Cuộc chiến thương mại cam go vẫn ở phía trước
Tổng thống Mỹ Đô-nan Trăm và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề Hội nghị Osaka 2019. Ảnh: VOV.vn
Thỏa thuận giai đoạn 1 dự kiến sẽ ký kết trong tháng 1-2020 giữa Bắc Kinh và Oa-sinh-tơn được cả hai bên đánh giá là tích cực khi đáp ứng được điều kiện tiên quyết của Trung Quốc là giảm thuế và giúp Tổng thống Mỹ Đô-nan Trăm có thêm nhiều lá phiếu ủng hộ từ những người nông dân sau khi Trung Quốc cam kết tăng nhập khẩu nông sản.
Những cam kết lần này được nhận định là giải quyết nhiều vấn đề. Trung Quốc buông “vũ khí” hạn chế nhập nông sản Mỹ, trong khi ông Trump ngừng đẩy cuộc chiến leo thang bằng việc không nâng thêm thuế. Hai bên gần như đã đạt được thỏa thuận hoàn chỉnh về vấn đề tiền tệ và dịch vụ tài chính.
Tuy nhiên, chưa nói đến giai đoạn 2 của tiến trình đàm phán, chỉ riêng việc Trung Quốc liệu có thực hiện được lời hứa tăng gấp đôi lượng nông sản nhập khẩu của Mỹ hay không đã làm cho không ít người nghi ngại.
Theo Đại diện Thương mại Mỹ Rô-bớt Lai-thi-dơ, Trung Quốc sẽ tăng lượng mua nông sản, hàng chế tạo và năng lượng của Mỹ khoảng 200 tỷ USD trong hai năm tới, để đổi lại việc Mỹ giảm một số loại thuế đối với hàng hóa Trung Quốc. Điều đó đồng nghĩa với việc Trung Quốc sẽ phải nhập từ 40-50 tỷ USD hàng nông sản Mỹ mỗi năm, tăng gấp đôi so với trước thương chiến. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp Nông thôn Trung Quốc, từ năm 2015-2017, Bắc Kinh đã nhập khẩu trung bình 24,2 tỷ USD hàng nông sản Mỹ.
Đáng nói là, đến nay, Trung Quốc vẫn chưa công bố số liệu nhập khẩu trong tương lai, mà chỉ nhấn mạnh đây là những mặt hàng mà nước này đang thiếu hụt. Trung Quốc cũng không nhắc tới một cơ chế giải quyết tranh chấp trong tuyên bố chính thức, nhằm bảo đảm thỏa thuận được thực thi hiệu quả như Mỹ đã làm.
Giai đoạn 2 sẽ đề cập tới những mâu thuẫn lớn nhất giữa 2 bên. Đó là việc giải quyết các cáo buộc của Mỹ về vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ bắt buộc và trợ cấp công nghiệp của Trung Quốc. Đây là những vấn đề mà đối với ông Trump là buộc phải giải quyết và đó mới là thỏa thuận “toàn diện” mà ông Trump mong muốn. Nhưng đó lại là những vấn đề mà Trung Quốc luôn né tránh và được xem là lằn ranh đỏ trong quan hệ thương mại Mỹ - Trung.
Chiến lược "hai quỹ đạo song hành" trước "ngã tư lịch sử"
Phát biểu tại một sự kiện tại New York hồi tháng 9, Đại sứ Trung Quốc tại Mỹ Thôi Thiên Khải từng nhấn mạnh, quan hệ Trung - Mỹ lại một lần nữa đứng trước ngã tư lịch sử và đối diện với việc liệu sẽ đi về đâu.
Điều mà ông Vương Nghị nhắc tới "gây tổn hại nghiêm trọng tới lòng tin" giữa hai nước, chính là những vấn đề nhưHong Kong, Tân Cương, bởi Bắc Kinh luôn coi đó là công việc nội bộ, không cho phép bất cứ thế lực bên ngoài nào can thiệp.
Phát ngôn của Ngoại trưởng Trung Quốc vào đúng thời điểm hai bên tuyên bố đạt Thỏa thuận thương mại đang phản ánh cách tiếp cận hiện nay của Trung Quốc trong xử lý quan hệ với Mỹ: áp dụng cơ chế "hai quỹ đạo song hành".
Có một số phân tích cho rằng, Tổng thống Trump đã châm ngòi nổ thương chiến với hai mục đích chính là cắt giảm thâm hụt thương mại của Mỹ với thế giới, đặc biệt là Trung Quốc và buộc các chuỗi cung ứng và sản xuất phải rời bỏ Trung Quốc nhằm làm suy yếu sức mạnh kinh tế dài hạn của nước này. Chính quyền ông Trump có vẻ đã giành chiến thắng trong thương chiến giai đoạn một, bởi thực tế đã có một cuộc tháo chạy của các nhà máy sản xuất khỏi Trung Quốc để né các đòn thuế của Mỹ.
Tuy nhiên, khi hai bên bước sang giai đoạn tiếp theo của cuộc xung đột thương mại - thương chiến giai đoạn hai, Mỹ và Trung Quốc được cho đã hoán đổi quan điểm đàm phán cho nhau, bởi các lãnh đạo Trung Quốc dường như đã có chiến lược rõ ràng.
Bắc Kinh đã giảm thuế nhập khẩu đối với Liên minh châu Âu và các đối tác thương mại khác. Họ cũng áp dụng các chính sách khuyến khích tài chính và tiền tệ nhằm bù đắp lực cản mà thương chiến đang gây ra với sự tăng trưởng của Trung Quốc. Bên cạnh đó, Bắc Kinh đã dành một phần GDP với tỷ lệ tương đương Mỹ để đầu tư cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển nhằm đạt được những đột phá về công nghệ, kỹ thuật phục vụ phát triển đất nước.
Liệu căng thẳng thương mại Mỹ-Trung sẽ kéo dài 20 năm như lời dự đoán của tỷ phú Trung Quốc Jack Ma, hay được giải quyết theo chiều hướng tích cực và sớm kết thúc? Liệu có quá muộn đối với Mỹ trong việc ngăn chặn sự trỗi dậy của Trung Quốc khi GDP của nước này đã bằng 66% của Mỹ? Liệu hai bên có xảy ra xung đột, để rồi kết quả "còn tệ hơn cả hai cuộc Thế chiến đã tàn phá nền văn minh châu Âu" như lời cựu Ngoại trưởng Mỹ Hen-ri Kít-sinh-gơ? Kết quả phụ thuộc vào cách hành xử của chính quyền Bắc Kinh và Oa-sinh-tơn. Nhưng có một thực tế không thể phủ nhận, cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn sẽ vô cùng khốc liệt.
