(HPĐT)- Ngày 20-6-2023 tại Hà Nội, trong Lễ kỷ niệm 98 năm Ngày Báo chí cách mạng và hướng tới 75 năm kỷ niệm thành lập Liên hiệp các hội văn học Nghệ thuật Việt Nam, khi trao đổi về những sự kiện sáng tác âm nhạc, GS.TS Nguyễn Ngọc Thiện, nguyên Tổng Biên tập tạp chí Diễn đàn Văn nghệ Việt Nam có nêu hiện tượng ca khúc “Mười chín tháng tám” của nhạc sĩ Xuân Oanh. Theo ông, trong kho tàng âm nhạc Việt Nam, hiếm có bài hát nào lại được đặt tên từ chính một ngày cụ thể- Mười chín Tháng Tám. Đó là ngày đặc biệt gắn trong bối cảnh đặc biệt.
Ngày 16-8-1945, Đại hội Quốc dân họp ở Tân Trào thông qua “Lệnh tổng khởi nghĩa”. Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn thể đồng bào ta hãy đứng dậy đem sức ta mà giải phóng cho ta”. Theo mệnh lệnh ấy, “luồng điện tháng Tám” đã truyền tới mọi miền Tổ quốc. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta nổi dậy khởi nghĩa, đánh đuổi phát xít Nhật giành chính quyền. Tại Thủ đô Hà Nội, nhân dân rầm rập xuống đường đổ về khu vực Quảng trường Nhà hát lớn Hà Nội. Tại đây, một cuộc mít tinh lịch sử diễn ra, hiệu triệu toàn dân khởi nghĩa, lật đổ chính quyền bù nhìn, giành chính quyền về tay nhân dân.
Nhạc sĩ Xuân Oanh lúc ấy là một thanh niên rất trẻ, tinh thần cách mạng sôi sục, hòa mình vào dòng thác ấy. Sau này, lúc còn sinh thời nhạc sĩ Xuân Oanh chia sẻ: "Mười chín Tháng Tám là sản phẩm của cuộc khởi nghĩa, phong trào đấu tranh của nhân dân và xúc cảm của người dân mới được tự do tạo nên. Toàn dân Việt Nam đứng đều lên góp sức một ngày... Vừa đi biểu tình tôi vừa nghĩ và cả lời lẫn nhạc từ đâu ào ạt đến trong tôi, bật ra một cách kỳ lạ". Những nốt nhạc, những ca từ đầu tiên xuất hiện, tác giả ghi lại những ca từ đẫm xúc cảm ấy của mình trên vỏ bao thuốc lá: Toàn dân Việt Nam đứng đều lên góp sức một ngày, thề đem xương máu quyết tâm chiến đấu cho tương lai...". Nhạc sĩ Xuân Oanh cũng tiết lộ về một chi tiết thú vị: Khi bài hát vừa viết xong, có người hỏi tên bài hát là gì, ông ngớ người ra. Nhưng chợt nhớ các điệp ngữ “Mười chín Tháng Tám” liên tục được xuất hiện trong bài, ông liền trả lời: Tên bài hát là “Mười chín Tháng Tám”, mọi người thấy sao? Mọi người cười hồ hởi tán dương... Và ca khúc viết ngay trên đường phố giữa không khí sục sôi hừng hực khí thế cách mạng được đặt tên khai sinh như vậy. Đến chiều hôm đó, Xuân Oanh mới hoàn thiện trên giấy toàn bộ bài hát và nhờ in ra. Ngay sau đó, bài hát được thu âm và truyền đi qua làn sóng điện Đài Tiếng nói Việt Nam tới mọi miền Tổ quốc.
Khi được hỏi về những giá trị mà ca khúc mang lại, nhạc sĩ Nguyễn Đình San nhận xét: Bài hát chỉ có 10 câu, hoàn hảo về khúc thức với hình thức hai đoạn đơn với nhịp điệu hành khúc đậm chất hào hùng, khỏe mạnh, ca từ mộc mạc nhưng sống động. Ca khúc này chứa đựng sự quyết tâm cao cả, lời hiệu triệu những trái tim yêu nước chống lại kẻ thù, giành độc lập dân tộc. Bài hát được phổ biến rộng rãi vào đúng dịp Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, ngày 2-9-1945, nên mang ý nghĩa lịch sử vô giá.
Đến nay, ca khúc “Mười chín Tháng Tám” của nhạc sĩ Xuân Oanh đi qua 78 mùa thu, người sáng tác ca khúc ấy không còn nữa nhưng lời ca mãi còn ở lại. Âm hưởng hào hùng, rộn ràng của thời khắc lịch sử vẫn sống trong bầu trời âm nhạc dân tộc, trong trái tim lớp lớp thế hệ người Việt Nam trên từng chặng đường phát triển của đất nước./.
Đình Minh
