Ngăn chặn tình trạng lạm dụng thuốc kháng sinh: Siết chặt quản lý việc mua, bán

Các bác sĩ khoa Bệnh nhiệt đới (Bệnh viện Việt-Tiệp) điều trị người bệnh bị kháng thuốc kháng sinh.

Tự ý mua, sử dụng kháng sinh dễ dàng

“Con gái tôi đang học lớp 2, khi đi học về cháu có biểu hiện sốt, đau đầu, kiểm tra mặt và tay cháu, tôi thấy xuất hiện một số nốt ban đỏ và một vài nốt phỏng (giống như bỏng) chứa dịch. Tôi đưa cháu ra hiệu thuốc gần nhà, nhân viên nhà thuốc bảo con tôi mắc bệnh thủy đậu, bán cho thuốc hạ sốt paracetamol, một số loại thuốc kháng sinh và thuốc bôi Acyclovir”, anh Nguyễn Trí Tuyển, ở thôn 3, xã Tân Dương (huyện Thủy Nguyên) cho biết.

Tình trạng người dân tự ý mua thuốc kháng sinh điều trị như trường hợp anh Tuyển khá phổ biến. Theo thống kê của ngành Y tế, từ năm 2009 đến nay, số lượng thuốc kháng sinh ở Việt Nam bán ra cộng đồng tăng gấp hai lần. Có tới 88% lượng kháng sinh tại thành thị được bán mà không cần kê đơn, ở nông thôn tỷ lệ này lên đến 91%. Người dân thường có tâm lý chủ quan, lo tốn kém nên mỗi khi ốm đau, thay vì đến các cơ sở y tế khám bệnh, thường tự “làm thầy thuốc”, mua thuốc điều trị theo hướng dẫn của người bán thuốc, theo quảng cáo hoặc kinh nghiệm của bản thân và những người chung quanh. Cá biệt, một số người còn lấy đơn thuốc của người khác để điều trị cho mình khi thấy các dấu hiệu bệnh tương tự. Trong khi đó, các nhân viên nhà thuốc, quầy thuốc, hiệu thuốc vừa là người bắt bệnh, kiêm tư vấn kê đơn, bán thuốc cho người mua. Chưa kể, nhiều bác sĩ ở các phòng khám tư, cơ sở y tế tuyến dưới do áp lực từ người bệnh và người nhà của họ phải chữa khỏi nhanh nên kê đơn thuốc không chuẩn với mức độ bệnh; chỉ định thuốc sai bệnh...

Việc kháng sinh được sử dụng “vô tội vạ” dẫn đến vi khuẩn nhờn thuốc, kháng kháng sinh. Nhất là những người mắc bệnh mạn tính, dễ nhiễm trùng như người có tiền sử đái tháo đường, gút... tự ý sử dụng kháng sinh điều trị nhiều, khi có bệnh do vi khuẩn sẽ rất dễ kháng kháng sinh. Tiến sĩ, bác sĩ Ngô Anh Thế, Trưởng Khoa Bệnh nhiệt đới (Bệnh viện Việt Tiệp) xác nhận, khoa thường xuyên tiếp nhận người bệnh vào viện vì một bệnh khác nhưng nhiễm trùng tăng lên nhanh, gặp vi trùng kháng kháng sinh khiến người bệnh nguy kịch do nhiễm trùng chứ không phải do bệnh lý lúc nhập viện. Còn theo bác sĩ Hoàng Ngọc Anh, Trưởng Khoa Hô hấp (Bệnh viện Trẻ em Hải Phòng), không ít trường hợp bệnh nhi vào viện bị viêm phổi tái diễn nhiều lần do tự ý dùng kháng sinh phổ rộng (kháng sinh thế hệ 3, 4, thường chỉ dành cho điều trị tại bệnh viện), kháng sinh liều cao để điều trị các bệnh thông thường như viêm mũi, họng...

Ngăn chặn hành vi lạm dụng thuốc

Theo các chuyên gia y tế, do tình trạng kháng thuốc, nhờn thuốc việc thiếu thuốc hoặc không còn thuốc để điều trị bệnh không chỉ là vấn đề xa xôi mà ảnh hưởng trực tiếp đến từng cá nhân người bệnh; nếu cứ lạm dụng kháng sinh sẽ không còn thuốc để điều trị. Trong khi đó, về xử trí các trường hợp kháng kháng sinh, bác sĩ phải chỉ định làm xét nghiệm tìm vi trùng kháng thuốc, tìm mầm bệnh, sau đó đánh giá xem kháng sinh nào có thể giá trị cho người bệnh này. Với việc kháng kháng sinh thông thường, các bác sĩ có thể chỉ điều trị phối hợp nhiều loại, nhưng với kháng kháng sinh phổ rộng, bác sĩ buộc phải dùng kháng sinh liều cao, khiến chi phí điều trị lớn, tình trạng kháng thuốc tiếp diễn.

Vấn nạn lạm dụng dẫn đến kháng thuốc kháng sinh diễn ra nhiều năm nay, bất chấp ngành Y tế có nhiều giải pháp quyết liệt. “Để ngăn chặn tình trạng trên, thời gian qua, Sở Y tế tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra các nhà thuốc, quầy thuốc, cơ sở y tế về việc buôn bán thuốc kê đơn và không kê đơn. Khi phát hiện vi phạm ngoài phạt tiền, cơ quan chức năng còn bổ sung hình thức xử phạt như tước giấy chứng nhận điều kiện kinh doanh dược, tước chứng chỉ hành nghề y-dược có thời hạn nhất định hoặc vĩnh viễn…”, Phó giám đốc Sở Y tế Nguyễn Tiến Sơn cho biết. Tuy nhiên, để giải quyết tận gốc vấn đề, cần có thêm nhiều hình thức tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về hậu quả của việc lạm dụng kháng sinh; với những kháng sinh thuộc danh mục thuốc kê đơn, khi mua thuốc buộc phải có đơn của bác sĩ. Về quản lý buôn bán, kinh doanh thuốc, ngành Y tế tham mưu thành phố, Trung ương có quy định cụ thể hơn trong quản lý, kiểm soát thuốc kháng sinh như khống chế, quy định rõ nhà thuốc, hiệu thuốc nào mới được kinh doanh loại kháng sinh nào; xử lý nghiêm khi phát hiện nhân viên nhà thuốc tự ý tư vấn, kê đơn, bán thuốc kháng sinh trong danh mục thuốc kê đơn cho người dân. Với các cơ sở y tế, phòng khám tư nhân, tăng cường kiểm soát việc chỉ định và kê đơn thuốc chuẩn mức độ, đúng bệnh; quy trách nhiệm với người đứng đầu và xử lý hành chính, thậm chí yêu cầu dừng hoạt động với các cơ sở vi phạm./.