Nhà thư pháp Lê Thiên Lý cùng các “ông đồ” khai bút tại đền Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm dịp Tết Tân Sửu 2021.
(HPĐT)- Nhiều năm nay, tục khai bút đầu Xuân được nhiều địa phương, dòng họ tổ chức và trở thành nét đẹp văn hóa trong dịp Tết đến, Xuân về. Không chỉ gửi gắm những mong ước về cuộc sống tốt lành, những nét chữ trong năm mới còn thể hiện tinh thần hiếu học, tôn sư trọng đạo, quyết tâm phấn đấu vươn lên trong học tập và công tác ngay từ ngày đầu năm.
Duy trì nét đẹp đầu Xuân
Trong dịp Tết Nguyên đán Tân Sửu (từ mồng 1 đến mồng 4 tháng Giêng năm Tân Sửu 2021), tại đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (huyện Vĩnh Bảo), chùa tháp Tường Long (quận Đồ Sơn)…, nhà thư pháp Lê Thiên Lý và một số “ông đồ” bày “mực tàu, giấy đỏ” phục vụ du khách hành hương. Đông đảo người lớn, trẻ em háo hức xin chữ đầu Xuân. Tuy nhiên, đến nay, để thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch COVID-19, hoạt động khai bút tại các cơ sở tín ngưỡng cũng như các lễ hội khai bút ở các quận, huyện đều tạm dừng.
Nếu không bị hoãn vì dịch, năm nay là năm thứ 10 lễ hội khai bút tại Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc (huyện Kiến Thụy) được tổ chức. Nhưng Xuân Tân Sửu 2021, nhiều người đến đây chiêm bái vẫn như thấy rộn ràng tiếng trống hội khai bút đầu Xuân, không khí háo hức của hàng trăm học sinh và đông đảo người dân, khách thập phương về vùng đất Dương Kinh xưa. Theo nhà thư pháp Lê Thiên Lý, đây là địa phương đầu tiên của thành phố tổ chức lễ hội khai bút và duy trì trở thành truyền thống văn hóa không thể thiếu vào mồng 6 tháng Giêng hằng năm. Vùng đất Dương Kinh xưa, nay là huyện Kiến Thụy là vùng địa linh nhân kiệt, nơi phát tích Vương triều Mạc, có truyền thống hiếu học, thời nào cũng có người đỗ đạt cao.
Cứ thế, lễ hội khai bút tại Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc được nhân rộng, trở thành nét đẹp văn hóa tại nhiều địa phương, dòng họ trên địa bàn thành phố. Từ năm 2015, vào mồng 9 tháng Giêng âm lịch, tại đền thờ tiến sĩ Lê Đức Liêu, làng Quỳnh Hoàng, xã Nam Sơn (huyện An Dương) diễn ra lễ hội khai bút đầu Xuân, thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách. Cũng vào thời gian này, tại đình An Hồng Phúc, xã An Hồng (huyện An Dương), 2 năm liên tục (2019-2020) duy trì lễ hội khai bút như sự thúc giục các cháu học sinh thi đua học tập và nhân lên truyền thống hiếu học của địa phương. Theo Ban quản lý đền thờ tiến sĩ Lê Đức Liêu, năm đầu tổ chức lễ khai bút chỉ có hơn 30 học sinh giỏi, năm sau tăng lên hơn 100 cháu.
Chỉ mới xuân trước, tại đền Hạ, phường Thượng Lý (quận Hồng Bàng) và các trường học như Trường phổ thông nhiều cấp Hai Bà Trưng (quận Ngô Quyền), Trường tiểu học Quang Trung (quận Hồng Bàng), người dân địa phương và học sinh nô nức khai bút đầu năm mới. Và nếu không vì dịch COVID-19, xuân nay, thành phố có thêm lễ hội khai bút quy mô cấp huyện tại xã An Thọ (huyện An Lão). Tuy rằng, lễ hội khai bút tại nhiều địa phương phải tạm hoãn, nhưng nhiều gia đình nhắc nhở con em khai bút để cầu chúc năm mới học hành tấn tới, gặp nhiều may mắn.
Giữ gìn và phát huy văn hóa Việt
Nhà thư pháp Lê Thiên Lý cho rằng, khai bút là khai tâm, khai trí, khai nghề, khai nghiệp, mở tầm nhìn cả năm của bản thân mỗi người. Ai cũng có thể thực hiện nghi thức khai bút để thể hiện tâm tư, bày tỏ ước muốn, nguyện vọng trong năm mới, tự nhắc nhở bản thân hướng đến những điều tốt đẹp để có thêm động lực phấn đấu. Lễ khai bút thường được thực hiện sau giao thừa, thời khắc đầu tiên của năm mới. Khai bút có thể là viết chữ đẹp, có thể sáng tác bài thơ, ghi cảm tưởng, kế hoạch học tập trong năm mới. Ngày nay, lễ hội khai bút được mở rộng thành phong tục tốt đẹp gắn liền các lễ hội đầu Xuân. Các cụ đồ nho, các nhà giáo, học sinh tiêu biểu của địa phương được lựa chọn thực hiện nghi thức khai bút. Trong lễ hội khai bút, chúc văn được đọc lên vang vọng, khí thế, đầy linh thiêng, tự hào về truyền thống hiếu học của mỗi địa phương. Lơi chúc văn như thúc giục, động viên mỗi con em địa phương phấn đấu học tập, sự nghiệp tiến tới trong năm mới. “Có lẽ không lễ hội nào phát huy hết ý nghĩa hiếu học như lễ khai bút. Phong trào học tập bừng dậy, khởi sắc khắp thôn, xã, khu vực và thành phố. Từ đó sản sinh ra những người tài đức, góp phần xây dựng, phát triển thành phố ngày càng giàu đẹp, phồn vinh”, ông Lê Thiên Lý nhấn mạnh.
Bàn về nét đẹp khai bút đầu Xuân, Phó chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng Nguyễn Đình Chỉnh cho rằng, khai bút không chỉ mong năm mới may mắn, sự nghiệp hanh thông, mà còn thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc của dân tộc ta về tính chân, thiện, mỹ. Khai bút trở thành một nét đẹp văn hóa của dân tộc, khơi dậy truyền thống tôn sư trọng đạo.
Khai bút đầu Xuân thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc, là nét đẹp văn hóa của người Việt nên cần được giữ gìn, phát huy để nét đẹp đó sáng mãi. Mong rằng, khai bút đầu Xuân sẽ phát triển thành phong trào rộng khắp từ các nơi có đền thờ trạng nguyên, tiến sĩ của Hải Phòng như: Đền thờ Trạng nguyên Trần Tất Văn (quận Kiến An), Trạng nguyên Lê Ích Mộc (huyện Thủy Nguyên)…. đến các trường học, các cơ quan, đơn vị, dòng họ, cá nhân. Từ đó, thúc đẩy phong trào học tập, phấn đấu của mỗi người, nhất là thế hệ trẻ, góp phần vào sự nghiệp phát triển thành phố ngày càng giàu mạnh./.
Bài và ảnh: Mạnh Quang
