(HPĐT)- Ngày 31-3, Tổng thống Nga Vladimir Putin ký sắc lệnh yêu cầu bên mua nước ngoài phải thanh toán bằng đồng ruble để mua khí đốt của Nga từ ngày 1-4 và các hợp đồng sẽ bị tạm đình chỉ nếu các khoản thanh toán này không được thực hiện. Đây là nước đi khiến phương Tây phải loay hoay chống đỡ khi các lệnh trừng phạt bị phản công.
Nga muốn áp đặt "luật chơi" khi buộc châu Âu phải thanh toán khí đốt bằng đồng ruble. Ảnh: Oilprice
Tác động ngược của các lệnh trừng phạt
Theo sắc lệnh trên, Tổng thống Nga Putin nêu rõ: “Để mua khí đốt tự nhiên của Nga, bên mua phải mở tài khoản bằng đồng ruble trong các ngân hàng của Nga. Từ các tài khoản này, các khoản thanh toán sẽ được thực hiện để mua khí đốt bắt đầu từ ngày 1-4. Nếu các khoản thanh toán như vậy không được thực hiện, Nga sẽ coi đây là lỗi từ phía người mua”. Sắc lệnh này được xem là đòn đáp trả lại các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Nga.
Trong phản ứng đầu tiên, Đức và Pháp bác bỏ yêu cầu của Nga và cho rằng đây là hành vi vi phạm hợp đồng khi các quốc gia châu Âu phải trả tiền cho khí đốt bằng đồng ruble. Điều này dễ hiểu, bởi Tổng Giám đốc điều hành ngân hàng Deutsche Bank của Đức Christian Sewing cảnh báo nước này có nguy cơ rơi vào suy thoái nghiêm trọng nếu ngừng nhập khẩu dầu mỏ và khí đốt của Nga. Theo ông Sewing, các ngân hàng Đức dự báo tăng trưởng của nước này trong năm nay sẽ giảm mạnh, khoảng 2% do cuộc xung đột ở Ukraine. Tuy nhiên, một số nước châu Âu cũng đang lên phương án ứng phó trường hợp Nga dừng bơm khí đốt vào các đường ống dẫn tới EU.
Trái với phản ứng trên, các nước vùng Baltic tuyên bố không cần nhập khẩu khí đốt từ Nga. Phát biểu trên đài phát thanh Latvia, ông Uldis Bariss - Giám đốc điều hành Conexus Baltic Grid, cho biết từ hôm 1-4, khí đốt tự nhiên của Nga không còn được chuyển tới Latvia, Estonia và Lítva. Ông cũng cho biết hiện thị trường khí đốt tại Baltic đang được cung cấp từ các kho dự trữ khí đốt ngầm ở Latvia.
Như vậy, đã có những phản ứng trái chiều của châu Âu với yêu cầu từ phía Nga. Tuy nhiên về mặt thực tế, điều này không tạo khác biệt nào đối với Nga. Cho dù phương Tây thanh toán tiền mua khí đốt của Nga bằng đồng euro hay đồng ruble, Moscow vẫn thu được một lượng ngoại tệ tích trữ, rất hữu ích cho việc mua hàng nhập khẩu hoặc để nâng cao giá trị của đồng ruble.
Các nước châu Âu, khu vực nhập khẩu khoảng 40% khí đốt từ Nga và thanh toán chủ yếu bằng đồng euro, cho biết Tập đoàn dầu khí quốc doanh Gazprom của Nga không có quyền thay đổi hợp đồng. Nga xuất khẩu hàng trăm tỷ USD khí tự nhiên sang châu Âu mỗi năm. Gazprom cho biết đồng euro chiếm 58% các giao dịch xuất khẩu của tập đoàn này, trong khi đồng USD chiếm 39% và đồng bảng Anh chiếm khoảng 3%.
Thương mại toàn cầu chịu ảnh hưởng
Yêu cầu của Nga nhằm chống lại các lệnh trừng phạt của phương Tây vì loại nước này ra khỏi hệ thống tài chính giao dịch bằng đồng USD và đồng euro. Điều này khiến các quốc gia không thân thiện hoặc thù địch với Mỹ hoặc Liên minh châu Âu (EU) có thể cảm thấy bị thôi thúc làm theo Nga, đa dạng hóa nguồn dự trữ bằng các loại tiền tệ của các nước có liên kết địa chính trị nhiều hơn. Các chuyên gia của ngân hàng Goldman Sachs nhận định: “Nếu các nhà đầu tư nước ngoài trở nên miễn cưỡng hơn trong việc nắm giữ các khoản nợ của Mỹ, kết quả có thể là đồng USD giảm giá hoặc lãi suất thực tế sẽ cao hơn để ngăn chặn và làm chậm sự mất giá của đồng USD. Đồng euro cũng tương tự như vậy”.
Trong sắc lệnh mới, Điện Kremlin cho biết, khách hàng ở các nước bị đưa vào danh sách không thân thiện với Nga sẽ được yêu cầu mở tài khoản bằng cả đồng ruble và ngoại tệ tại Gazprombank - ngân hàng bị Anh trừng phạt nhưng vẫn nằm ngoài danh sách của Mỹ và EU do có vai trò lớn trong thương mại khí đốt. Việc chuyển đổi thanh toán tương tự với nhiều mặt hàng khác, như dầu mỏ, kim loại và phân bón, cũng đang được xem xét. Các nhà phân tích cho rằng châu Âu vẫn có thể thanh toán bằng đồng euro trong một tháng nữa vì hầu hết các đợt giao hàng trong tháng 4 phải đến tháng 5 mới đến hạn thanh toán.
Theo các nhà phân tích, Gazprom thường có quyền thương lượng lại các điều khoản hợp đồng 3 năm một lần. Nhưng việc thay đổi tiền tệ mới trên các hợp đồng hiện tại là điều gây tranh cãi. Nếu hai bên không thể đi đến thống nhất, vấn đề sẽ được đưa ra Tòa Trọng tài Stockholm. Gazprom có hàng chục hợp đồng khác nhau mà công ty này sẽ cần phải thương lượng lại, vì vậy việc sửa đổi sẽ là một quá trình.
Vì thế, Nga vẫn không cắt dòng chảy khí đốt sang châu Âu từ 1-4, dù các nước EU từ chối thanh toán bằng đồng ruble. Và xa hơn nữa, đây rất có thể là “ván bài cân não” giữa 2 bên, khi Nga cần bán khí đốt – nguồn thu ngoại tệ chủ lực của họ, và EU thì chưa thể “cai” nguồn khí đốt từ Nga ngay lập tức. Bên nào “rắn hơn” thì có thể giành lợi thế./.
XUÂN NHI (tổng hợp)
