Moskva đẩy mạnh hợp tác kinh tế, an ninh và đa phương nhằm tranh thủ nhu cầu 'đa dạng hóa đối tác' của Đông Nam Á, trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ – Trung khiến ASEAN cần thêm lựa chọn chiến lược.
Theo nhận định mới đây của ông Aleksei Zakharov, thành viên tại Chương trình Nghiên cứu Chiến lược Nga và Âu-Á tại Quỹ Nghiên cứu Observer (orfonline.org) có trụ sở tại Ấn Độ, Nga đang tích cực định vị mình là đối tác kinh tế và an ninh chiến lược, khai thác nhu cầu của ASEAN về quan hệ đối tác đa dạng. Theo đó, Moskva đang nỗ lực mở rộng quan hệ thương mại, liên kết đa phương và hợp tác quốc phòng, đề xuất một 'con đường thứ ba' cho khu vực.
Tích hợp đa phương tạo đòn bẩy cho BRICS và EAEU
Về thúc đẩy Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU): Nga đang thúc đẩy các cơ chế hợp tác mới giữa EAEU và ASEAN. Khu vực thương mại tự do giữa EAEU và Việt Nam đã hoạt động gần một thập kỷ. Một thỏa thuận tương tự với Indonesia hiện đang trong giai đoạn cuối, dự kiến ký kết vào tháng 12 này. Nga cũng tích cực quảng bá EAEU trong giới chính trị và doanh nghiệp Malaysia.
Về mở rộng tầm ảnh hưởng BRICS và SCO: Nga muốn mở rộng khối BRICS. Indonesia hiện là thành viên thường trực, trong khi Malaysia, Thái Lan và Việt Nam hợp tác với nhóm này với tư cách là các nước đối tác. Lào và Myanmar đã tham gia không chính thức vào một số dự án của định dạng BRICS +.
Bên cạnh đó, Moskva cũng thúc đẩy ASEAN hội nhập với Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO).
Lấp đầy khoảng trống kinh tế và công nghệ
Bên cạnh các cam kết đa phương, Nga đã lấp đầy những khoảng trống cụ thể trong nhu cầu của các nền kinh tế khu vực, đặc biệt trong các lĩnh vực an ninh năng lượng và lương thực. Về vai trò là nhà cung cấp nguyên liệu thô, mặc dù tổng giá trị thương mại của Nga với ASEAN chỉ đạt 17,7 tỷ đô la Mỹ tính đến năm 2024, một số lĩnh vực vẫn nổi bật:
Với nhiên liệu khoáng sản: Kim ngạch nhập khẩu nhiên liệu khoáng sản của ASEAN từ Nga đạt 8,4 tỷ đô la Mỹ vào năm 2024, bao gồm các sản phẩm dầu mỏ, dầu thô và than đá. Con số này đã tăng đều đặn trong ba năm qua.
Singapore đã trở thành đối tác thương mại lớn thứ hai của Nga trong khu vực (sau Việt Nam), chủ yếu nhờ nhập khẩu các sản phẩm dầu mỏ như naphtha tăng cao. Nga nằm trong số ba nước nhập khẩu than đá hàng đầu của Malaysia và Việt Nam.
Với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG): Việt Nam đã trở thành điểm đến cho nguồn cung LNG của Nga, với tổng khối lượng nhập khẩu ước tính đạt 613.000 tấn tính đến tháng 8/2025.
Với lương thực và phân bón: Nga là nhà cung cấp phân bón chính cho Indonesia và Malaysia, và là nhà cung cấp hàng đầu cho Thái Lan và Việt Nam. Nga đang nhắm đến các thị trường lớn ở Đông Nam Á, bao gồm Indonesia, Malaysia, Philippines và Việt Nam, để xuất khẩu ngũ cốc.
Hợp tác năng lượng hạt nhân dân sự, công nghệ và quân sự
Rosatom đang theo đuổi các dự án năng lượng hạt nhân dân sự trên khắp Đông Nam Á: Kế hoạch xây dựng một trung tâm nghiên cứu và công nghệ hạt nhân tại Việt Nam; xây dựng một nhà máy điện hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) và trang trại gió tại Myanmar; đấu thầu các dự án tại Indonesia, cung cấp công nghệ SMR cho nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của quốc gia này.
Đồng thời, Moskva đang tìm kiếm các công nghệ không còn sẵn có trên thị trường phương Tây tại Đông Nam Á.
Về hợp tác hàng hải, Hải quân Nga đã tiến hành các cuộc tập trận song phương với Myanmar vào tháng 11/2023 và với Indonesia vào tháng 11/2024, thể hiện ý định tăng cường sự hiện diện trong khu vực.
Tóm lại, trong bối cảnh các lệnh trừng phạt tiếp tục cản trở việc mở rộng quan hệ đối tác, Moskva đã đưa ra các giải pháp tạm thời, cho phép thúc đẩy các sáng kiến và thỏa thuận mới trong các lĩnh vực chuyên môn của Nga. Khuynh hướng của ASEAN hướng tới hợp tác đa phương mở ra cơ hội tăng cường đối thoại trong khuôn khổ BRICS và SCO, giúp Nga duy trì vai trò của mình tại Đông Nam Á.
