(HPĐT)- Mặt trái của nền kinh tế thị trường với nhịp sống gấp gáp, tư duy thực dụng cùng hành vi bạo lực, ứng xử trái với đạo đức truyền thống ngày càng nhiều trên internet, mạng xã hội... tác động không nhỏ đến học sinh. Điều này đòi hỏi cùng với gia đình, các nhà trường phải tiếp tục đổi mới để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho các em.
Học sinh Trường THPT Kiến An được cán bộ, chiến sĩ công an hướng dẫn cách sử dụng mạng xã hội an toàn, đúng quy định.
Nhận diện nguyên nhân
Công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh luôn được các nhà trường quan tâm và đạt những kết quả đáng ghi nhận. Phần nhiều học sinh có đạo đức tốt; tích cực học tập, rèn luyện; có ý thức chấp hành pháp luật, tham gia các hoạt động vì cộng đồng.
Tuy nhiên, vẫn có một bộ phận học sinh ý thức học tập chưa tốt, biểu hiện lệch chuẩn về đạo đức, lối sống. Chẳng hạn như vụ việc học sinh L.T.Q.A (lớp 12) bị nữ sinh N.T.N.A (lớp 11B), học sinh Trường THPT Nguyễn Đức Cảnh (huyện Kiến Thụy), hành hung tại trường tháng 9-2023. Hay việc học sinh Trường THPT An Lão xích mích với bạn cùng lớp, gọi bạn ở nơi khác giải quyết mâu thuẫn tháng 11- 2023. Trước đó, dư luận từng xôn xao trước vụ học sinh lớp 7 có hành vi bạo lực với cô giáo ở Tuyên Quang. Điều khiến dư luận lo ngại là không chỉ tạo nhóm giải quyết mâu thuẫn trong trường, lớp, nhiều học sinh còn tận dụng mạng xã hội kết bè phái, hẹn địa điểm “giải quyết” mâu thuẫn ở địa phương khác, gây khó cho nhà trường và cơ quan chức năng khi xử lý vụ việc.
Theo ông Nguyễn Trung Chính, nguyên Phó chủ tịch Hội Khoa học và Tâm lý Giáo dục Hải Phòng, chuyện học trò xích mích, gây lộn với nhau thời nào cũng có. Tuy nhiên, thời gian gần đây, hiện tượng này có chiều hướng gia tăng và ở mức độ đáng lo ngại hơn. Có nhiều nguyên nhân, cả từ phía học sinh, gia đình, nhà trường và xã hội. Ông Chính phân tích, các vụ bạo lực thường xảy ra ở cấp THCS trở lên. Đây là độ tuổi các em có những thay đổi mạnh mẽ về thể chất, tâm lý, muốn khẳng định mình, dễ bị lôi kéo, kích động. Trong nhịp sống hiện đại, nhiều gia đình chưa dành thời gian, sát sao với con. Tại một số nhà trường, công tác giáo dục đạo đức cho học sinh, tổ chức các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật còn chung chung. Ngoài ra, mặt trái của mạng xã hội, phim ảnh, trò chơi bạo lực... tác động không nhỏ đến tâm lý, hành vi, sự hình thành nhân cách của các em...
Đổi mới phương pháp giáo dục đạo đức, kỹ năng sống
Để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trong tình hình hiện nay, đòi hỏi các nhà trường phải đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng thực tế hơn.
Hiệu trưởng Trường THPT Mạc Đĩnh Chi Nguyễn Minh Quý cho rằng, trước hết phải đổi mới tư duy người lãnh đạo, giáo viên nhà trường, coi giáo dục đạo đức, lối sống là nhiệm vụ trọng tâm song hành cùng giảng dạy kiến thức, chứ không phải môn phụ. Theo thầy Quý, thời đại bùng nổ internet, cần tận dụng chính mặt tích cực của mạng xã hội lan tỏa những tấm gương, hành vi đẹp để nhân lên việc tốt. Đồng thời minh họa rõ ràng, dẫn chứng thuyết phục hậu quả nếu để xảy ra vi phạm nhằm mang tính phòng ngừa, cảnh báo, thay vì cách giáo dục khô khan, khó “đọng lại” trong học sinh khi kết thúc tiết học. Cùng với đó, nhà trường cần tích cực xây dựng môi trường học đường thân thiện, tổ chức các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ phù hợp nhu cầu, sở thích để “cuốn” học sinh vào các sân chơi lành mạnh, bổ ích. Khi thầy chủ động, trò sáng tạo trong học tập, học sinh được tôn trọng, chan hòa trong mối quan hệ, được phát huy năng lực cá nhân, sẽ lan tỏa lối sống đẹp.
Với Trường THPT Kiến An, nhà trường chỉ đạo các giáo viên tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống theo đặc thù từng môn học, nhất là môn Giáo dục công dân, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Ngữ văn, Lịch sử.... Theo hiệu trưởng Nguyễn Thị Lệ, giáo viên cần sử dụng nhiều phương pháp gợi mở, hạn chế truyền thụ thông tin một chiều kiểu “thầy đọc trò chép”; đồng thời tăng cường giao lưu giữa thầy trò tạo sự thấu hiểu, dễ sẻ chia...
Thay đổi hướng tiếp cận, đa dạng các hình thức thể hiện, gắn nội dung học tập với các vấn đề thực tiễn đời sống là hướng đi được Trường THPT Lương Thế Vinh đẩy mạnh những năm qua. Để nâng cao hiệu quả giáo dục, nhà trường liên hệ chặt chẽ với gia đình; tổ chức các chuyên đề, mời diễn giả, người có uy tín đến giao lưu, giúp học sinh nâng cao nhận thức, từ đó góp phần ngăn ngừa tác động tiêu cực, định hướng cho các em lối sống lành mạnh, nhân ái...
Khẳng định việc nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, lối sống luôn là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của ngành GD-ĐT thành phố, Phó giám đốc Sở GD-ĐT Phạm Quốc Hiệu cho biết: Để triển khai công tác này đạt hiệu quả cao, trước hết cần sự gương mẫu của đội ngũ nhà giáo trong ngôn từ, ứng xử; ý thức tự trau dồi, rèn luyện đạo đức, chuyên môn để trở thành gương sáng cho học sinh. Với gia đình- yếu tố quyết định trong hình thành nhân cách của con, cha mẹ nên là người bạn đồng hành, tích cực phối hợp nhà trường giáo dục, chấn chỉnh những suy nghĩ, hành động chưa đúng mực và kịp thời hóa giải mâu thuẫn phát sinh. Ngoài ra, nhà trường, gia đình cần phối hợp các tổ chức, đoàn thể xã hội quản lý, giáo dục học sinh trong và ngoài giờ học; xây dựng, tổ chức các hoạt động sinh hoạt phù hợp. Qua đó góp phần động viên, khích lệ học sinh ngoan, tiến bộ, xử lý thỏa đáng các trường hợp vi phạm để bảo đảm tính răng đe.
Bài và ảnh: BÙI HẠNH
