Nga chính thức công nhận Taliban, trở thành cường quốc đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với chính quyền Hồi giáo tại Afghanistan.
Theo đài RT ngày 3/7, Tòa án Tối cao Nga đã gỡ Taliban khỏi danh sách các tổ chức khủng bố vào tháng 4, đánh dấu lần đầu tiên kể từ năm 2003 Taliban được hợp pháp hóa hoạt động tại Nga. Quyết định này diễn ra gần bốn năm sau khi phong trào Hồi giáo Taliban trở lại nắm quyền ở Afghanistan vào tháng 8/2021, sau khi Mỹ và các lực lượng NATO rút quân trong hỗn loạn, và chính quyền Taliban đổi tên quốc gia thành Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan.
Ngay sau đó, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Andrey Rudenko đã chính thức tiếp nhận quốc thư từ ông Ghulam Hassan, đại sứ mới của Afghanistan tại Moskva, đánh dấu bước đi quan trọng trong việc thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức. Bộ Ngoại giao Nga khẳng định rằng việc công nhận chính quyền Taliban sẽ thúc đẩy hợp tác song phương trong nhiều lĩnh vực, bao gồm thương mại, năng lượng, giao thông, nông nghiệp và cơ sở hạ tầng. Thông cáo cũng nêu rõ Nga sẽ tiếp tục hỗ trợ Kabul trong việc củng cố an ninh khu vực, chống khủng bố và tội phạm ma túy.
Thông báo này đi kèm bức ảnh ghi lại cảnh tân đại sứ Afghanistan Gul Hassan Hassan trình quốc thư cho Thứ trưởng Rudenko. Đặc phái viên tổng thống Nga về vấn đề Afghanistan, ông Zamir Kabulov, xác nhận rằng chính quyền Taliban hiện đã được Nga công nhận. Lá cờ đen trắng của Taliban cũng đã được kéo lên tại Đại sứ quán Afghanistan ở Moskva, lần đầu tiên xuất hiện kể từ năm 2021, khi Taliban cấm sử dụng quốc kỳ ba màu của chính phủ trước đây.
Đại sứ Nga tại Kabul, ông Dmitry Zhirnov, cho biết quyết định công nhận Taliban được Tổng thống Vladimir Putin thông qua theo đề xuất của Ngoại trưởng Sergey Lavrov. Ông nhấn mạnh Nga mong muốn xây dựng quan hệ đối tác toàn diện với Afghanistan và thể hiện lập trường thân thiện với nhân dân nước này.
Mặc dù Taliban vẫn chưa được phần lớn cộng đồng quốc tế công nhận, một số nước Trung Á gần đây đã nối lại quan hệ. Kazakhstan đã gỡ Taliban khỏi danh sách khủng bố vào tháng 6/2024, Kyrgyzstan theo sau vào tháng 9, Turkmenistan nối lại hợp tác thông qua dự án đường ống dẫn khí TAPI, và Uzbekistan ký một số thỏa thuận song phương với Taliban vào tháng 8/2024. Đại sứ Afghanistan tại Qatar, Suhail Shaheen, đánh giá quyết định của Nga mở ra cơ hội hợp tác chung và kêu gọi các quốc gia khác học theo. Trên mạng xã hội X, Bộ Ngoại giao Taliban gọi quyết định này là bước đi “tích cực và quan trọng”.
Việc Nga công nhận Taliban có ý nghĩa lịch sử, nhất là trong bối cảnh Liên Xô từng can thiệp quân sự ở Afghanistan trong 9 năm trước khi rút quân vào năm 1989 trước sức ép từ các tay súng Mujahideen – nhóm mà sau này một số thành viên sáng lập Taliban hiện đại. Sau khi Mỹ rút quân năm 2021, Nga là một trong số ít quốc gia duy trì hiện diện ngoại giao tại Afghanistan và không xem Taliban là tổ chức khủng bố từ tháng 4/2025.
Mặc dù Taliban đã có đại sứ ở Trung Quốc, UAE và văn phòng chính trị lâu năm tại Qatar, các nước này vẫn chưa công nhận Taliban là chính quyền hợp pháp. Tuy nhiên, điều đó không ngăn cản nhóm này giao thương với thế giới. Năm 2023, một công ty dầu khí Trung Quốc đã ký thỏa thuận khai thác dầu với Taliban.
Ngoài ra, Taliban đang tìm kiếm sự công nhận từ Mỹ, đặc biệt sau khi Tổng thống Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai hồi đầu năm 2025. Mỹ đã trả tự do cho hai công dân và gỡ bỏ khoản tiền thưởng truy tìm ba quan chức Taliban, đồng thời Taliban đề xuất mở văn phòng tương tự đại sứ quán tại Mỹ để xử lý các vấn đề liên quan. Trong quá khứ, chính quyền Trump cũng từng đạt thỏa thuận rút toàn bộ quân Mỹ trước năm 2021, dẫn đến việc Taliban nắm quyền tại Afghanistan trong bối cảnh hỗn loạn.
Với quyết định công nhận của Nga, Taliban có cơ hội củng cố vị thế quốc tế và mở rộng hợp tác kinh tế, đồng thời tạo tiền đề cho các nước khác cân nhắc mở cửa ngoại giao với chính quyền này. Đây được coi là bước ngoặt quan trọng trong chính sách đối ngoại Nga và là tín hiệu cho thấy sự tái xuất hiện của Afghanistan trên bản đồ ngoại giao khu vực và quốc tế.
HQ (tổng hợp)
