Ngành vận tải biển thế giới là lĩnh vực đang chịu nhiều sức ép từ các nhà bảo vệ môi trường. Do đó, yêu cầu các nhà đầu tư phải hành động mạnh hơn để chống biến đổi khí hậu.
“Tác nhân” gây biến đổi khí hậu
Vận chuyển khoảng 80% khối lượng hàng hóa thương mại toàn cầu và chiếm gần 3% lượng khí thải CO2 của thế giới, ngành vận tải biển là “tác nhân” gây biến đổi khí hậu và để lại nhiều hệ lụy đối với hệ sinh thái, như ô nhiễm nước, tiếng ồn và rác thải đại dương.
Bên cạnh vấn đề khí thải, các vụ tràn dầu liên tục xảy ra ở những khu vực có mật độ tàu thuyền dày đặc, như Biển Bắc và Địa Trung Hải, gây nguy hại đến sinh vật biển và chuỗi thức ăn đại dương.
Rác thải nhựa và nước thải từ tàu cũng gây lo ngại, mặc dù lượng rác thải từ ngành đánh bắt cá và vận tải biển đã giảm 50% trong 10 năm qua, công tác giám sát và kiểm soát vẫn còn gặp nhiều khó khăn.
Ngành vận tải biển đứng trước áp lực phải đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi sang sử dụng nhiên liệu sạch, cùng với các giải pháp vận chuyển và cảng biển bền vững, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường biển.
Tuy nhiên, thực tế, tốc độ chuyển đổi xanh của ngành này vẫn còn rất chậm, hiện chỉ có hơn 3% tổng trọng tải tàu trên thế giới sử dụng nhiên liệu thay thế hoặc pin.
Một trong những rào cản lớn cho tiến trình chuyển đổi là nguồn cung nhiên liệu sinh học còn hạn chế, do cạnh tranh từ nhiều ngành công nghiệp khác, như hàng không và sản xuất năng lượng tái tạo.
Mối quan tâm hàng đầu
Giảm phát thải carbon và công nghệ lưu trữ carbon đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của các ngành công nghiệp, trong đó có ngành vận tải biển. Khi các quy định về môi trường ngày càng nghiêm ngặt, các ngành công nghiệp và vận tải đẩy mạnh áp dụng công nghệ giảm phát thải, tạo động lực tăng trưởng mạnh cho thị trường carbon toàn cầu trong tương lai.
Do đó, các quốc gia thành viên Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) nhất trí “cam kết Net Zero”, đưa lượng phát thải ròng từ vận tải biển về mức 0 vào khoảng năm 2050, với các mục tiêu giảm phát thải trung gian cho các năm 2030 và 2040.
Để đạt được điều này, ngành vận tải biển đang thúc đẩy chuyển đổi sang các nhiên liệu thay thế như LNG, methanol, hydrogen và amoniac. Trong đó, việc sử dụng amoniac làm nhiên liệu thay thế trong vận tải biển đang nhận được sự quan tâm lớn từ các công ty hàng đầu. Các dự án thử nghiệm tàu chạy bằng amoniac hiện được triển khai bởi những hãng sản xuất động cơ lớn như MAN Energy Solutions và WinGD.
MAN Energy Solutions đã thử nghiệm thành công động cơ chạy bằng amoniac ở mức tải 100% vào cuối năm 2024. Công ty dự kiến sẽ giao động cơ thử nghiệm đầu tiên vào quý 1/2026 cho một tàu vận chuyển amoniac lớn của Eastern Pacific Shipping. Trong khi đó, WinGD cũng đang trên đà bàn giao động cơ amoniac đầu tiên vào cuối năm 2025, với các tàu dự kiến đi vào hoạt động từ năm 2026.
Bên cạnh các nhà sản xuất động cơ, các hãng vận tải lớn cũng tích cực tham gia vào xu hướng này. NYK Line, một trong những công ty vận tải biển hàng đầu thế giới, đã nhận được chứng nhận an toàn cho thiết kế tàu vận chuyển khí chạy bằng amoniac và dự kiến sẽ đưa vào vận hành trong năm 2026. Hãng cũng đang hợp tác với Sembcorp để vận chuyển amoniac tái tạo từ Ấn Độ sang Nhật Bản.
Dù tiềm năng lớn, việc triển khai rộng rãi tàu chạy bằng amoniac vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Chi phí sản xuất cao, nguồn cung nhiên liệu chưa sẵn sàng, hạ tầng lưu trữ hạn chế, các tiêu chuẩn kỹ thuật chưa hoàn thiện là những rào cản lớn. Ngoài ra, amoniac có tính ăn mòn cao và nguy cơ rò rỉ độc hại, đòi hỏi tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt hơn. Tuy nhiên, ngành vận tải biển vẫn đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi.
Các phương án khác cũng được đề xuất gồm sử dụng nguồn thu để thúc đẩy việc áp dụng nhiên liệu và công nghệ phát thải ròng bằng 0 tiên tiến, hoặc hỗ trợ nỗ lực giảm carbon của ngành vận tải biển ở các nước đang phát triển...
Tuy nhiên, là một trong 176 nước thành viên của IMO, song Mỹ đã rút khỏi các cuộc đàm phán về “Khung phát thải ròng bằng 0” vào tháng 4 vừa qua, đồng thời kêu gọi các nước thành viên của IMO cân nhắc rút lại sự ủng hộ đối với đề xuất.
Chính quyền của Tổng thống Donald Trump kiên quyết bác bỏ đề xuất mới của IMO, đồng thời không chấp nhận bất kỳ hành động nào làm tăng chi phí cho người dân, nhà cung cấp năng lượng, công ty vận tải biển và khách hàng của họ. Mỹ tuyên bố sẽ hối thúc các thành viên khác trong IMO phản đối đề xuất này và sẽ thực hiện biện pháp đáp trả đối với những thành viên ủng hộ đề xuất.
Theo kế hoạch, IMO sẽ bỏ phiếu về đề xuất “Khung phát thải ròng bằng 0” vào tháng 10 tới. Để được thông qua, đề xuất này cần nhận được sự ủng hộ của hai phần ba trong số 108 quốc gia tham gia. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích quốc tế nhận định, trước sự phản đối của Mỹ, đề xuất đưa phát thải ròng về mức 0 trong lĩnh vực vận tải biển toàn cầu gặp trở ngại lớn. Con đường thực hiện “cách mạng xanh” nhằm mở ra kỷ nguyên mới cho vận tải biển trung hòa carbon, đóng góp cho nỗ lực thực hiện các mục tiêu đầy tham vọng về khí hậu toàn cầu còn nhiều chông gai.
QUANG HUY (tổng hợp)
