(HPĐT)- Mới đây, Nga thông qua dự luật về việc đình chỉ Hiệp ước hạn chế vũ khí tấn công chiến lược (New START). Điều này khiến cộng đồng quốc tế không những lo ngại về nguy cơ chạy đua vũ trang giữa Nga và Mỹ, mà còn kéo theo nhiều quốc gia khác tham gia vào cuộc chạy đua, đồng thời khiến cuộc chiến Ukraine càng thêm phức tạp.
Tên lửa Sarmat rời bệ phóng tại sân bay vũ trụ Plesetsk, Nga, hôm 20-4-2022. Ảnh: Reuters
Những bất ổn lớn
Ngày 22-2, Hội đồng Liên bang (Thượng viện) Nga thông qua dự luật về việc đình chỉ New START. Trước đó cùng ngày, Duma Quốc gia (Hạ viện) Nga cũng thông qua dự luật này sau khi được Tổng thống Putin trình lên một ngày trước đó. Dự luật này sẽ có hiệu lực tại thời điểm được công bố chính thức. Quyết định khôi phục tham gia hiệp ước sẽ do Tổng thống Nga đưa ra khi nào thích hợp.
Giải thích cho động thái của mình, Tổng thống Nga cho biết, thật "vô lý" khi Mỹ yêu cầu quyền kiểm tra các cơ sở hạt nhân tại Nga, trong khi NATO lại đang giúp Ukraine tấn công chúng. Ở đây, Tổng thống Nga đang đề cập đến các cuộc tấn công vào tháng 12- 2022, mà ông cho là phía Ukraine thực hiện nhằm vào sân bay Engels gần Saratov, cách Moscow 730 km về phía Đông Nam, nơi các máy bay ném bom chiến lược của Nga đặt căn cứ.
Nhiều nhà quan sát đưa ra nhận định, New START bị hủy bỏ sẽ đánh dấu sự trở lại của những kiểu phỏng đoán thời kỳ chiến tranh Lạnh về tiềm lực và ý đồ của đối phương. Điều này có thể gây bất ổn lớn trong mối quan hệ, nếu cả hai bên đang hành động theo những kịch bản tồi tệ nhất, góp phần “đổ thêm dầu” vào các hệ thống và kế hoạch vốn rất phức tạp. Sau cùng dẫn hai phía đến một tình thế chông chênh và làm tăng nguy cơ về một số hình thức sử dụng hạt nhân.
Các nhà phân tích đều bày tỏ quan ngại về việc ông Putin nêu khả năng Nga nối lại thử nghiệm vũ khí hạt nhân, mặc dù ông đã tuyên bố Nga sẽ không làm vậy trừ khi Mỹ thực hiện trước. Việc này có thể mở đường cho Nga trong việc cáo buộc Mỹ đang thực hiện hoặc đang âm thầm chuẩn bị một số vụ thử hạt nhân, nhằm biện hộ cho chính mình. Nếu Nga làm vậy, đây sẽ là lần đầu Moscow thử hạt nhân kể từ năm 1990, một năm trước khi Liên Xô tan rã. Bất kỳ cuộc thử nghiệm nào của Nga cũng sẽ khiến căng thẳng leo thang tại Ukraine. Đây cũng là "nỗ lực nhằm báo hiệu trạng thái sẵn sàng sử dụng vũ khí hạt nhân" trong bối cảnh xung đột đang diễn ra. Từ khi xảy ra cuộc xung đột, ông Putin nhiều lần nhắc nhở phương Tây rằng Nga có vũ khí hủy diệt hàng loạt và đã mở rộng chiếc ô hạt nhân của mình tới các khu vực của Ukraine mà Nga đang kiểm soát.
Hệ lụy khó lường
Việc Nga đình chỉ New START có thể làm tiêu tan hy vọng đưa Trung Quốc đến bàn đàm phán trong việc hạn chế chương trình vũ khí hạt nhân tại nước này. Mục đích của các cuộc đàm phán nhằm xoa dịu những lo ngại về việc Trung Quốc ngày càng đẩy nhanh tiến trình hiện đại hóa quân đội.
Kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc là tâm điểm của những mối lo ngại này, do sự mở rộng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi. Là một cường quốc hạt nhân từ thập niên 60 của thế kỷ trước, trong nhiều thập kỷ qua, Trung Quốc vẫn duy trì một số lượng nhỏ đầu đạn hạt nhân và tên lửa để bảo vệ an ninh quốc gia, đồng thời cam kết “không sử dụng trước” vũ khí hạt nhân. Cam kết này còn hiệu lực, nhưng Trung Quốc vẫn mở rộng kho vũ khí hạt nhân nhanh chóng trong những năm gần đây như một phần của quá trình hiện đại hóa quân đội nước này.
Theo báo cáo thường niên của Lầu Năm Góc về Trung Quốc được công bố tháng 11-2022, hiện có hơn 400 đầu đạn hạt nhân ở nước này. Dự báo đến năm 2035, khi Bắc Kinh hiện đại hóa hoàn toàn, quân đội của họ có thể sẽ có 1.500 đầu đạn hạt nhân và một loạt tên lửa tiên tiến. Một số chuyên gia tin rằng, Bắc Kinh từ lâu lảng tránh việc bị ràng buộc bởi các cuộc đàm phán kiểm soát vũ khí 3 bên với Nga và Mỹ, đồng thời đẩy nhanh hơn việc phát triển kho vũ khí hạt nhân của mình.
Bên cạnh đó, việc hiệp ước giới hạn vũ khí chiến lược bị suy yếu có thể khuyến khích một số quốc gia khác như Ấn Độ, Pakistan, Hàn Quốc, Iran,… mở rộng tham vọng hạt nhân. Các nhà phân tích quốc tế nhận định, quyết định của Nga có thể làm tăng nguy cơ thúc đẩy các cường quốc đã và đang tìm kiếm sở hữu vũ khí hạt nhân, phá vỡ các cam kết lâu dài về việc không tiến hành các cuộc thử nghiệm vũ khí hạt nhân mới. Nếu điều này xảy ra, đây sẽ là tiến triển tiêu cực về trật tự hạt nhân quốc tế. Tuy nhiên, đây cũng là dịp để Điện Kremlin khai thác "lá bài" hạt nhân nhằm gia tăng sức ép với NATO và Mỹ chấp nhận đàm phán “chấm dứt xung đột” tại Ukraine, chứ không chắc đồng nghĩa với việc kho hạt nhân của Nga tăng thêm./.
phạm thuận (tổng hợp)
