Ngành thống kê Hải Phòng nâng cao chất lượng dữ liệu, đồng hành phát triển thành phố

Nhìn lại chặng đường 80 năm kể từ ngày thành lập ngành thống kê Việt Nam (6/5/1946 – 6/5/2026) và 70 năm xây dựng, trưởng thành của Thống kê thành phố Hải Phòng (1956 – 2026), có thể khẳng định công tác thống kê luôn giữ vai trò then chốt trong quản lý, điều hành và hoạch định chính sách phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt trong bối cảnh mới với yêu cầu ngày càng cao về tính chính xác, kịp thời và minh bạch của thông tin.

Trưởng thành trong gian khó

Ngày 6/5/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 61 thành lập Nha Thống kê Việt Nam, dấu mốc lịch sử đặt nền móng quan trọng cho ngành thống kê cách mạng. Trong bối cảnh đất nước non trẻ, nền kinh tế kiệt quệ sau chiến tranh, việc hình thành một cơ quan chuyên trách về thống kê thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước trong quản lý và phát triển nhờ thông tin, dữ liệu chính xác.

Từ một tổ chức ban đầu còn nhiều hạn chế về nhân lực, phương tiện và phương pháp, ngành thống kê Việt Nam từng bước khẳng định vai trò là “tai mắt” của nền kinh tế. Những con số, báo cáo trở thành căn cứ quan trọng để Đảng, Chính phủ đưa ra các quyết sách lớn, điều hành đất nước vượt qua nhiều giai đoạn khó khăn.

Theo đó, Thống kê Hải Phòng cũng được hình thành và phát triển từ năm 1956, khi Ban Thống kê thành phố được thành lập với lực lượng ban đầu chỉ có 10 cán bộ. Ban Thống kê Kiến An có 5 cán bộ. Ban Thống kê tỉnh Hải Dương có 9 cán bộ. Đây là những người dì đầu đặt nền móng cho hoạt động thống kê tại địa phương.

Sau khi có Nghị định số 142/TTg của Thủ tướng Chính phủ, ngày 8/4/1957 Ban Thống kê các tỉnh, thành phố được đổi thành Chi cục Thống kê. Ngày 27/10/1962, Quốc hội khoá II kỳ họp thứ 5 đã thông qua Nghị quyết về việc hợp nhất Kiến An với Hải Phòng và lấy tên là thành phố Hải Phòng. Tháng 1/1963, Thủ tướng Chính phủ có quyết định hợp nhất 2 tỉnh Kiến An và Hải Phòng thành thành phố Hải Phòng…

Những năm đầu, khắc phục điều kiện làm việc thiếu thốn, trình độ chuyên môn còn hạn chế, đội ngũ cán bộ thống kê nêu cao tinh thần trách nhiệm, vừa làm vừa học, nhanh chóng thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ. Cán bộ thống kê trực tiếp xuống cơ sở, thu thập thông tin, tổng hợp số liệu, phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo khôi phục và phát triển kinh tế sau chiến tranh.

Giai đoạn kháng chiến chống Mỹ là một trong những thử thách khắc nghiệt nhất. Để tránh bom đạn, cơ quan thống kê nhiều lần phải di chuyển địa điểm làm việc, riêng Thống kê Hải Dương có tới 8 lần thay đổi trụ sở. Tuy vậy, hoạt động thống kê không bị gián đoạn. Trong hoàn cảnh chiến tranh, yêu cầu về số liệu càng trở nên quan trọng, cấp thiết hơn.

Cán bộ thống kê vừa làm nhiệm vụ chuyên môn, vừa tham gia ghi nhận thiệt hại chiến tranh, theo dõi tình hình kinh tế - xã hội, phục vụ kịp thời công tác chỉ đạo. Nhiều người sẵn sàng rời bàn làm việc, lên đường chi viện chiến trường miền Nam, trực tiếp tham gia chiến đấu, góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc.

Sau ngày đất nước thống nhất, hệ thống thống kê được tổ chức lại theo ngành dọc, từng bước chuyên nghiệp hóa. Tại Hải Phòng, các sản phẩm thống kê như niên giám thống kê, báo cáo định kỳ, số liệu chuyên đề… được xây dựng bài bản, phục vụ hiệu quả công tác lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

Nhiều cán bộ thống kê Hải Phòng còn được điều động hỗ trợ các tỉnh phía nam hoặc làm chuyên gia tại Lào, Campuchia, góp phần xây dựng hệ thống thống kê cho các nước bạn.

Từ năm 1986, khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, ngành thống kê nói chung và Thống kê Hải Phòng nói riêng đứng trước yêu cầu chuyển mình mạnh mẽ. Từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phương pháp thu thập, xử lý và công bố thông tin thống kê cũng phải thay đổi căn bản.

Nếu trước đây chủ yếu dựa vào chế độ báo cáo hành chính, thì nay, hệ thống thống kê áp dụng đa dạng phương pháp như điều tra mẫu, điều tra toàn bộ, ứng dụng công nghệ thông tin trong thu thập dữ liệu. Phiếu điều tra giấy dần được thay thế bằng phiếu điện tử, giúp tăng độ chính xác và rút ngắn thời gian xử lý.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng tầm chất lượng thống kê

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia ngày càng sâu rộng, ngành thống kê Hải Phòng có những bước tiến rõ nét. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu, nâng cao năng lực phân tích và dự báo giúp chất lượng thông tin thống kê ngày càng được cải thiện.

Các báo cáo chú trọng phân tích, đánh giá xu hướng, cung cấp góc nhìn đa chiều cho nhà quản lý. Nhiều chỉ tiêu mới được bổ sung, phản ánh sát thực hơn bức tranh kinh tế - xã hội của thành phố. Các sản phẩm thống kê như báo cáo kinh tế - xã hội hằng tháng, niên giám thống kê, các chuyên đề phân tích… trở thành nguồn thông tin chính thống, có giá trị pháp lý, được lãnh đạo thành phố, các sở, ngành và tổ chức, cá nhân tin cậy sử dụng.

Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, yêu cầu về minh bạch thông tin, chuẩn hóa dữ liệu theo thông lệ quốc tế ngày càng cao đặt ra áp lực, cũng là động lực để ngành thống kê Hải Phòng tiếp tục đổi mới toàn diện.

Thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, năm 2025, Thống kê Hải Phòng triển khai hợp nhất với Thống kê Hải Dương, hình thành tổ chức mới phù hợp với chính quyền địa phương hai cấp.

Theo đó, hệ thống tổ chức gồm 5 phòng nghiệp vụ (gồm Phòng Thống kê tổng hợp; Phòng Thống kê nông nghiệp và xã hội; Phòng Thống kê công nghiệp và xây dựng; Phòng Thống kê dịch vụ và giá; Phòng Tổ chức - Hành chính) và 19 đơn vị thống kê cơ sở, với tổng biên chế 169 người.

Việc sắp xếp này không chỉ giúp tinh gọn bộ máy mà còn tạo điều kiện nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường phối hợp và chia sẻ dữ liệu. Đội ngũ cán bộ thống kê không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có tư duy phân tích, khả năng sử dụng công nghệ, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác quản lý.

Trải qua 70 năm, Thống kê Hải Phòng có những đóng góp quan trọng vào sự phát triển của thành phố. Những con số về tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu, thu hút đầu tư, đời sống dân cư… đều mang dấu ấn của công tác thống kê.

Dù không trực tiếp tạo ra của cải vật chất, nhưng ngành thống kê cung cấp dữ liệu quan trọng để thành phố đề ra quyết sách đúng, trúng, phù hợp với tình hình thực tế.

Tuy nhiên, trước sự biến động liên tục của tình hình thế giới, chất lượng số liệu thống kê cần đáp ứng yêu cầu của xã hội và thị trường, nhất là công tác phân tích, dự báo. Điều này đòi hỏi ngành thống kê phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, cả về tổ chức, con người lẫn phương pháp làm việc nhanh, chính xác, kịp thời, giá trị, phân tích sâu hơn.

Theo đó, ngành thống kê Hải Phòng xác định tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ thống dữ liệu lớn (Big Data), khai thác dữ liệu hành chính. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là năng lực phân tích và dự báo. Tăng cường phối hợp với các sở, ngành, địa phương trong chia sẻ thông tin. Đổi mới phương pháp công bố thông tin, hướng tới minh bạch, dễ tiếp cận; nâng cao ý thức chấp hành pháp luật thống kê của các tổ chức, cá nhân…

80 năm hình thành và phát triển của ngành thống kê Việt Nam, 70 năm của Thống kê Hải Phòng là hành trình đầy nỗ lực, cống hiến và đổi mới. Từ những ngày đầu gian khó đến hiện tại, ngành thống kê khẳng định vai trò không thể thay thế trong hệ thống quản lý nhà nước.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, vai trò của thống kê càng trở nên quan trọng, phản ánh thực trạng và dự báo tương lai, định hướng chính sách.

Với truyền thống đoàn kết, trách nhiệm và tinh thần đổi mới, ngành thống kê Hải Phòng đang tiếp tục viết tiếp hành trình thầm lặng, góp phần xây dựng thành phố ngày càng phát triển, hiện đại và bền vững.