng tới mục tiêu không chỉ kiểm soát hành vi sử dụng trái phép chất ma túy mà còn tăng trách nhiệm chấp hành trong suốt quá trình cai nghiện, điều trị và quản lý sau cai. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế tái nghiện và góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.