Ngành kiểm sát phòng ngừa vi phạm, bảo vệ quyền dân sự và lợi ích công

Chủ động phát hiện, kịp thời kiến nghị

Từ một phản ánh của người dân về điểm tập kết rác thải gây ô nhiễm tại xã Vĩnh Lại (Hải Phòng), Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 13 nhanh chóng vào cuộc, kiểm tra, xác minh và ban hành kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm.

Qua kiểm tra thực tế tại khu vực đồng Cầu Xiếc, thôn Đỗ Xá, đoàn công tác đã ghi nhận tình trạng rác thải sinh hoạt ùn ứ, tràn ra đường giao thông, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Từ đó, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 13 xác định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương trong công tác quản lý, thu gom và xử lý rác thải, đồng thời ban hành kiến nghị yêu cầu khắc phục ngay tình trạng này.

Vụ tai nạn giao thông xảy ra ngày 19/1/2026 tại đặc khu Cát Hải khiến một du khách nước ngoài tử vong, là hồi chuông cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động cho thuê xe mô tô tự lái tại các địa bàn du lịch. Qua công tác kiểm sát, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 4 xác định phương tiện liên quan được thuê từ một cơ sở kinh doanh dịch vụ trên địa bàn, từ đó đặt ra yêu cầu rà soát toàn diện các điều kiện kinh doanh và giao xe.

Đáng chú ý, trước khi vụ tai nạn xảy ra, đơn vị từng ban hành kiến nghị về việc tăng cường quản lý hoạt động cho thuê xe mô tô tự lái. Điều này cho thấy, kiến nghị của ngành kiểm sát đã hướng đến phòng ngừa rủi ro từ sớm, từ xa.

Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 13 Nguyễn Trọng Hà cho biết: “Qua công tác kiểm sát, chúng tôi nhận thấy nhiều vi phạm không phải do cố ý mà xuất phát từ sự lỏng lẻo trong quản lý hoặc nhận thức chưa đầy đủ. Vì vậy, kiến nghị của Viện Kiểm sát không chỉ để xử lý vi phạm mà là giúp cơ quan, đơn vị khắc phục hạn chế, phòng ngừa tái diễn”.

Một trong những điểm nhấn trong hoạt động kiến nghị của ngành kiểm sát hiện nay là chú trọng theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kiến nghị đến cùng. Sau khi ban hành kiến nghị đối với UBND xã Vĩnh Lại, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 13 đã yêu cầu báo cáo kết quả khắc phục, đồng thời tiếp tục giám sát việc thu gom, xử lý rác thải tại khu vực này. Điều này nhằm bảo đảm kiến nghị không bị “bỏ ngỏ”, thực sự đi vào cuộc sống.

Chủ tịch UBND xã Vĩnh Lại Nguyễn Văn Hướng cho biết ngay sau khi nhận được kiến nghị của Viện Kiểm sát, địa phương đã chỉ đạo đơn vị thu gom khẩn trương xử lý toàn bộ lượng rác tồn đọng, đồng thời tăng cường kiểm tra, tuyên truyền để người dân nâng cao ý thức. Sự vào cuộc kịp thời của Viện Kiểm sát giúp chính quyền địa phương nhìn nhận rõ hơn trách nhiệm của mình.

Khẳng định vai trò “gác cửa” pháp luật

Ngày 24/6/2025, Kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 205/2025/QH15 về việc thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.

Việc triển khai nghị quyết đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để ngành kiểm sát chủ động hơn trong việc phát hiện, xử lý các hành vi xâm phạm quyền dân sự và lợi ích công cộng. Không chờ đến khi phát sinh tranh chấp hay hậu quả nghiêm trọng, cơ quan kiểm sát đã “đi trước một bước”, tiếp cận từ những vấn đề bức thiết trong đời sống dân sinh.

Thực tiễn cho thấy, công tác kiến nghị phòng ngừa của ngành kiểm sát ngày càng phát huy hiệu quả, trở thành một trong những công cụ quan trọng góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất. Từ những vụ việc cụ thể như ô nhiễm môi trường, tai nạn giao thông, đến các lĩnh vực quản lý nhà nước khác, ngành kiểm sát đã thể hiện vai trò là cơ quan “gác cửa” pháp luật, kịp thời phát hiện những sơ hở, thiếu sót trong cơ chế quản lý để kiến nghị khắc phục.

Để việc thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 có hiệu quả, Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Cụ thể là tham mưu cấp ủy xây dựng kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026, trong đó chú trọng tuyên truyền Nghị quyết 205/2025/QH15 bằng các hình thức trực quan, dễ tiếp cận.

Bố trí đội ngũ kiểm sát viên, công chức có năng lực, kinh nghiệm phụ trách công tác dân sự, phân công đầu mối thực hiện nghị quyết tại cả hai cấp kiểm sát. Các viện khu vực thành lập tổ tiếp nhận thông tin vụ án dân sự công ích để xử lý, theo dõi và tổng hợp báo cáo theo yêu cầu.

Công khai hòm thư điện tử, xây dựng chuyên mục riêng “Tiếp nhận thông tin vụ án dân sự công ích” trên cổng thông tin điện tử của ngành. Thiết lập đường dây nóng, cung cấp thông tin liên hệ tại các Trung tâm Phục vụ hành chính công trên địa bàn. Xây dựng và ban hành các quy chế phối hợp với các đơn vị cấp phòng và cấp xã nhằm nâng cao hiệu quả.

Đồng chí Nguyễn Quang Trung, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng cho biết để công tác phối hợp hiệu quả hơn nữa, thời gian tới các viện khu vực cần tiếp tục thể hiện quyết tâm chính trị trong việc xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ, tạo nền tảng để xử lý kịp thời các vụ việc phát sinh ngay từ cơ sở. Ngành kiểm sát Hải Phòng phát huy tinh thần chủ động, tăng cường trao đổi thông tin, bám sát thực tiễn địa bàn, bảo đảm việc thực hiện Nghị quyết 205/2025/QH15 đi vào chiều sâu, thực chất, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới.