Mang một cây thuốc lá tới hội trường kỳ họp Quốc hội, đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng chỉ ra nhiều bất cập.
Chiều 9/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường Kỳ họp thứ 2 về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Đại biểu Vũ Văn Tiến, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đặc biệt quan tâm đến việc ngăn chặn thuốc lá ngay từ những bước đầu tiên.
Đại biểu đề nghị tăng diện tích, đổi mới hình ảnh cảnh báo trên bao bì thuốc lá để góp phần nâng cao nhận thức về nguy cơ, giảm sức hấp dẫn của thuốc lá, ngăn ngừa hành vi bắt đầu hút thuốc, đặc biệt là giới trẻ.
Theo một số chuyên gia, đây cũng được xem là một trong những trụ cột quan trọng nhất của công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá. Mặc dù hiệu quả và tính cần thiết của giải pháp này đã được khẳng định, rất nhiều đại biểu Quốc hội đã kiến nghị nhưng dự thảo Luật vẫn chưa quy định cụ thể việc nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá từ mức tối thiểu 50% hiện nay lên ít nhất 85%.
Mặt khác, Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cũng chính thức kiến nghị đưa mức cảnh báo lên 85% vào luật hoặc xác lập lộ trình cụ thể để đạt từ 85% đến 100%.
"Điều đáng băn khoăn là tại sao một vấn đề đã chín, đã rõ, đủ cơ sở lại không trở thành quy định cụ thể trong luật? Theo các chuyên gia, cảnh báo trên bao bì là công cụ phòng ngừa trực tiếp, tác động đến người tiêu dùng ngay từ khi tiếp cận sản phẩm và liên tục nhắc nhở về nguy cơ sức khỏe. Ở nước ta, công cụ phòng ngừa này đang bộc lộ nhược điểm rất đáng lo ngại", đại biểu Vũ Văn Tiến nêu quan điểm.
Nhiều mẫu cảnh báo đã sử dụng từ năm 2013 đến nay chưa được thay đổi trong khi hiệu quả cảnh báo đã giảm rõ rệt, thậm chí có mẫu được đánh giá dưới mức trung bình.
Mang tới hội trường kỳ họp Quốc hội một cây thuốc lá từ Pháp, đại biểu Vũ Văn Tiến chỉ ra các bao thuốc đều sử dụng hình ảnh cảnh báo lớn, kết hợp thông điệp trực diện về những hậu quả sức khỏe cụ thể.
Không chỉ dừng ở việc nói hút thuốc “có hại”, bao thuốc đưa ra cảnh báo rõ ràng: Hút thuốc làm tăng nguy cơ bị mù; khói thuốc gây nguy hiểm cho con cái, gia đình và bạn bè; hút thuốc làm giảm khả năng sinh sản; gây ung thư miệng và họng; gây đột quỵ và tàn tật; gây các cơn đau tim; gây ra 9 trong 10 ca ung thư phổi; con cái của người hút thuốc có nguy cơ trở thành người hút thuốc cao hơn…
Đặc biệt, hình ảnh về hậu quả bệnh tật, kể cả phẫu thuật phổi, được sử dụng để làm rõ thông điệp. Ngay bên dưới là thông tin về dịch vụ hỗ trợ cai thuốc. Điều này cho thấy xu hướng quốc tế trong mở rộng cảnh báo sức khỏe và áp dụng bao bì trơn.
Đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng, đây là vấn đề không thể chậm trễ hơn được nữa bởi mỗi năm tại Việt Nam, thuốc lá liên quan đến hơn 100.000 ca tử vong; thiệt hại về y tế và kinh tế ước tính khoảng 108 nghìn tỷ đồng (năm 2022).
Đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc quy định ngay tại Điều 15 của Luật mức cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh và chữ chiếm ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá, tiến tới bao bì trơn. Quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc, xác lập trách nhiệm rõ ràng và bảo đảm tính bắt buộc trong thực thi; đồng thời để thể hiện cam kết của Chính phủ, quyết tâm của Nhà nước, thể chế hóa quan điểm, nhiệm vụ, giải pháp về bảo vệ sức khỏe nhân dân tại Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị.
Cùng góp ý vào dự thảo luật này, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga đồng tình việc xác lập trách nhiệm không bán thuốc lá cho người không chứng minh được đủ tuổi và bổ sung lộ trình giảm sản lượng tiêu dùng thuốc lá. Đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi giao dịch điện tử được phép và sự rõ ràng, đồng bộ của các quy định cấm.
Trong đó, cần xác định rõ giới hạn ngoại lệ đối với giao dịch thuốc lá trên môi trường điện tử tại khoản 9 Điều 9, được sửa đổi tại khoản 3 Điều 1 dự thảo luật.
Dự thảo bổ sung ngoại lệ cho giao dịch, ký kết hợp đồng thông qua phương tiện điện tử giữa các tổ chức, cá nhân Việt Nam có giấy phép kinh doanh thuốc lá; giữa tổ chức, cá nhân Việt Nam có giấy phép kinh doanh thuốc lá với tổ chức, cá nhân ở nước ngoài.
"Tôi đồng tình với việc bảo đảm các chủ thể kinh doanh hợp pháp có thể sử dụng phương tiện điện tử để giao kết, thực hiện hợp đồng trong chuỗi cung ứng. Và ngoại lệ này chỉ liên quan đến phương thức giao dịch, không thay thế các điều kiện kinh doanh, phạm vi giấy phép hay quy định về xuất khẩu, nhập khẩu. Tuy nhiên, nếu mục tiêu của phương án chỉnh lý là bảo đảm giao dịch hợp pháp trong chuỗi cung ứng, đề nghị thể hiện rõ giới hạn đó ngay trong điều khoản ngoại lệ", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề xuất.
Đặc biệt, nhánh giao dịch với nước ngoài mới xác định bên Việt Nam phải có giấy phép kinh doanh thuốc lá, còn phía nước ngoài được ghi chung là “tổ chức, cá nhân”. Cách diễn đạt này chưa phân biệt rõ giao dịch với chủ thể kinh doanh và bán hàng cho cá nhân mua để tiêu dùng.
Đây là điểm cần làm rõ vì việc xác định phạm vi ngoại lệ sẽ quyết định ranh giới giữa giao dịch được phép và hành vi bán thuốc lá trực tuyến bị cấm.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị cơ quan soạn thảo xác định rõ ngoại lệ này có giới hạn ở giao dịch giữa các chủ thể kinh doanh trong chuỗi cung ứng hay không. Nếu đúng với mục tiêu giải trình, cần chỉnh lý theo hướng thể hiện rõ tính chất giao dịch và tư cách của các bên, nhất là bên nước ngoài; tránh cách hiểu bao gồm cả bán lẻ trực tuyến cho người tiêu dùng.
Việc xác thực chủ thể, kiểm tra phạm vi giao dịch có thể giao Chính phủ quy định phù hợp với pháp luật liên quan, bảo đảm khả thi và không làm phát sinh yêu cầu thu thập, lưu giữ thông tin quá mức cần thiết.
Về các quy định cấm, đại biểu đề nghị làm rõ nội hàm của đối tượng bị cấm và bảo đảm sự đồng bộ của ngoại lệ nghiên cứu, thử nghiệm tại Điều 9 được sửa đổi.
Cụ thể, tại điểm d khoản 1 và khoản 2 Điều 9, dự thảo bổ sung quy định cấm đối với"sản phẩm có thiết kế của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng".
Dự thảo đã có định nghĩa thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Điều 2, đồng thời quy định riêng về sản phẩm mô phỏng hình thức tại Điều 9. Vì vậy, cần làm rõ cụm từ “sản phẩm có thiết kế của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng” bổ sung nhóm đối tượng nào, được nhận diện bằng những dấu hiệu gì và khác với các nhóm đã quy định ở điểm nào. Việc làm rõ này càng cần thiết khi dự thảo không chỉ cấm sản xuất, kinh doanh mà còn cấm sử dụng nhóm sản phẩm đó.
Cùng với phạm vi cấm, đại biểu đề nghị rà soát ngoại lệ phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định.
Bản chỉnh lý đã bổ sung ngoại lệ tại điểm đ đối với thiết bị, bộ phận chứa nguyên liệu và tại điểm g đối với nguyên liệu. Tuy nhiên, sản phẩm hoàn chỉnh được quy định riêng tại điểm a, điểm b chưa có dẫn chiếu ngoại lệ tương ứng.
Khi đó, tình huống cần giải đáp là: Một cơ sở được phép nghiên cứu, thử nghiệm cần tiếp nhận và sử dụng sản phẩm hoàn chỉnh thì ngoại lệ dành cho thiết bị, bộ phận và nguyên liệu có bao quát trường hợp đó hay không?
Nếu có, cần thể hiện rõ bằng dẫn chiếu hoặc quy định chung; đồng thời rà soát quan hệ với Khoản 2 về cấm sử dụng để không phát sinh cách hiểu khác nhau khi thử nghiệm vận hành sản phẩm.
Ngoại lệ cần giới hạn đúng chủ thể được phép, nhiệm vụ chuyên môn và trách nhiệm quản lý, xử lý mẫu; bảo đảm không đưa sản phẩm vào lưu thông thương mại. Riêng việc quản lý tang vật, mẫu vật phục vụ xử lý vi phạm tiếp tục thực hiện theo pháp luật có liên quan, tránh đặt thêm thủ tục cho phép trùng lặp.
"Tôi đề nghị tiếp tục hoàn thiện hai nhóm quy định trên để phạm vi cấm và giới hạn ngoại lệ được xác định rõ ngay trong luật. Đây là cơ sở để người dân, doanh nghiệp tuân thủ, cơ quan thực thi áp dụng thống nhất và các biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá phát huy hiệu quả trong thực tế", Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga kiến nghị.
PHONG TUYẾT - KHÁNH HUYỀN
