Công ty TNHH MTV Đóng tàu Nam Triệu đang chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN của 509 lao động với số tiền chậm đóng hơn 205 tỷ đồng
(HPĐT)- Tính đến hết tháng 3-2024, trên địa bàn thành phố có hơn 530 đơn vị, doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) từ 2 tháng trở lên với tổng số tiền chậm đóng phải tính lãi gần 800 tỷ đồng. Không chỉ doanh nghiệp hoạt động lâu năm, một số doanh nghiệp mới thành lập cũng có biểu hiện tìm cách trốn tránh nghĩa vụ tham gia bảo hiểm cho người lao động.
Người lao động lâm cảnh "4 không"
Không được chốt sổ khi về hưu; không được đóng nối BHXH; không có thẻ BHYT và không được hưởng trợ cấp thất nghiệp khi mất việc làm là tình cảnh của hàng nghìn lao động trên địa bàn thành phố khi doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN. Như trường hợp của chị Nguyễn Thị Cho, công nhân Công ty Đóng tàu Bạch Đằng, hơn nửa năm nay chị phải xin nghỉ để chữa bệnh suy thận nhưng vẫn chưa được chốt sổ BHXH do công ty nợ bảo hiểm. Chị Cho bộc bạch: "Gần 30 năm đi làm, đến khi ốm đau bệnh tật lại không được hưởng quyền lợi, thẻ BHYT cũng phải tự mua. Không chỉ tôi mà nhiều công nhân trong công ty cũng không được chốt sổ để hưởng chế độ ốm đau, hưu trí, rất thiệt thòi". Theo BHXH Hải Phòng, các đơn vị chậm đóng, trốn đóng BHXH tập trung tại doanh nghiệp thuộc ngành cơ khí, lắp máy, đóng tàu, vận tải đường biển, sản xuất gang, thép, xây dựng, giày dép, may mặc… Nguyên nhân của tình trạng trên do các doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất kinh doanh, thu hẹp sản xuất, giảm lao động. Bên cạnh nguyên nhân khách quan còn do nguyên nhân chủ quan xuất phát từ phía người sử dụng lao động. Một bộ phận người sử dụng lao động cố tình trì hoãn, né tránh việc đăng ký đóng BHXH cho người lao động hoặc đóng với mức lương thấp do đã thỏa thuận với người lao động, đóng không đủ số lao động thực tế, chuyển sang hợp đồng khoán công việc, thuê mướn theo ngày theo tuần, cố tình chậm đóng, nợ BHXH kéo dài. Việc doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng BHXH ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động.
Phó giám đốc BHXH Hải Phòng Đinh Thị Lan Hương cho biết: Để khắc phục tình trạng trên, từ năm 2022 đến nay, BHXH Hải Phòng duy trì thường xuyên hoạt động làm việc với các doanh nghiệp chậm đóng BHXH để tìm các giải pháp xử lý. Trong năm 2022, BHXH Hải Phòng tổ chức 31 hội nghị làm việc với 352 doanh nghiệp chậm đóng BHXH, BHYT; kết quả sau các hội nghị truy thu được gần 83 tỷ đồng. Năm 2023, toàn thành phố tổ chức được 73 hội nghị làm việc với hơn 840 doanh nghiệp và truy thu được hơn 172 tỷ đồng. Trong quý 1- 2024, BHXH Hải Phòng tổ chức được 17 hội nghị với 163 doanh nghiệp và truy thu được gần 19 tỷ đồng tiền chậm đóng BHXH, BHYT. Việc tăng cường tổ chức hội nghị làm việc trực tiếp với doanh nghiệp góp phần giảm tỷ lệ chậm đóng trên địa bàn (tỷ lệ chậm đóng năm 2022 giảm còn 5,05% so với số phải thu, đến năm 2023 giảm còn 3,97%). Bên cạnh đó, thông qua các cuộc làm việc, ý thức chấp hành pháp luật BHXH, BHYT của doanh nghiệp cũng được nâng lên rõ rệt. Nhiều chủ doanh nghiệp chủ động đăng ký tham gia và trích đóng BHXH, BHYT cho người lao động.
Xây dựng, bổ sung chế tài đủ mạnh
Theo Trưởng Phòng Thanh tra - Kiểm tra (BHXH Hải Phòng) Nguyễn Quang Minh, trước tình trạng chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm ngày càng phức tạp, cơ quan BHXH xác định công tác thanh tra, kiểm tra rất quan trọng. Quý 1-2024, cơ quan BHXH tiến hành thanh tra chuyên ngành tại 11 dơn vị sử dụng lao động và kiểm tra tại 6 đơn vị sử dụng lao động; BHXH Hải Phòng phối hợp Sở Lao động – Thương binh và Xã hội, Thanh tra thành phố, Công an thành phố… thanh tra liên ngành theo kế hoạch tại 11 đơn vị sử dụng lao động với số tiền chậm đóng bảo hiểm hơn 1,25 tỷ đồng. Trước khi tiến hành thanh tra liên ngành, các đơn vị nộp số tiền chậm đóng hơn 1,17 tỷ đồng. Bên cạnh công tác thanh tra, kiểm tra, chế tài xử phạt vi phạm hành chính hoặc khởi kiện cũng là những giải pháp được kỳ vọng hạn chế tình trạng nợ lâu, nợ dài như hiện nay.
Tuy nhiên, hiện nay cơ quan BHXH gặp nhiều vướng mắc, khó khăn trong việc xác định hành vi vi phạm. Cụ thể, chế tài xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi trốn đóng bảo hiểm được quy định tại điểm a Khoản 7 Điều 39 Nghị định số 12/2022/NĐCP và khoản 2 Điều 80 Nghị định số 117/2020/NĐ-CP, nhưng không có văn bản nào quy định rõ khái niệm thế nào là trốn đóng, do vậy không có cơ sở xác định yếu tố lỗi để xử phạt vi phạm hành chính về hành vi "trốn đóng" làm cơ sở, tiền đề cho việc xử lý hình sự. Không những thế, theo quy định của Luật BHXH 2014, cơ quan BHXH không còn thẩm quyền khởi kiện đòi BHXH, quyền này được chuyển cho tổ chức công đoàn. Tuy nhiên, việc thực hiện đang gặp khó khăn do tổ chức công đoàn chỉ được tham gia khởi kiện doanh nghiệp nợ bảo hiểm khi được người lao động ủy quyền, cá nhân người lao động là chủ thể đứng đơn. Đối với những doanh nghiệp có hàng nghìn lao động, quả thực không dễ dàng. Về vấn đề này, theo Vụ Pháp chế BHXH Việt Nam, cần thiết nghiên cứu xây dựng cụ thể các quy định liên quan đến chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm trong các dự thảo luật sửa đổi sắp tới. Cụ thể là: Luật BHXH, Luật BHYYT, Luật Việc làm (sửa đổi) và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan.
Năm 2024, BHXH Hải Phòng được giao chỉ tiêu phấn đấu tăng khoảng 51.700 người tham gia BHXH bắt buộc, áp lực thu rất lớn đòi hỏi toàn ngành nỗ lực cao. Nhằm tăng thu, giảm nợ đọng, BHXH Hải Phòng đang tiếp tục bám sát tình hình biến động các đơn vị, doanh nghiệp, tăng cường đôn đốc các đơn vị nộp tiền tham gia BHXH kịp thời, đầy đủ theo quy định; tiếp tục đẩy mạnh hoạt động đối thoại, làm việc với các doanh nghiệp nhằm khắc phục tình trạng nợ đọng ngày càng tăng cao; tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm, răn đe với doanh nghiệp cố tình vi phạm, trốn đóng bảo hiểm đối với người lao động. Bên cạnh đó, thành phố cũng chỉ đạo không xem xét, bình xét đề nghị khen thưởng các cấp đối với các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN và xem xét việc phê duyệt hồ sơ tham gia đấu thầu, thuê đất… với những đơn vị này.
BÀI: HOÀNG XUÂN
