(HPĐT)- Chiều Ba mươi tết. Khi mâm bàn cúng gia tiên vừa hoàn tất, tạm gác những tất bật lệ thường của mọi gia đình ngày cuối năm, tôi tự cho mình có chút thời gian thảnh thơi bên chung trà nóng, lắng nghe bước chân của nàng xuân đang hối hả tràn về theo ngọn gió bấc hanh hao cuối mùa và những cánh mai vàng vừa e ấp nở. Giữa bộn bề bánh mứt, toàn là những thứ đắt tiền mang thương hiệu nổi tiếng quốc gia, nước ngoài, tôi chợt nôn nao một nỗi nhớ đến lạ kỳ về chiếc bánh phồng nướng lửa rơm thời thơ bé!
Sanh ra và lớn lên tại một làng quê thuần nông ven thị xã Trà Vinh, tuổi thơ của thế hệ chúng tôi gắn liền với những năm tháng chiến tranh triền miên, đói nghèo và vất vã. Tết trở thành dịp no dồn bù lại bao ngày thèm thuồng, đói góp. Hồi đó, cứ mỗi độ xuân về là không nhà nào không có vài chục, vài trăm bánh phồng xếp thành từng chục theo hình bắt vần trên chiếc sàng tre. Bánh phồng trên bàn thờ gia tiên thể hiện lòng tôn kính, hiếu thảo của người cháu con với bậc trên trước. Bánh phồng làm quà biếu ông bà, lối xóm bày tỏ sự tri ân, lòng hảo thuận. Bánh phồng nướng lên bàn trà nước mỗi khi có khách đến viếng thăm chúc tụng… Đến nỗi, trong đầu óc non nớt của chúng tôi không thể tưởng tượng được cái Tết sẽ như thế nào nếu không có những chiếc bánh phồng dân dã ấy!
Từ giữa Chạp, những chú cu cườm thong thả cất tiếng gọi nhau trên ngọn vông đồng. Bỗng từ nhà ai đó tận cuối xóm, nhịp chày cùm cum vang lên xen với tiếng gà gọi sáng. Đêm sau, rồi đêm sau nữa, vẫn nhịp chày ấy, khi gần hơn, lúc xa hơn, đều đặn, nhịp nhàng mơ hồ hòa vào giấc ngủ bọn trẻ chúng tôi. Chợt một đêm nào đó, nhịp chày vang lên thình thịch ngay trong sân, lôi chúng tôi khỏi giấc ngủ co ro trong mảnh chăn cuộn tròn, vỡ òa một niềm vui: Quết bánh phồng! Tía tôi, anh tôi, cùng mấy anh trai trong xóm không biết có mặt tự bao giờ, thay nhau vung hết tay, quết cật lực chiếc chày vồ vào lòng cối. Đêm cuối đông, trời se sắt lạnh, mà những giọt mồ hôi đã bắt đầu rịn ra, rồi lăn dài trên những chiếc lưng trần cuồn cuộn cơ bắp theo mỗi nhịp chày. Người quết, quết cật lực. Người trở, trở luôn tay. Vậy mà trong đôi mắt mỗi người đều ánh lên niềm vui, ấm no, hạnh phúc. Tết mà vắng tiếng chày bánh phồng là y như rằng, năm sau cả xóm, cả làng lo mà chạy đói! Còn nhớ, những năm cuối thập niên 70 thế kỷ trước, tôi rời quê lên Sài Gòn ăn học. Chiều cuối năm, tiếng pháo đã ran ngoài đường mà chưa kịp đón chuyến xe muộn về quê, tôi nôn nao nhớ nhà, nhớ xóm. Có những đêm, nhịp chày quết bánh phồng năm xưa chập chờn cứ như gần như xa, khiến tôi mãi trở mình, không tài nào chợp mắt.
Tang tảng sáng, ổ bánh vừa chín nhuyễn, tiếng chày ngơi dần nhường chỗ cho tiếng cười vui tíu tít của chị tôi và những người bạn gái đồng niên của chị kéo tới “vần công” cán bánh phồng. Ống cán làm bằng ống tre, tròn đều mướt rượt dầu dừa, được các chị kỹ lưỡng giữ gìn bằng cách treo lên giàn khói, dùng từ Tết này sang Tết khác. Không ít chị, trong hành trang ngày xuất giá theo chồng có chiếc ống cán bánh phồng đã lẵn dấu tay người.
Chiều cuối năm, ở góc sân sau nhà, bên ánh lửa rơm bùng ngọn, má tôi ngồi co ro, tỉ mẫn nướng từng chiếc bánh phồng cho kịp mâm bàn dọn cúng gia tiên. Giữa hai chiếc kẹp làm bằng thân tre như hai bàn tay khổng lồ, xoay trở liên tục trên lửa, chiếc bánh vừa “phồng” lên vừa trở màu vàng ươm, vô cùng bắt mắt. Bánh phồng nếp nướng lửa rơm, vừa giòn vừa phao, như tan ngay trên đầu lưỡi, khiến cho ngày xuân tuổi thơ chúng tôi thêm đậm đà hương vị. Nhớ lắm, bánh phồng ơi!
Nhà văn TRẦN DŨNG
