Ngăn chặn xâm phạm sở hữu trí tuệ trên không gian số

Nhan nhản vi phạm sở hữu trí tuệ

Từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng Hải quan phát hiện, bắt giữ hơn 30 vụ gian lận thương mại, thu giữ trên 17.000 sản phẩm vi phạm về xuất xứ, nhãn hiệu. Thủ đoạn chủ yếu là khai sai, không khai báo, giả mạo nhãn hiệu, xuất xứ.

Điều đáng nói là, qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện hàng nghìn sản phẩm giả mạo các thương hiệu lớn, sản phẩm giả mạo hàng Việt Nam. Tình trạng sản phẩm giả mạo xuất xứ “Made in Viet Nam” trực tiếp ảnh hưởng đến uy tín hàng Việt trên thị trường quốc tế.

Lợi dụng chính sự phát triển của thương mại và logistics, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trở thành vấn đề mang tính hệ thống, gắn với các đường dây, tuyến vận chuyển xuyên biên giới, có nguy cơ len lỏi vào thị trường nội địa nếu trót lọt qua cửa khẩu.

Tại Hải Phòng, một trong những cửa ngõ xuất nhập khẩu lớn nhất cả nước, việc giữ vững “lá chắn” cũng đặt ra áp lực, yêu cầu cao hơn.

Giai đoạn 2014-2025, lực lượng chức năng trên địa bàn thành phố phát hiện, xử lý 487 vụ việc vi phạm, tổng số tiền xử phạt gần 13,5 tỷ đồng. Hàng hóa vi phạm bị tịch thu, tiêu hủy trị giá hơn 7,17 tỷ đồng.

Tuy nhiên, nếu như trước đây vi phạm chủ yếu diễn ra ở các điểm kinh doanh truyền thống thì nay dịch chuyển mạnh sang môi trường số.

Theo chia sẻ của đại diện Hợp tác xã Nông sản sạch Nam Vũ (xã Hà Nam), thời gian qua, đơn vị phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn VietGAP, kết hợp truyền thông số, xây dựng thương hiệu trà búp ổi OCOP. Kênh TikTok “trà búp ổi Mộc Nam” thu hút hơn 91.000 lượt theo dõi, trở thành công cụ lan tỏa thương hiệu, sản phẩm và tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng. Hiện 80% sản lượng được tiêu thụ qua kênh trực tuyến. Song điều này cũng kéo theo nguy cơ bị xâm phạm. Trên môi trường mạng xuất hiện một số sản phẩm giả mạo thương hiệu, lợi dụng uy tín để bán hàng kém chất lượng, ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin đối với người tiêu dùng mà hợp tác xã dày công xây dựng.

Các đối tượng tận dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, phương thức livestream để tiêu thụ hàng hóa; chia nhỏ đơn hàng qua chuyển phát nhanh, cất giấu tại nhiều địa điểm để né tránh kiểm tra. Tính ẩn danh khiến việc truy vết, xác minh trở nên khó khăn hơn.

Mặt khác, chính tâm lý tiêu dùng dễ dãi trở thành mảnh đất màu mỡ cho những thủ đoạn tinh vi. Khi người mua sẵn sàng chấp nhận hàng giá rẻ, bất chấp nghi ngờ về nguồn gốc, xuất xứ, thì hàng giả, hàng nhái vẫn có chỗ đứng. Cùng với đó, doanh nghiệp làm ăn chân chính, những người đầu tư cho chất lượng, cho thương hiệu sẽ chịu nhiều thiệt thòi.

Kiên quyết ngăn chặn, xử lý vi phạm

Xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang tác động trực tiếp đến từng hợp tác xã, từng hộ sản xuất. Điều này cũng kìm hãm động lực đổi mới sáng tạo.

Một thành phố hướng tới công nghiệp hiện đại, kinh tế số không thể phát triển bền vững nếu tài sản trí tuệ không được bảo vệ đúng cách.

Bởi không ai muốn đầu tư cho sáng tạo khi thành quả có thể dễ dàng bị sao chép, làm giả. Vì vậy, song song với việc tăng cường kiểm tra, yêu cầu đặt ra là cần phải thay đổi cách tiếp cận.

Thành phố cần xây dựng quy chế phối hợp theo kịp thực tiễn thương mại điện tử, logistics xuyên biên giới. Mặt khác, quan tâm tháo gỡ vướng mắc, đầu tư đồng bộ về cơ sở dữ liệu số hóa, phát triển công cụ giám sát trực tuyến, tạo cơ chế chia sẻ thông tin kịp thời để tăng tính chủ động trong triển khai thực hiện của các ngành, đơn vị chức năng.

Quan trọng hơn, cần xây dựng văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm, thay đổi hành vi của người tiêu dùng để trở thành "người tiêu dùng thông thái", “nói không” với hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng.

Cùng với việc nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan chức năng trên môi trường số, doanh nghiệp chủ động bảo vệ thương hiệu, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, tôn trọng sáng tạo thì “lá chắn” bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ mới thực sự phát huy hiệu quả bền vững.