(HPĐT)- Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, những năm gần đây, mua bán tranh trực tuyến (online) khá phát triển ở Việt Nam. Dù có những ưu điểm, tuy nhiên không ít ý kiến cho rằng, mua bán tranh trên mạng ở nước ta còn có hạn chế và hiện hữu những âu lo.
.jpg)
Các trang mạng bán tranh trực tuyến ở nước ta không còn xa lạ với nhiều người.
Lợi trước mắt
Trên thế giới, việc mua bán tranh và các tác phẩm nghệ thuật qua mạng khá rôm rả. Những nhà đấu giá tên tuổi hay các nhà sưu tập lừng lẫy như đều có rất nhiều hoạt động quảng bá, mua bán tranh qua mạng. Theo các nhà đấu giá, sở dĩ họ phải “nhanh chân” giới thiệu các tác phẩm lên mạng là vì trong cách đấu giá cổ điển, nhiều người bận rộn hoặc không muốn lộ mặt phải nhận catalogue ở nhà và đấu qua điện thoại. Ngày nay, họ có thể nhìn thấy tác phẩm mà mình muốn mua một cách sinh động hơn qua màn hình máy tính.
Tại Việt Nam những năm gần đây cũng như hiện tại, rất nhiều trang web và trang mạng xã hội bán tranh được tạo ra, góp phần thúc đẩy nghệ thuật hội họa tiếp cận số đông công chúng. Theo họa sĩ Bùi Thanh Tâm, ưu điểm của việc bán tranh online hiện nay là kéo công chúng xích lại gần nghệ thuật hơn. Công chúng ở đây là người chơi chứ không phải là nhà sưu tầm chuyên nghiệp. Họ đến chợ tranh online chủ yếu để thỏa mãn nhu cầu thưởng thức, trang trí của mình. Mua bán tranh trên mạng cũng là cách giúp họa sĩ giới thiệu tranh của mình một cách nhanh nhất đến công chúng, có họa sĩ còn tìm được nhà sưu tập trên mạng.
Họa sĩ Phan Quang Tân, thành viên trong “nhóm họa sĩ Huế Ta” chia sẻ, qua mạng xã hội facebook, các họa sĩ trong nhóm bán được rất nhiều tác phẩm. Có họa sĩ trước đây chỉ bán được dăm ba bức tranh nhưng giờ bán được khá nhiều. Trước đây, những tác phẩm thiên về nghệ thuật rất khó bán, nhưng sau khi khách hàng tiếp cận tranh phong cảnh, tĩnh vật, họ lại muốn mua thêm những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao. Từ đây, “thương hiệu” của họa sĩ dần được nâng lên, có những tác phẩm bán được hàng chục triệu đồng. Nếu trước đây, tác phẩm vẽ xong cũng chỉ để ngắm thì nay, những tương tác qua mạng xã hội càng kích thích họa sĩ sáng tạo, vì họ có thêm thu nhập để làm việc, có thêm mối quan hệ. Không ít họa sĩ được định danh, thậm chí bận bịu sáng tác quanh năm vì mỗi tác phẩm mới của họ khi được giới thiệu trên mạng đều được khách hàng đăng ký mua ngay.
Hại dài lâu
Mặc dù có những ưu điểm kể trên, tuy nhiên không ít người trong nghề cho rằng việc mua bán tranh trực tuyến có những mối lo. Theo họa sĩ Nguyễn Quốc Trung, khi mua tranh trên mạng, người mua xem tranh qua điện thoại, qua màn hình nên giảm đi khoảng 50% giá trị cảm quan nghệ thuật thực tế. Nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Hải Yến có cùng quan điểm khi cho biết, nếu nhìn tranh qua mạng, không thể cảm nhận được là mình đứng trước tác phẩm “bằng xương bằng thịt”, bằng tất cả tinh thần của người nghệ sĩ khi thể hiện tác phẩm.
Bên cạnh đó, vấn đề đáng lo ngại ở việc mua bán tranh trực tuyến đó là tranh giả, tranh nhái có thể đường hoàng trở thành tranh... thật.
Trước đây, các họa sĩ tên tuổi ở nước ta bức xúc khi trang mạng xuongtranh.vn trưng bày, giới thiệu nhiều tranh sao chép, tranh giả và các bức tranh được rao bán với giá rẻ. Người mua chỉ cần xem tranh, ưng giá, click vào giỏ mua hàng, điền thông tin và xuongtranh.vn sẽ chép lại bức tranh khách đặt. Giá mỗi bức tranh chủ yếu từ 2 - 3 triệu đồng/bức. Trên tranh có cả chữ ký, gồm chữ ký giả và thậm chí là chữ ký của chính người sao chép. Tuy nhiên, tên đầy đủ tác giả của từng bức tranh thì không hề được giới thiệu.
Họa sĩ Đặng Tiến có lần “kêu trời” rằng tranh của anh đang giữ mà có người rao bán trên mạng với giá khuyến mại rất bèo bọt. Bên cạnh đó, nhiều bức tranh của danh họa như Bùi Xuân Phái đến Thành Chương, Bùi Hữu Hùng, Hồng Việt Dũng, Nguyễn Thanh Bình, Đào Hải Phong… cũng bị (được) rao bán đầy trên mạng, hầu hết tranh trên mạng là tranh giả, tranh nhái. Theo họa sĩ Đặng Phương Việt, những tác phẩm tốt và hay ít khi được người sáng tác đưa lên mạng bán vì sợ bị sao chép. Họa sĩ này từng phát hiện khá nhiều phòng tranh bán online gắn tên anh vào tác phẩm nhái, giả để lừa khách hàng. Để tránh tình trạng khách mua nhầm tranh chép, Đặng Phương Việt không bán tranh online khi khách chưa gặp và xem tranh thật của mình.
Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, tiết tấu công việc nhanh, nhiều áp lực, cuộc sống bộn bề, việc tận dụng mạng xã hội để giới thiệu, mua bán tranh trực tuyến đang là cách thức hiệu quả cao được nhiều người yêu thích nghệ thuật chọn lựa. Tuy nhiên, phần nhiều đó là những hoạt động tự phát. Họa sĩ Nguyễn Thế Sơn, Trường đại học Mỹ thuật Hà Nội nhận định: “Thị trường tranh online hiện nay chưa chuyên nghiệp. Các nghệ sĩ phải tự bơi là nhiều. Điều đó nhiều khi đang làm loạn thị trường”.
Khôi Nguyên
