(HPĐT)- Sự việc công ty phát hành sách bản quyền ở nước ta vừa đâm đơn kiện sàn thương mại điện tử về hành vi tiếp tay tiêu thụ sách giả, vi phạm pháp luật Việt Nam thu hút sự quan tâm của dư luận. Nhiều người kỳ vọng, vụ kiện này góp phần ngăn chặn tình trạng in lậu, buôn bán sách giả vốn rất nhức nhối trong ngành xuất bản Việt.
Sách giả các đầu sách của First News - Trí Việt.
Khi “giọt nước tràn ly”
Phó chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam – ông Lê Hoàng cho biết, việc in lậu, xuất bản phẩm giả cũng là loại hàng gian, hàng giả. “Bây giờ, sách giả không chỉ bày bán trên đường phố, các cửa hàng, mà còn bán ngang nhiên và công khai trên các sàn thương mại điện tử. Chưa kể, ngoài sách in còn có ebook (sách điện tử), audiobook (sách nói) lưu hành tự do trên internet. Rõ ràng là nghiêm trọng hơn rất nhiều”, ông Lê Hoàng chia sẻ.
Không đâu xa, các cơ quan liên ngành của TP. Hà Nội mới đây kiểm tra đột xuất một cơ sở in ấn tại phường Tây Mỗ, quận Nam Từ Liêm. Cơ quan chức năng thu giữ gần 60.000 quyển sách thành phẩm nghi in lậu của các Nhà xuất bản (NXB) Y học, NXB Thời đại, NXB Giáo dục Việt Nam, NXB Lao động - Xã hội, gồm các đầu sách: Truyện tranh bằng tiếng Anh, Những nhà thuốc và vị thuốc Việt Nam, Sách hướng dẫn học Tin học Lớp 5, Sách trí tuệ Do Thái, Sách tiếng Anh Sight Word Poetry Pages. Ngoài ra, lực lượng chức năng còn thu giữ 3.704 kg bán thành phẩm, gồm các đầu sách: Giáo trình Giáo dục Chính trị, Tiếng Anh lớp 6, Vở bài tập công nghệ lớp 9, Mỹ thuật lớp 5, Tiếng Anh lớp 8, Học Văn tiếng Anh, Hướng dẫn học Tin học lớp 4, Hướng dẫn học Tin học lớp 5, Tiếng Anh lớp 6, Tiếng Anh lớp 4 sách bài tập...
Thực tiễn ngành xuất bản cho thấy các NXB Trẻ, Nhã Nam, Kim Đồng, Thái Hà book... “kêu trời” vì sách của họ bị in giả, bày bán công khai trên thị trường và trên mạng. Đặc biệt gần đây, như “giọt nước tràn ly”, Công ty Văn hóa Sáng tạo First News - Trí Việt (First News) chính thức đâm đơn khởi kiện sàn thương mại điện tử Lazada (thuộc Công ty Recess - Alibaba). Từ đầu năm 2019 đến nay, có nhiều đầu sách của First News được bán trên Lazada với bản in giả, kém chất lượng, nhiều sai sót gồm các ấn phẩm: Đắc nhân tâm, Hành trình về phương Đông, Hạt giống tâm hồn, Nghĩ giàu và làm giàu, Đánh thức con người phi thường trong bạn, Vị tu sĩ bán chiếc Ferrari, Đi tìm lẽ sống, Muôn kiếp nhân sinh...
First News gửi thư cảnh báo Lazada nhưng đều không nhận được phản hồi. Trong khi đó, rất nhiều bạn đọc phản ánh khi mua sách trên sàn điện tử Lazada là sách kém chất lượng, in sai sót được mua với mức giảm giá 42% -55% (thậm chí giảm đến 72%) so với giá bìa. Có rất nhiều đầu sách được phát hiện là sách giả, không được in ấn, phát hành hợp pháp và vi phạm nghiêm trọng bản quyền, quyền tác giả mà First News đang sở hữu.
Cần chế tài đủ sức răn đe
Vụ kiện Lazada kể trên không phải là lần đầu First News muốn làm tới cùng, nhờ pháp luật can thiệp để loại bỏ sách giả, hành vi in ấn lậu. Ông Nguyễn Văn Phước, Giám đốc First News chia sẻ, 9 năm trước, sau hai tháng trực tiếp theo dõi và phối hợp cơ quan Công an TP. Hà Nội đột kích phá án vụ in lậu hơn 10 nghìn bản tại cơ sở gia công Huy Thi (Hà Nội), First News từ chối lời đề nghị bồi thường 100 triệu đồng của cơ sở Huy Thi và khởi kiện nhằm cảnh báo thực trạng sản xuất sách giả lúc bấy giờ.
Nhưng tại phiên tòa phúc thẩm, Tòa án nhân dân Hà Nội xử First News thua kiện, Huy Thi trắng án với lý do: “10 nghìn quyển sách đang làm giả tại cơ sở Huy Thi bị bắt trước khi tung ra thị trường nên không hề gây bất cứ thiệt hại nào, vì thế First News thua kiện và phải đóng án phí”. Thời điểm ấy, nhiều người trong giới làm sách hoàn toàn lo ngại, không ít người làm xuất bản cảm thấy bất mãn, tuyệt vọng khi nỗ lực bảo vệ sản phẩm do mình làm ra. Sự việc này tạo tiền lệ xấu, dung dưỡng hành vi đóng, in, phát hành sách lậu vốn tồn tại như “ung nhọt” trong ngành xuất bản Việt Nam nhiều năm qua chưa được xử lý triệt để.
Việc First News “không nương tay” với Lazada nhận được sự ủng hộ của nhiều đơn vị xuất bản, nhà phát hành sách bản quyền. Trên thực tế, trong những vụ kiện của First News về vấn đề sách giả, đơn vị này từng thắng 3 vụ khi kiện 3 trung tâm ngoại ngữ đã photocopy sách của First News rồi thay bìa, đổi tựa, gồm: Trường Anh ngữ quốc tế Úc Châu, Trung tâm Anh văn Hội Việt - Úc (TP.Hồ Chí Minh) và Trung tâm ngoại ngữ Việt - Mỹ (Hà Nội).
Trước thái độ cứng rắn và mạnh mẽ của First News, ông Lê Hoàng rất ủng hộ và còn khuyến khích các đơn vị nên làm như đơn vị này, đó là lập vi bằng lại để có cơ sở đấu tranh. Hãy bám luật, dựa vào các cơ quan bảo vệ pháp luật để đấu tranh như trường hợp của First News. Tổng Biên tập NXB Văn hóa - Văn nghệ Đinh Thị Phương Thảo lại mong Luật Xuất bản và Sở hữu trí tuệ về bảo hộ quyền tác giả nếu có bổ sung, chỉnh sửa nên đưa vào những điều khoản chế tài, phạt nặng đối với hành vi làm sách giả, sách lậu. Xã hội cũng cần lên án vấn nạn này để cơ quan chức năng sớm vào cuộc, xử lý nghiêm khắc nhằm bảo vệ quyền lợi người đọc.
Nhiều ý kiến cho rằng, việc để sách giả, sách lậu bán tràn lan trên kênh thương mại điện tử không khác gì các sàn này đang tiếp tay cho “gian thương” buôn bán hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng. Nguyên nhân của tình trạng này ở Việt Nam do chưa được kiểm soát chặt chẽ, chế tài xử lý vi phạm còn nhẹ, chưa có tính răn đe. Phần lớn vẫn chỉ dừng lại ở khung vi phạt hành chính. Trong khi đó, lợi nhuận từ việc bán hàng nhái, hàng giả rất lớn. “First News khởi kiện Lazada sẽ là hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ trước vấn nạn sản xuất và tiêu thụ hàng giả, sách giả ở Việt Nam. Cần lấy lại niềm tin cho các tác giả, nhà xuất bản và giới làm sách. Công lý, lẽ phải nhất định phải được thực thi” – ông Nguyễn Văn Phước nhấn mạnh.
Khôi Nguyên
