Với hơn 65% số dân trong độ tuổi lao động, thành phố Hải Phòng đang ở giai đoạn dân số vàng.
Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy thành phố phát triển bền vững.
Theo Chi cục Dân số và Trẻ em thành phố (Sở Y tế), sau hợp nhất, Hải Phòng có hơn 4,2 triệu dân. Thành phố đang trong thời kỳ dân số vàng khi hơn 65% số dân ở độ tuổi lao động. Năm 2025, tổng tỷ suất sinh đạt 2,17 con/phụ nữ, vẫn ở mức sinh thay thế, tạo lợi thế để củng cố nền tảng dân số. Tuy nhiên, Hải Phòng cũng bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, người cao tuổi chiếm khoảng 18%, tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt lao động trong tương lai.
Hưởng ứng chủ đề Ngày Dân số thế giới năm 2026 “Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng”, ngành y tế tập trung chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên và nâng cao chất lượng dân số. Hiện nay, xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con, không sinh con cùng hạn chế về kiến thức sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, sức khỏe trước hôn nhân của một bộ phận thanh niên đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác dân số. Vì vậy, cần đẩy mạnh truyền thông và triển khai hiệu quả các hoạt động duy trì mức sinh thay thế, sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh, khám sức khỏe trước hôn nhân trong thanh niên.
Mới đây, tham gia buổi truyền thông về chăm sóc sức khỏe tiền hôn nhân do Trạm Y tế xã Thanh Miện tổ chức, 2 bạn trẻ Nguyễn Hữu Dũng và Nguyễn Thùy Linh có thêm kiến thức cần thiết trước khi bước vào cuộc sống hôn nhân.
Thùy Linh cho biết: "Trước đây, phần lớn thông tin tôi đều tìm kiếm qua mạng xã hội nên chưa biết đâu là nguồn chính thống và chính xác, vì vậy, còn nhiều băn khoăn. Nhưng hôm nay được nghe truyền thông trực tiếp, chúng tôi tiếp cận nhiều thông tin hữu ích trước khi xây dựng tổ ấm".
Theo bác sĩ Nguyễn Duy Khánh, Phó Giám đốc Trung tâm Y tế Thanh Miện, việc chủ động tìm hiểu, khám sức khỏe trước khi kết hôn sẽ giúp các cặp đôi có sự chuẩn bị tốt hơn cho tương lai, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng dân số ngay từ mỗi gia đình. Đây cũng là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng dân số và chất lượng nguồn nhân lực của địa phương.
Để “trợ lực” nâng cao chất lượng dân số trong tình hình mới, HĐND thành phố ban hành Nghị quyết số 49 quy định một số chính sách khuyến khích, hỗ trợ đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số trên địa bàn thành phố Hải Phòng, giai đoạn 2026 - 2030 và Nghị quyết số 50, ban hành Quy định nội dung chi, mức chi hỗ trợ một số hoạt động y tế - dân số trên địa bàn thành phố Hải Phòng giai đoạn 2026 - 2030. Bước đầu triển khai các nghị quyết đem lại hiệu quả và sự phản hồi tích cực của người dân.
Vừa nhận được khoản trợ cấp 3 triệu đồng theo Nghị quyết số 49 của HĐND thành phố dành cho phụ nữ dưới 35 tuổi sinh đủ 2 con, chị Nguyễn Thị Linh, 26 tuổi, ở phường Lê Đại Hành rất phấn khởi. Theo chị, đây là chính sách rất thiết thực, nhằm khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ 2 con trước 35 tuổi để bảo đảm sức khỏe cho mẹ và bé, góp phần duy trì mức sinh thay thế và ổn định cơ cấu dân số.
Từ ngày 1/7/2026, Luật Dân số năm 2025 chính thức có hiệu lực. Các quy định mới của luật đã tạo ra bước chuyển quan trọng khi chuyển từ tư duy quản lý quy mô dân số sang phát triển dân số toàn diện, lấy chất lượng cuộc sống và chất lượng nguồn nhân lực làm mục tiêu.
Theo Chi cục trưởng Chi cục Dân số và Trẻ em thành phố Trần Thị Thu Hằng, Luật Dân số khẳng định rõ quan điểm dân số vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển. Trong bối cảnh mới, chất lượng dân số phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chiến lược. Không chỉ duy trì mức sinh hợp lý, mà cần bảo đảm mỗi trẻ em sinh ra đều hội tụ đủ thể lực và trí lực. Đó chính là nền tảng cốt lõi để nâng cao chất lượng giống nòi và góp phần quan trọng phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh - quốc phòng của thành phố.
Xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, ngành y tế đang đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền để nâng cao nhận thức người dân về công tác dân số. Cùng với đó, chất lượng dịch vụ dân số được nâng cao theo hướng toàn diện, liên tục theo vòng đời - từ sàng lọc trước sinh, sơ sinh đến chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên; tư vấn, khám sức khỏe trước hôn nhân và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi…
Với chủ trương “Đầu tư cho dân số là đầu tư cho phát triển bền vững”, thành phố đã quyết liệt hành động. Theo kế hoạch bảo đảm mức sinh thay thế đến năm 2030, Hải Phòng đặt ra mục tiêu tăng trung bình hằng năm từ 0,5% đến 1% tổng tỷ suất sinh; trên 95% số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ được cung cấp thông tin về kết hôn, sinh con phù hợp; 100% số xã, phường, đặc khu triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ sinh con, nuôi con theo quy định.
Những chỉ tiêu này không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn thể hiện rõ định hướng chuyển từ kiểm soát quy mô sang nâng cao chất lượng và tính bền vững của dân số.
Hoạt động chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em và người cao tuổi đạt nhiều kết quả rõ nét. Đến hết ngày 30/6/2026, toàn thành phố đã tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho 174.964/170.375 người cao tuổi, vượt 2,69% kế hoạch đề ra; tỷ lệ bà mẹ mang thai được sàng lọc trước sinh là 83,8%; tỷ lệ cặp nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn đạt 89,6%...
Giai đoạn mới đặt ra nhiều thách thức đối với công tác dân số, đòi hỏi việc nâng cao chất lượng dân số phải gắn với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số. Nếu không kịp thời nâng cao chất lượng dân số, nguy cơ bỏ lỡ lợi thế của thời kỳ dân số vàng là hiện hữu.
Vì vậy, cần duy trì mức sinh thay thế để bảo đảm nguồn lao động trong tương lai; tăng cường chăm sóc sức khỏe theo vòng đời, nâng cao thể chất, tầm vóc người dân; kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, chủ động thích ứng với già hóa dân số và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý dân số. Đồng thời, cần tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng và huy động cả hệ thống chính trị tham gia, tạo nguồn lực cho công tác dân số, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
HOÀNG XUÂN
