Lối đi chung giữa các chủ bất động sản liền kề luôn là nguyên nhân của không ít vụ tranh chấp kéo dài giữa các bên, ảnh hưởng đến an ninh trật tự địa phương cũng như tình cảm xóm giềng. Từ những vụ việc liên quan tranh chấp lối đi chung đặt ra yêu cầu bức thiết về tăng cường quản lý, giải quyết kịp thời và có giải pháp phòng ngừa từ sớm.
Không dễ hòa giải
Tại phường Đông Hải 1 (quận Hải An trước đây, nay là phường Đông Hải), một vụ tranh chấp lối đi chung giữa hai hộ gia đình khiến cả khu phố bất an trong nhiều tháng liền. Theo phản ánh của ông Vũ Văn Thủy, ở nhà số 9/41 phố Phủ Thượng Đoạn, phường Đông Hải 1: Năm 2001, ông Thủy mua mảnh đất ở lâu dài, rộng 169,4 m2 ở vị trí trên. Sau đó, ông Thủy tách thửa đất thành 3 thửa tương ứng 3 nhà hiện nay là nhà số 7/41, 9/41 và 11/41. Ông Thủy bán phần đất nhà số 7 cho hộ bà Vũ Thị Lộc, nhà số 11 cho ông Nguyễn Thế Hùng. Ông sống tại nhà số 9/41. Thời điểm tách thửa có ngõ đi trước 3 hộ. Tuy nhiên, quá trình tách thửa và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) chưa đúng hiện trạng nên phát sinh mâu thuẫn giữa 3 hộ dân trên. Nhà số 11 do hộ ông Hùng ở, được UBND quận Hải An trước đây cấp GCNQSDĐ năm 2010, rộng 53 m2, thể hiện có ngõ đi ở phía trước nhà bà Lộc và ông Thủy, đất nhà ông rộng hết phần ngõ do là hộ cuối cùng trong ngõ. Do GCNQSDĐ của ông Hùng chỉ thể hiện ngõ đến sát nhà, nên hộ ông Hùng xây cổng, sử dụng phần đất trước nhà, đoạn nối với ngõ là đất của gia đình. Từ đó phát sinh mâu thuẫn giữa 3 hộ dân về sử dụng lối đi chung. UBND phường Đông Hải 1 trước đây tổ chức mời 3 hộ liên quan lên làm việc nhưng không thể đưa ra phương án hòa giải dứt điểm. UBND phường hướng dẫn các hộ dân giải quyết tranh chấp tại tòa án theo quy định nhưng đến nay vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.
Trước đó, chị Nguyễn Thị Nghi, ở thôn Cống Đất, xã Hoa Động (huyện Thủy Nguyên), nay là phường Thiên Hương cũng phát sinh mâu thuẫn khi ông Đồng Xuân Chinh, ở cùng ngõ quây cổng sắt, bịt lối đi chung, gây khó khăn cho việc đi lại của gia đình. Chính quyền địa phương nhiều lần hòa giải tại chỗ cũng như mời các hộ đến UBND phường để tuyên truyền về sử dụng lối đi chung, nhưng đến nay, 2 bên chưa đạt được thỏa thuận chung. Theo ghi nhận tại một số địa bàn có mật độ dân cư đông, như các phường Lê Chân, Hải An, Gia Viên, An Dương, Thủy Nguyên và xã Kiến Thụy…, tình trạng tranh chấp lối đi chung thường xuất hiện tại các khu dân cư lâu đời, nơi chưa có quy hoạch hạ tầng đồng bộ, hoặc phát sinh từ các giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất mà không được thể hiện rõ ràng về quyền sử dụng lối đi.
Hợp tình, hợp lý
Trên thực tế, vấn đề lối đi chung đã được pháp luật quy định rõ trong Bộ luật Dân sự năm 2015. Điều 254 quy định, việc xác định lối đi chung phải dựa trên sự thỏa thuận giữa các bên, bảo đảm thuận tiện, hợp lý và hạn chế thiệt hại cho bất động sản bị trích lập lối đi. Trường hợp không thỏa thuận được, các bên có quyền yêu cầu Tòa án xem xét, giải quyết theo quy định pháp luật. Theo bà Nguyễn Thị Mai, Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Hải Phòng, theo ghi nhận thực tế hỗ trợ pháp lý, trong các vụ việc tranh chấp đất đai, gần 30% vụ việc là do mâu thuẫn đến từ việc sử dụng lối đi chung. Việc chưa nắm rõ các quy đinh pháp luật và thiếu thận trọng trong các giao dịch liên quan đến đất đai là nguyên nhân gốc rễ của nhiều tranh chấp về lối đi hiện nay. Khi chuyển nhượng quyền sử dụng đất, người dân thường chỉ chú trọng đến diện tích, vị trí và giá cả, mà bỏ qua các yếu tố pháp lý liên quan đến quyền sử dụng lối đi. Nhất là các thửa đất phía trong, nếu không có thỏa thuận rõ ràng bằng văn bản hoặc ghi nhận trong hợp đồng chuyển nhượng, thì sau này rất dễ xảy ra tranh chấp. Việc lấn chiếm, rào chắn lối đi chung không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật, mà còn làm sứt mẻ tình làng nghĩa xóm, ảnh hưởng đến an ninh trật tự cơ sở.
Chấp hành viên Nguyễn Thế Mạnh, Trưởng Phòng Thi hành án dân sự khu vực 1 (thành phố Thủy Nguyên cũ) cho biết: Đối với mâu thuẫn phát sinh từ tranh chấp lối đi chung, việc thi hành án cũng gặp không ít khó khăn do liên quan đến nguồn gốc các diện tích đất chung quanh, tình làng nghĩa xóm... Để ngăn ngừa tình trạng trên, các địa phương cần lồng ghép nội dung tuyên truyền về quyền sử dụng đất, lối đi chung vào các buổi họp tổ dân phố, khu dân cư. Khi tiếp nhận thông tin phản ánh của người dân về tranh chấp, cán bộ địa phương cần chủ động mời các bên đến hòa giải, vận động giữ gìn tình đoàn kết, đồng thời, hướng dẫn họ tuân thủ theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, để giải quyết tận gốc tình trạng này, các cơ quan quản lý đất đai, phòng công chứng, văn phòng đăng ký đất đai cần kiểm soát chặt chẽ các hồ sơ liên quan đến bất động sản có vị trí nằm phía trong, không giáp đường công cộng. Trong các hợp đồng chuyển nhượng, cần yêu cầu làm rõ phần lối đi, quyền sử dụng chung để làm căn cứ pháp lý sau này. Đồng thời, khi lập quy hoạch chi tiết hoặc xây dựng hạ tầng khu dân cư mới, cơ quan chức năng cần bảo đảm việc quy hoạch lối đi chung rõ ràng, minh bạch.
Ngăn ngừa từ sớm những tranh chấp phát sinh từ việc sử dụng lối đi chung không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý, mà còn là sự chủ động, tự giác của mỗi người dân. Khi pháp luật được tôn trọng, khi quyền lợi và nghĩa vụ của các bên được ghi nhận rõ ràng, thì lối đi chung không còn là “điểm nóng” mâu thuẫn, mà trở thành minh chứng cho sự văn minh, đoàn kết của cộng đồng dân cư.
THU HẰNG
