Mức độ phức tạp, khó kiểm soát
Nhà xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp tại thôn Vân Đoài, xã Nam Hưng (huyện Tiên Lãng).
Mới đây, Báo Hải Phòng nhận được phản ánh của người dân xã Nam Hưng (huyện Tiên Lãng) về gia đình ông Phạm Viết Duẫn, ở thôn Vân Đoài xây dựng nhà ở rộng 50 m2 trên đất nông nghiệp từ tháng 3-2019. Song, do UBND xã Nam Hưng thiếu trách nhiệm, thiếu kiên quyết xử lý, đến nay, gia đình ông Duẫn hoàn thiện trát, sơn tường ngôi nhà. UBND xã Nam Hưng phải xin ý kiến chỉ đạo giải quyết của UBND huyện Tiên Lãng. Những ngày đầu tháng 1-2020, một số người dân ở xã Mỹ Đức (huyện An Lão) phản ánh dọc đường 354, đoạn từ Bệnh viện đa khoa An Lão (cơ sở 2) đến chợ xã Mỹ Đức, thuộc xã Mỹ Đức có một số hộ dân xây nhà ở trái phép trên đất nông nghiệp.
Trước đó, vào tháng 12-2019, Báo Hải Phòng nhận được đơn phản ánh của người dân phường Quán Trữ về 4 gia đình ở các tổ dân phố Trữ Khê 3, Lê Duẩn 2, Lê Duẩn 1 xây dựng xưởng sản xuất, nhà ở trên đất nông nghiệp nhưng không bị xử lý theo quy định. Lãnh đạo UBND phường Quán Trữ thừa nhận các phản ánh này là có thực, nhưng diễn ra từ nhiều năm nay, nên chính quyền địa phương cũng lúng túng trong xử lý khi các hộ xã hoàn thiện công trình.
Trong năm 2019, trên địa bàn thành phố “nóng” vụ việc các hộ dân ở phường Thành Tô (quận Hải An) “đua nhau” xây dựng nhà ở, xưởng sản xuất trên đất nông nghiệp ven đường Bắc Sơn - Nam Hải thuộc địa bàn phường Thành Tô. Tháng 10-2019, lãnh đạo thành phố kiểm tra, chỉ rõ tình trạng này xảy ra là do chính quyền địa phương buông lỏng quản lý đất đai. Cũng chính từ sự quản lý đất nông nghiệp lỏng lẻo tại xã Hoàng Động (huyện Thủy Nguyên dẫn đến một số cá nhân xây dựng khu vui chơi, gồm bể bơi, sân bóng… trên hơn 1 ha đất nông nghiệp, nhưng UBND xã chỉ xử lý khi có phản ánh của người dân.
Từ các vụ việc trên cho thấy, tình trạng xây dựng công trình, nhà ở trên đất nông nghiệp đang diễn ra phức tạp và có xu hướng gia tăng ở các xã, phường, nhất là những nơi có quá trình đô thị hóa nhanh. Một số người dân lợi dụng đất nông nghiệp xen kẹt để làm xưởng sản xuất, nhà ở. Trong khi đó, chính quyền địa phương thiếu trách nhiệm quản lý đất đai, xây dựng trên địa bàn. Việc xây dựng trái phép ở một số địa phương diễn ra trong thời gian dài, nhưng chính quyền địa phương và cơ quan chức năng không xử lý triệt để.
Ngăn chặn ngay từ khi vi phạm
Tình trạng xây dựng trái phép nêu trên làm phá vỡ quy hoạch, gây mất trật tự quản lý đất đai, giảm hiệu lực quản lý chính quyền địa phương, ảnh hưởng đến cuộc sống, sinh hoạt của người dân, khiến người dân bức xúc. Vì vậy, đòi hỏi các địa phương, ngành chức năng xử lý nghiêm vi phạm này.
Được biết, từ ngày 5-1-2020, Nghị định số 91/2019/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực đất đai, có hiệu lực thi hành. Tại Khoản 3 và 4 Điều 9 của Nghị định 91 quy định hành vi chuyển đất trồng lúa sang đất phi nông nghiệp (trong đó có đất ở) tại khu vực nông thôn và đô thị mà không được cơ quan có thẩm quyền cho phép thì phạt tiền theo diện tích vi phạm. Mức phạt áp dụng với cá nhân từ 3 đến 250 triệu đồng tùy diện tích vi phạm ở khu vực nông thôn; ở đô thị, mức phạt này bằng 2 lần mức phạt với khu vực nông thôn (tối đa là 500 triệu đồng). Còn mức phạt đối với tổ chức vi phạm bằng 2 lần mức phạt tiền đối với cá nhân (cao nhất là 1 tỷ đồng). Ngoài ra, các cá nhân, tổ chức vi phạm buộc phải khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm.
Theo luật sư Trịnh Thị Dương, Công ty Luật hợp danh V.I.P Chi nhánh Hải Phòngcho biết: Thời gian qua, tình trạng xây dựng nhà trên đất nông nghiệp có xu hướng gia tăng, một phần bởi chế tài xử lý chưa nghiêm. Do mức xử phạt theo Nghị định 102 năm 2014 của Chính phủ về xử phạt hành chính trong lĩnh vực đất đai, trong đó có việc xây dựng nhà ở hoặc các công trình kiên cố trên đất nông nghiệp trái phép còn thấp, chỉ bị xử phạt từ 40 đến 50 triệu đồng tùy mức độ và hành vi vi phạm, hoặc bị xử phạt hành chính do chưa thực hiện chuyển đổi mục đích sử dụng đất mà đã xây dựng công trình. Nên người dân chấp nhận xử phạt hành chính để “tồn tại” khi xây dựng công trình trái phép. Hiện, Nghị định 91 kể trên quy định tăng mức xử phạt với mức phạt rất nặng đối với vi phạm, từ đó sẽ hạn chế tình trạng xây dựng nhà trái phép trên đất nông nghiệp.
Vì vậy, các địa phương, các cơ quan chức năng, ngành Tài nguyên - Môi trường tăng cường tuyên truyền để người dân kịp thời nắm bắt các quy định. Từ đó, các hộ dân nâng cao ý thức chấp hành; nếu vi phạm cần tự giác tháo dỡ công trình xây dựng trái phép, trả lại nguyên trạng mặt bằng để không bị xử phạt. Với trường hợp cố tình chây ỳ, chính quyền địa phương cần kiên quyết cưỡng chế, tháo dỡ. Đối với các trường hợp xây dựng vi phạm trên đất nông nghiệp xảy ra nhiều năm trước, nếu là trên đất xen kẹt, phù hợp quy hoạch, UBND các xã, phường cần hướng dẫn người dân làm đơn đề nghị chuyển đổi mục đích sử dụng đất theo quy định.
Bài và ảnh: Mạnh Quang
