Nâng tầm năng lực đổi mới sáng tạo

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa công bố kết quả Chỉ số Đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026. Hải Phòng xếp vị trí thứ 3 cả nước với tổng điểm 56,33%, sau Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, tăng 1 bậc so với năm 2025.

Kết quả khẳng định sự phát triển năng động của thành phố, song đặt ra yêu cầu chuyển hóa lợi thế kinh tế, công nghiệp thành năng lực nghiên cứu, đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất.

Trong bức tranh chung PII, thành phố xếp thứ 3 cả nước về thể chế với 74,69 điểm và trình độ phát triển thị trường với 74,99 điểm. Thành phố đứng đầu cả nước về môi trường kinh doanh với 82,91 điểm và chỉ số cải cách hành chính với 100 điểm. Hạ tầng chung đạt 90,66 điểm, xếp thứ 2; hạ tầng số đạt 98 điểm, xếp thứ 3.

Với quy mô GRDP năm 2025 khoảng 734.421 tỷ đồng, đóng góp 5,74% GDP cả nước, chỉ số sản xuất công nghiệp đứng thứ 3 toàn quốc, thành phố có thị trường rộng, nền sản xuất mạnh.

Tuy nhiên, khoảng cách với Hà Nội còn xa, đến 7,47 điểm (56,33 điểm so với 63,8 điểm). So với thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng thấp hơn 2 điểm và chỉ nhỉnh hơn Quảng Ninh với 55,24 điểm.

Mặc dù chỉ số trình độ phát triển doanh nghiệp đạt 45,97 điểm, xếp thứ 4, chỉ số liên kết sáng tạo chỉ đạt 23,07 điểm, xếp thứ 24. Hợp tác nghiên cứu giữa tổ chức khoa học công nghệ với doanh nghiệp xếp thứ 16 cho thấy khả năng kết nối các nguồn lực đổi mới sáng tạo còn hạn chế.

Mặt khác, chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) trong doanh nghiệp chỉ bằng 0,044% GRDP, xếp thứ 15. Chi ngân sách địa phương cho khoa học và công nghệ bằng 0,03% GRDP, xếp thứ 21. Chỉ số sản xuất công nghiệp đứng thứ 3 cả nước, tốc độ tăng năng suất lao động xếp thứ 12, song tỷ lệ lao động có việc làm trong nền kinh tế/tổng số dân mới đạt 47,65%, xếp thứ 23. Điều này đặt ra yêu cầu nâng cao đóng góp của công nghệ, chất lượng nhân lực và đổi mới quy trình sản xuất.

Thực hiện chỉ đạo của UBND thành phố, Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp xây dựng, công bố danh mục các "bài toán" lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026 để tham mưu UBND thành phố công bố chính thức. Đây là cơ hội để thành phố giải quyết các điểm nghẽn về dữ liệu cảng, logistics, chuỗi cung ứng điện tử, bán dẫn, đóng tàu, cảnh báo ngập úng, quản trị môi trường và nông nghiệp tuần hoàn gắn với thực tiễn.

Để danh mục này huy động hiệu quả trí tuệ, công nghệ và nguồn lực, mỗi bài toán cần có mục tiêu, đơn vị chịu trách nhiệm và tiêu chí đánh giá. Với dữ liệu cảng - logistics, hiệu quả phải thể hiện ở khả năng kết nối thông tin giữa cảng biển, hải quan, hãng tàu và kho bãi, qua đó rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, giảm chi phí. Với "bài toán" ngập úng, kết quả phải được đo bằng năng lực dự báo, cảnh báo sớm, hỗ trợ xử lý các điểm ngập kéo dài. Nghiên cứu khoa học cần hướng tới sản phẩm có khả năng ứng dụng, thương mại hóa.

Doanh nghiệp phải giữ vai trò trung tâm trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Thành phố tiếp tục khuyến khích doanh nghiệp đặt hàng nghiên cứu, tăng cường hợp tác với viện, trường; hỗ trợ thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ và thương mại hóa sản phẩm. Ngân sách cần tập trung vào lĩnh vực ưu tiên, gắn với hiệu quả đầu ra và khả năng huy động đầu tư xã hội. Đào tạo nhân lực kỹ thuật, thu hút chuyên gia và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ là nhiệm vụ lâu dài.

Đổi mới sáng tạo cũng phải gắn với yêu cầu phát triển xanh, bền vững. Năm 2026, chỉ số quản trị môi trường của thành phố chỉ đạt 30,03 điểm, xếp thứ 33/34. Tỷ lệ đất công nghiệp được xây dựng kết cấu hạ tầng xếp thứ 16 cả nước. Vì vậy, coi trọng công nghệ tiết kiệm năng lượng, kiểm soát ô nhiễm, quản lý chất thải và kinh tế tuần hoàn là yêu cầu thiết thực.

Các chỉ số đăng ký chỉ dẫn địa lý xếp thứ 30, tài sản vô hình xếp thứ 20 cho thấy việc bảo hộ, khai thác tài sản trí tuệ, phát triển thương hiệu và gia tăng giá trị từ tri thức cũng cần được quan tâm đúng mức.

Vị trí thứ 3 toàn quốc về PII là lợi thế, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao. Thành phố cần xác định nguyên nhân các chỉ số thấp, giao trách nhiệm và đánh giá kết quả bằng tiêu chí được kiểm chứng từ thực tế. Quan trọng hơn là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, nâng cao năng suất, tiết giảm chi phí, tạo ra giá trị mới, biến lợi thế thành năng lực đổi mới sáng tạo.