(HPĐT)- Trung Quốc coi biển Đông là “sân sau”, trong khi nhiều quốc gia xác định, đây là một vùng biển quốc tế và được điều chỉnh bởi luật pháp quốc tế. Khởi động năm 2022, một số quốc gia có những động thái đáng chú ý khi tăng cường hải quân và thúc đẩy những nỗ lực ngoại giao nhằm kiềm chế tham vọng của Trung Quốc ở biển Đông.
Nhóm tác chiến Carl Vinson và Essex diễn tập ở biển Đông hôm 13-1. Ảnh: US Navy
Bác bỏ các yêu sách của Trung Quốc
Ngày 12-1, Cục Các vấn đề đại dương, môi trường và khoa học quốc tế thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ công bố một tài liệu nghiên cứu với nội dung phản bác "các yêu sách trái pháp luật” của Trung Quốc ở biển Đông, trong đó bác bỏ các cơ sở địa lý và lịch sử của Bắc Kinh.
Theo đó, tài liệu nghiên cứu dài 47 trang nêu rõ các yêu sách của Trung Quốc tại biển Đông là không có cơ sở theo luật pháp quốc tế. Tài liệu khẳng định những yêu sách này làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhiều quy định của luật pháp quốc tế được ghi nhận trong Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982. Bộ Ngoại giao Mỹ kêu gọi Trung Quốc “ngừng các hoạt động trái pháp luật và gây sức ép ở biển Đông”, đồng thời khẳng định những yêu sách mà Trung Quốc gọi là “dựa trên lịch sử” là không có cơ sở pháp lý.
Phân tích pháp lý chi tiết của Bộ Ngoại giao Mỹ là tài liệu quan trọng thứ ba về vấn đề này được công bố trong thập kỷ qua. Trước đó có tài liệu năm 2014 về những yêu sách của Trung Quốc trước cái gọi là "đường chín đoạn" được định nghĩa đầy mơ hồ, cũng như tuyên bố chính sách năm 2020 của cựu Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo về lập trường của Mỹ trước những diễn biến leo thang nhanh chóng ở biển Đông.
Tại cuộc họp tham vấn thường niên năm 2022, các Bộ trưởng Bộ Ngoại giao và Quốc phòng hai nước Australia và Anh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc các quốc gia có thể thực hiện các quyền và tự do hàng hải ở biển Đông, phù hợp với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, bao gồm quyền tự do hàng hải và hàng không.
Ngày 20-1, Nhật Bản và Pháp tiến hành cuộc hội đàm an ninh trực tuyến theo cơ chế "2+2" giữa các Bộ trưởng Bộ Ngoại giao và Quốc phòng hai nước, trong đó hai bên nhất trí tăng cường hợp tác tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời chia sẻ quan ngại về các vấn đề ở biển Hoa Đông và biển Đông. Tiếp đó, ngày 22-1, tại hội nghị trực tuyến giữa Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio và Tổng thống Mỹ Joe Biden, lãnh đạo hai nước cam kết sẽ tăng cường hợp tác trên nhiều lĩnh vực, hướng tới hiện thực hóa một khu vực Ấn Độ DươngThái Bình Dương tự do và rộng mở, đồng thời làm sâu sắc hơn nữa quan hệ với các đối tác ở châu Âu và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) có chung quan điểm giá trị. Về các vấn đề an ninh khu vực, hai nhà lãnh đạo bày tỏ phản đối các hành vi đe dọa kinh tế cũng như các nỗ lực đơn phương làm thay đổi hiện trạng ở biển Đông và biển Hoa Đông.
Thực hiện cam kết cứng rắn trên thực địa
Mỹ và các nước phương Tây như Anh, Pháp và Đức gần đây tăng cường hiện diện quân sự, thường xuyên thực hiện các hoạt động bảo đảm tự do hàng hải ở biển Đông để thách thức các yêu sách lãnh thổ phi lý của Trung Quốc. Hoạt động này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc mở rộng lực lượng hải quân và thiết lập các tiền đồn quân sự trên đảo nhân tạo bồi đắp trái phép trong khu vực.
Ngày 20-1, Hải quân Mỹ cho biết, tàu khu trục USS Benfold thực hiện hoạt động tự do hàng hải (FONOP) gần quần đảo Hoàng Sa thuộc chủ quyền Việt Nam nhưng bị Trung Quốc cưỡng chiếm phi pháp. Hoạt động của tàu USS Benfold đánh dấu lần thứ hai trong năm nay Mỹ thực hiện hoạt động tự do hàng hải để chống lại các tuyên bố của Trung Quốc tại biển Đông. Trong đợt triển khai lực lượng đầu tiên của Mỹ trong năm nay, tàu sân bay USS Carl Vinson lớp Nimitz và tàu sân bay USS Essex lớp Wasp cũng tới biển Đông để diễn tập cùng hải quân Nhật Bản.
Biển Đông là một trong vài tuyến vận tải biển quan trọng nhất thế giới, do đó cộng đồng quốc tế đều bày tỏ quan ngại về việc Trung Quốc tìm cách mở rộng các yêu sách chủ quyền trái phép tại vùng biển này. Nhiều chuyên gia nhận định, trong năm 2022, cộng đồng quốc tế chắc chắn sẽ duy trì lập trường cứng rắn với Trung Quốc nói chung và trong vấn đề biển Đông nói riêng, cả trên lĩnh vực pháp lý, ngoại giao và hải quân./.
HIỂU MINH (tổng hợp)Ngày 14-1, trả lời câu hỏi của báo chí đề nghị cho biết phản ứng của Việt Nam liên quan đến việc Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ vừa công bố Báo cáo số 150 về các ranh giới biển, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng nhấn mạnh: “Việt Nam ghi nhận việc Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ công bố Báo cáo số 150 về các ranh giới biển. Liên quan đến các tranh chấp ở biển Đông, Việt Nam nhiều lần khẳng định quan điểm nhất quán và rõ ràng của mình, cả trong khuôn khổ song phương cũng như đa phương. Theo đó, Việt Nam luôn phản đối và không chấp nhận mọi yêu sách liên quan không phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS)”.
