Lễ thượng cờ Lễ hội chọi trâu năm 2019 tại đền Nghè.
30 năm ấy biết bao nhiêu tình
Ông Hoàng Trung Hiếu, Phó chủ tịch UBND quận Đồ Sơn, Trưởng Ban tổ chức lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2019 cho biết, sau khi lễ hội gián đoạn do chiến tranh, 2 lần người dân Đồ Sơn dự kiến khôi phục (vào các năm 1972 và 1975), đều không thành công do nhiều nguyên nhân khác nhau. Phải đến năm 1990, ước mong của người dân Đồ Sơn mới trở thành hiện thực.
Xác định đây là lễ hội độc đáo mang đậm bản sắc văn hoá vùng đồng bằng duyên hải Bắc bộ cần được quảng bá rộng rãi, hằng năm, mỗi dịp lễ hội diễn ra, Báo Hải Phòng đều thông tin kịp thời. Để mở rộng quy mô và ảnh hưởng của lễ hội, từ năm 1994, Ban biên tập Báo Hải Phòng quyết định chính thức phối hợp với thị xã Đồ Sơn hằng năm tổ chức “Lễ hội chọi trâu Đồ SơnGiải Báo Hải Phòng”. Ban tổ chức lễ hội do Chủ tịch UBND thị xã làm Trưởng ban, Tổng Biên tập Báo Hải Phòng làm Phó trưởng ban. Trước, trong và sau các vòng đấu loại, vòng đấu chung kết Hội chọi trâu, Báo Hải Phòng liên tục đăng nhiều tin, bài ảnh tuyên truyền trên các ấn phẩm báo hằng ngày, báo chủ nhật (nay là Hải Phòng cuối tuần) về lễ hội chọi trâu Đồ Sơn. Đặc biệt, Báo Hải Phòng xuất bản riêng một phụ trương 28 trang in màu, giới thiệu tập trung và có hệ thống về lễ hội chọi trâu Đồ Sơn. Đến nay, nhiều năm liên tục Báo Hải Phòng mời các cơ quan báo chí, truyền hình trong cả nước đến dự và đưa tin về lễ hội chọi trâu. Đồng thời, Báo Hải Phòng trao giải “Kháp đấu hấp dẫn nhất” tại các kỳ lễ hội chọi trâu.
Qua 30 mùa lễ hội, Báo Hải Phòng luôn sát cánh cùng thị xã Đồ Sơn (nay là quận Đồ Sơn) trong công tác tổ chức lễ hội chọi trâu. Với sự đóng góp của Báo Hải Phòng, ảnh hưởng và tiếng vang của lễ hội truyền thống độc đáo của cư dân miền biển không còn trong khuôn khổ xã, phường, thị xã, thành phố mà lan rộng khắp mọi miền đất nước, thậm chí đến nhiều nước trên thế giới như: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Tây Ban Nha, Anh, Pháp...
Nhờ chú trọng đổi mới công tác tổ chức và tuyên truyền trong đó có sự đồng hành của Báo Hải Phòng, lễ hội ngày càng mở rộng về quy mô, được biết đến rộng khắp trong nước và quốc tế.
Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn mang đậm bản sắc văn hóa vùng đồng bằng duyên hải Bắc bộ. Ảnh: Trung Kiên
Độc đáo lễ hội truyền thống của cư dânmiền biển
Theo lời Nghệ nhân dân gian Hoàng Đình Phúc, 87 tuổi, ở phường Vạn Hương (quận Đồ Sơn), 1 trong 3 người góp công phục dựng lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 1990, như nhiều lễ hội dân gian khác, lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn bao gồm 2 phần: lễ và hội. Phần lễ gồm nhiều nghi thức linh thiêng được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Mở đầu là lễ tế thần Điểm Tước (vị thần bảo hộ vùng đất Đồ Sơn), tiếp đó là rước kiệu bát cống, long đình cờ thần bay phấp phới, rộn rã trong tiếng nhạc bát âm. Đây là thời điểm chủ trâu dẫn trâu chọi đi trình thành hoàng làng. Từ thời điểm này, trâu được gọi là “ông” trâu. Trước hội, lễ tế thần diễn ra ở tất cả giáp của tổng Đồ Sơn trước kia, các phường của quận Đồ Sơn ngày nay. Ngoài ra, còn có các nghi lễ: dâng hương, thượng cờ; rước nước; lâm trận; tống thần. Phần hội được tổ chức sáng 9-8 âm lịch với các kháp đấu chọn ra trâu nhất, nhì, ba. Trước năm 1945, giáp có trâu nhất trong số các “ông” trâu tham dự được hàng tổng thưởng “khẩu săm” (đoạn sông, vùng biển) nhiều tôm cá nhất (đánh bắt trong 1 năm). Vì thế, cứ đến dịp lễ hội, cả làng, cả tổng rộn ràng, náo nức chuẩn bị và tham gia. Trẻ con vui mừng vì được may quần áo mới đi xem hội. Còn người lớn, để có suất vào đình ngồi không hề đơn giản. Ai qua đền Nghè cũng phải bỏ nón, cúi đầu.
Kỳ công chọn và chăm “ông” trâu
Tham gia đầy đủ các kỳ lễ hội kể từ khi khôi phục năm 1990 đến nay, gia đình Nghệ nhân dân gian Hoàng Gia Bổn từng có 2 “ông” trâu vô địch, 5 lần đoạt giải nhì và 2 giải ba. Từ mùa lễ hội năm 2018, ông Bổn rút lui vào “hậu trường”, nhường con trai là anh Hoàng Gia Huyền đứng tên chủ trâu cũng như trực tiếp chăm, huấn luyện trâu chọi. Nghệ nhân dân gian Hoàng Gia Bổn cho biết, để có được “ông” trâu như ý, chủ trâu rất vất vả từ chọn, mua, nuôi đến huấn luyện. Sự dũng cảm, can trường của các “ông” trâu trong kháp đấu thể hiện khí phách của người dân Đồ Sơn, những người quanh năm đoàn kết chống chọi với sóng, gió biến tôm, cá ngoài biển khơi thành nguồn sống nuôi mình, gia đình và làng xóm. Để có được trâu chọi lý tưởng, chủ trâu cần nhiều kinh nghiệm nhận biết những đặc tính quý thể hiện ở khoang cổ, móng, đuôi, xoáy… Tiêu chuẩn chọn người chăm trâu rất khắt khe. Chế độ ăn của trâu chọi khá đặc biệt, ngoài cỏ ngon, trâu được ăn thêm mía, khoai, cám gạo… Vì tính ganh đua cao cũng như mong muốn trâu vô địch, các chủ trâu không ngại công sức, không tiếc tiền của, lặn lội khắp nơi để chọn được những trâu đẹp, trâu hay, thậm chí nhiều “ông” trâu tham dự lễ hội chọi trâu Đồ Sơn còn có “hộ chiếu” Lào, Mi-an-ma. In-đô-nê-xi-a, Ma-lay-xi-a… Giá trâu cũng bị đẩy lên cao. Dù trâu đó bình thường giá khoảng 30 triệu đồng, nhưng nếu được người Đồ Sơn “kết”, chủ trâu cầm chắc bán được hơn 100 triệu đồng. Thêm tiền chuyên chở, thuê người chăm trâu, mua thức ăn cùng nhiều khoản “phụ phí”, tới khi “ông” trâu ra sân, chủ trâu chi phí chừng 250-300 triệu đồng. Cụ Hoàng Đình Phúc kể về giai đoạn “tay trắng khôi phục lễ hội có truyền thống cả ngàn năm”: Để có được lễ hội chọi trâu Đồ Sơn được biết đến rộng khắp như hiện nay, qua 30 năm, nhiều thế hệ người dân cũng như chính quyền nơi đây bỏ ra nhiều công sức, tiền bạc cũng như nỗi niềm trăn trở…
Năm 2000, lễ hội chọi trâu Đồ Sơn được Tổng cục Du lịch công nhận là 1 trong 15 lễ hội chính cấp quốc gia. Đến năm 2012, lễ hội được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2019, tròn 30 năm khôi phục, quận Đồ Sơn tổ chức nhiều hoạt động như: Triển lãm 30 năm lễ hội chọi trâu tại Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao quận; Lễ tổng kết và kỷ niệm 30 năm khôi phục lễ hội. Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2019 với phần hội diễn ra vào ngày 7-9 (ngày 9-8 âm lịch) tại Sân vận động quận, có 16 “ông” trâu tham gia với 15 kháp đấu để chọn các trâu nhất, nhì, ba. Đây cũng là năm thứ hai Ban Tổ chức quyết định không tổ chức bán vé thu tiền vào lễ hội. Đồng thời, để bảo đảm an toàn tuyệt đối, tạo thuận lợi cho người dân, du khách tham dự lễ hội, Ban Tổ chức thay mới cửa C, D, 2 cửa thoát trâu và hàng rào sới chọi; lắp đặt nhà vệ sinh di động tại các khán đài.
