Lũ lớn, gây ngập lụt nghiêm trọng
 |
Khả năng dự báo và độ chính xác của dự báo lũ tùy thuộc vào thời gian dự kiến của dự báo và vị trí dự báo. Ảnh minh họa |
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn trung ương, tuy mùa mưa lũ bắt đầu muộn nhưng tính đến cuối năm 2016 có 10 cơn bão và 7 áp thấp nhiệt đới hoạt động trên biển Đông, nhiều hơn hẳn so với trung bình nhiều năm, trong đó có 4 cơn bão và hai áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền.
Cả nước xảy ra 22 đợt mưa lớn diện rộng. Mùa lũ chính vụ trên các sông Bắc bộ xuất hiện muộn, có 5 đợt lũ, 7 trận lũ quét, sạt lở đất. Đặc biệt, ảnh hưởng của bão số 2, số 3 gây mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất gây thiệt hại nghiêm trọng tại Lào Cai và Yên Bái.
16 đợt lũ xảy ra trên các sông ở Trung bộ, Tây Nguyên. Lũ lớn, đặc biệt lớn xảy ra trên diện rộng và kéo dài, gây ngập lụt nghiêm trọng trên nhiều tỉnh, thành ở khu vực Trung bộ. Đáng kể nhất là các đợt lũ từ ngày 13 đến 17-10 trên sông Ngàn Sâu (Hà Tĩnh) và các sông ở Quảng Bình (gần đạt mức lũ lịch sử năm 2010 và 1979), đợt lũ ngày 30-10 đến 9-11, 12 đến 17-12 trên sông Vệ (Quảng Ngãi), sông Kôn (Bình Định) đạt xấp xỉ mức lũ lịch sử năm 2013.
Phó tổng Giám đốc Trung tâm Khí tượng thủy văn quốc gia Lê Thanh Hải cho biết thêm, năm 2016 xảy ra rất nhiều kỷ lục với mưa lớn dồn dập, lũ lớn, đặc biệt nghiêm trọng ở các tỉnh miền Trung. Đáng lưu ý là đợt mưa ở Đồng Hới vào ngày 14-10 với lượng mưa tới 747mm trong vòng 24 giờ.
Chưa thể dự báo được lũ quét, sạt lở đất
Theo ông Nguyễn Đăng Quang, lũ quét, sạt lở đất chưa thể dự báo được, chỉ thực hiện cảnh báo nguy cơ có khả năng xảy ra lũ quét tại một vùng hoặc khu vực rộng. Dự báo lũ quét là vấn đề khó. Các nước phát triển như Hoa Kỳ, Nhật Bản với các kỹ thuật hiện đại như vệ tinh, ra đa thời tiết, hệ thống máy móc đo đạc tự động cũng chỉ đưa ra những cảnh báo lũ quét cho một khu vực, chứ không phải cho một vị trí cụ thể nào.
Khả năng dự báo và độ chính xác của dự báo lũ tùy thuộc vào thời gian dự kiến của dự báo và vị trí dự báo. Càng dự báo dài hơn so với thời gian tập trung nước trên lưu vực, độ chính xác, độ tin cậy cũng giảm theo. Thời gian dự kiến dự báo quá trình lũ cho khu vực Trung bộ, Tây nguyên từ 3-12 giờ, 24 giờ đối với các sông lớn; cho các sông ở Bắc bộ 6 - 48 giờ (ở thượng lưu 24 giờ, hạ lưu 48 giờ); sông Cửu Long trước 5 ngày. Mức bảo đảm dự báo khoảng 75 - 80%.
Trong những năm gần đây, độ chính xác, tin cậy trong các bản tin dự báo, cảnh báo thiên tai ngày càng được nâng cao hơn, đặc biệt trong vấn đề dự báo, cảnh báo bão, mưa lớn vốn là những loại hình thời tiết rất nguy hiểm, tác động và gây thiệt hại trên diện rộng. Việc dự báo mới chỉ có tiến bộ nhiều về mặt định tính gồm khu vực, thời gian xuất hiện, về mặt dự báo định lượng vẫn còn những hạn chế. Các dự báo, cảnh báo sớm mưa lớn diện rộng, không khí lạnh và bão, áp thấp nhiệt đới thường khó nắm bắt được các cực trị cao nhất hoặc thấp nhất của từng hiện tượng cũng như khu vực cụ thể xuất hiện các giá trị cực trị. Mặc dù các bản tin cảnh báo mưa, dông đầu tiên đã được thực hiện từ năm 2015 nhưng do thời gian xuất hiện và kết thúc của các hiện tượng nói trên ngắn nên thông tin cảnh báo dông lốc tới được cộng đồng còn chậm trễ, chỉ đáp ứng được một phần yêu cầu ngày càng cao của cộng đồng. Hiện nay, các tin cảnh báo mưa dông, lốc, mưa đá sớm hơn so với diễn biến thực tế từ 15 phút cho tới khoảng một, hai giờ. Hạn hán có khả năng cảnh báo trước từ 10 ngày đến 3 tháng, trước 10 ngày tới một tháng với dự báo, cảnh báo xâm nhập mặn.
Phó giám đốc Lê Thanh Hải nhấn mạnh, khoa học dự báo đang có những khó khăn, dự báo dài về khí tượng thủy văn càng ngày càng khó, càng dự báo xa sai số càng lớn đối với các loại hình thiên tai. Năng lực cảnh báo vị trí và hướng di chuyển của bão ở các nước có trình độ khoa học khí tượng phát triển trên thế giới như Hoa Kỳ, Nhật Bản vẫn có sai số dự báo bão trung bình trong thời hạn 24 giờ, 48 giờ và 72 giờ, lần lượt ở khoảng 100-120km, 170-190km và 250-280km. Ở Việt Nam, sai số dự báo vị trí, hướng di chuyển của bão trong các thời hạn trên cũng lần lượt ở khoảng 100-150km, 180-220km, 280-300km. Không chỉ riêng Việt Nam mà ngay cả các nước tiên tiến đều chưa có nhiều tiến bộ trong dự báo cường độ bão, sai số trung bình trong thời hạn 24 giờ, 48 giờ lần lượt là 2-3 cấp bão, dự báo cường độ thời hạn 72 giờ hầu như không có tính tham khảo cao.
Nâng cao năng lực cảnh báo, dự báo thiên tai
Ông Nguyễn Đăng Quang nhận định, Việt Nam đang trải qua tình hình biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp khiến thiên tai hoạt động trái quy luật, bất thường. Ngoài ra, mạng lưới thám sát thiên tai, công nghệ dự báo lạc hậu, năng lực của dự báo viên chưa đáp ứng được tình hình thực tiễn. Bởi vậy, để nâng cao năng lực cảnh báo, dự báo thiên tai cần phải có lộ trình, biện pháp thích hợp để nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo, đòi hỏi thực hiện đồng bộ các biện pháp, kế hoạch ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Trọng tâm sẽ tập trung vào việc ứng dụng, nâng cao công nghệ dự báo thiên tai; đầu tư trang thiết bị phục vụ thám sát thiên tai; đặc biệt là đào tạo cán bộ có năng lực cao.
Thời gian tới việc đầu tư trang thiết bị, công nghệ dự báo, mạng lưới thám sát thiên tai hiện đại, tiên tiến và cần thiết giúp Việt Nam tiệm cận đến trình độ dự báo thế giới, nâng cao độ tin cậy, độ chính xác trong các bản tin cảnh báo, dự báo. Điều quan trọng hơn là phải đẩy mạnh hợp tác quốc tế, có cơ chế đặc biệt, mục tiêu đào tạo, chương trình phát triển cán bộ năng lực cao đáp ứng yêu cầu làm chủ trang thiết bị, làm chủ kiến thức khoa học mới để có thể bám sát, theo dõi chặt chẽ diễn biến thiên tai ngày càng bất thường hơn.
Công tác dự báo khí tượng thủy văn trong năm 2017 sẽ được chú trọng vào cảnh báo hạn hán, xâm nhập mặn, mưa lũ trái mùa vào nửa đầu năm 2017 và dự báo, cảnh báo bão, mưa lớn, lũ vào cả năm 2017, đặc biệt là ở khu vực Trung bộ.
Minh Nguyệt
