(HPĐT)- Ngày 16-9, Australia, Anh và Mỹ chính thức “khai sinh” liên minh an ninh mới với tên gọi AUKUS. Đây là liên minh đầu tiên trong khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tập trung vào hợp tác quân sự và quốc phòng, với mục tiêu hướng tới mở rộng, củng cố ảnh hưởng của 3 quốc gia và kiềm chế sự ảnh hưởng của Trung Quốc. Tuy nhiên, điều này cũng gây lo ngại về việc phổ biến vũ khí, nhất là vũ khí hạt nhân.
Australia sẽ trở thành quốc gia đầu tiên không có vũ khí hạt nhân nhưng lại sở hữu năng lực hạt nhân trên biển khi tham gia liên minh AUKUS. Ảnh: Getty Images
Cam kết đột phá
Thời gian qua, khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương chứng kiến sự hiện diện và phát triển của nhiều cơ chế hợp tác khu vực lớn như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Hội nghị cấp cao Đông Á (EAS), Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC),… Tuy nhiên, hầu hết các cơ chế này tập trung vào hợp tác chính trị-kinh tế. Vì thế, sự hình thành của liên minh an ninh tập trung vào hợp tác quân sự và quốc phòng như AUKUS rõ ràng là làn gió mới.
Dự án đầu tiên của AUKUS là xây dựng đội tàu ngầm hạt nhân cho Australia sử dụng công nghệ của Anh, Mỹ cho thấy cam kết cao và hành động thực chất hơn của các quốc gia trong liên minh này, khi đồng thuận chia sẻ bí mật quân sự ở cấp độ cao nhất. Điều này thể hiện mục tiêu của AUKUS là hướng tới mở rộng, củng cố ảnh hưởng của ba quốc gia, đặc biệt là Anh và Australia trong khu vực.
Dễ thấy Australia là quốc gia có vai trò đặc biệt trong AUKUS. Ngay trong ngày ra mắt cơ chế này, Thủ tướng Scott Morrison công bố dự án phát triển 8 tàu ngầm hạt nhân sử dụng công nghệ của Anh và Mỹ, dù duy trì cam kết không trang bị vũ khí hạt nhân. Nếu được triển khai, dự án này đóng vai trò quan trọng trong củng cố năng lực tác chiến trên biển, mang đến cơ hội để Australia trở thành thế lực biển mới tại khu vực.
Với chiến lược “Nước Anh toàn cầu”, chính phủ của Thủ tướng Boris Johnson đẩy mạnh hoạt động ngoại giao và hợp tác tại khu vực, từ tăng tần suất thực hiện quyền tự do hàng hải trên các vùng biển khu vực, thúc đẩy đối thoại với nhiều quốc gia, hướng tới đặt mục tiêu hoàn tất đàm phán gia nhập Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) vào cuối năm 2022. Tư cách thành viên trong liên minh AUKUS càng phản ánh cam kết lớn của Anh đối với khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Cân bằng cán cân quân sự trong khu vực
Phát biểu khi công bố liên minh an ninh mới tại Nhà Trắng ngày 16-9, Tổng thống Biden cho biết: “Các nước sẽ cập nhật và nâng cao khả năng chung để đối phó với các mối đe dọa an ninh của thế kỷ 21, giống như những gì chúng ta đã làm trong thế kỷ 20”. Mặc dù ông Biden không nêu rõ những mối đe dọa đó là gì, nhưng giới quan sát cho rằng tuyên bố của ông được cho là ám chỉ Trung Quốc.
Quyết định thành lập liên minh AUKUS được đưa ra trong bối cảnh Mỹ ngày càng lo ngại về cán cân quân sự ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Bắc Kinh hiện đang tập trung vào việc thu hẹp khoảng cách trước Mỹ về năng lực tác chiến dưới nước. Theo báo cáo của Bộ Quốc phòng Mỹ, trong số 56 tàu ngầm của Trung Quốc có 10 chiếc chạy bằng năng lượng hạt nhân. Bắc Kinh đang có kế hoạch mở rộng hạm đội tàu ngầm với việc tăng số lượng lên 70 chiếc vào cuối thập niên này.
Mỹ dự kiến triển khai khoảng 10 tàu ngầm trên toàn bộ khu vực Thái Bình Dương; Nhật Bản, đồng minh của nước này có kế hoạch triển khai 22 chiếc cho đến cuối tháng 3-2022. Nhưng tính gộp lại, số lượng tàu ngầm của Mỹ và Nhật Bản vẫn nhỏ hơn so với hạm đội của Trung Quốc. Theo đó, việc sở hữu tàu ngầm hạt nhân sẽ giúp Australia đóng vai trò kiềm chế sức mạnh của hải quân Trung Quốc tại nhiều khu vực ở Thái Bình Dương, có thể hỗ trợ Mỹ giảm bất lợi về số lượng trước Trung Quốc.
Quan trọng hơn, AUKUS còn cho thấy sự đổi mới trong cách Mỹ và đồng minh hợp tác nhằm đạt mục tiêu chung. Đây cũng là ví dụ mới nhất cho thấy chính quyền Tổng thống Joe Biden không hề đi theo hướng tiếp cận “cô độc” của người tiền nhiệm khi đối phó với Trung Quốc. Đồng thời, điều này là “tín hiệu cho thấy Mỹ sẵn sàng đầu tư nhiều hơn cho các đồng minh, so với trước đây”.
Tuy nhiên, với “ngoại lệ” chia sẻ công nghệ hạt nhân lần này của Mỹ, Australia sẽ là quốc gia đầu tiên không có vũ khí hạt nhân nhưng lại có tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân, điều một số nhà phân tích cho rằng có thể làm dấy lên lo ngại về nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân. Các quốc gia khác có thể cố gắng chạy đua bằng cách làm giàu urani cho các lò phản ứng trên tàu ngầm, tạo ra nhiều con đường hơn để phát triển vật liệu cần thiết cho bom hạt nhân./.
QUANG HUY (tổng hợp)
