Nên tách bạch vốn nhà nước và vốn tư nhân
Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng Mai Hồng Hải phát biểu. Ảnh: TTXVN
Đây là ý kiến của đại biểu Mai Hồng Hải (Hải Phòng) khi thảo luận ở hội trường về dự án Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP). Theo đại biểu, nên tách bạch vốn nhà nước và vốn tư nhân trong giai đoạn triển khai dự án, để tránh lạm dụng, lách luật theo PPP để bỏ qua các thủ tục nghiêm ngặt của Luật Đầu tư công. Cụ thể, vốn nhà nước chỉ nên sử dụng để chuẩn bị dự án, nếu có thì cùng lắm là triển khai các hạng mục độc lập, không nên sử dụng đồng thời vốn nhà nước và vốn tư nhân cho phần triển khai dự án, nhất là việc xây dựng cùng một hạng mục công trình.
Về thành lập và hoạt động của doanh nghiệp dự án PPP, đại biểu Mai Hồng Hải đồng ý với quy định như dự thảo luật. Theo đó, doanh nghiệp dự án được thành lập chỉ nhằm mục đích duy nhất là thực hiện dự án theo hợp đồng với mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần và được phát hành trái phiếu doanh nghiệp để huy động vốn thực hiện dự án PPP. Đại biểu cho rằng, điều này không trái với nguyên tắc Luật Doanh nghiệp là doanh nghiệp được kinh doanh ngành nghề pháp luật không cấm, mà cần hiểu đây là doanh nghiệp kinh doanh có điều kiện tương tự như công ty chứng khoán, ngân hàng. Quy định này là cần thiết để tránh rủi ro cho việc triển khai, vận hành dự án PPP.
Về lựa chọn nhà đầu tư, đại biểu cũng đề nghị phải bảo đảm nguyên tắc công khai, công bằng, cạnh tranh lành mạnh; hình thức lựa chọn chủ yếu phải là đấu thầu rộng rãi; trình tự, thủ tục đấu thầu cần kế thừa triệt để Luật Đấu thầu hiện hành vì đây chỉ là cách thức chọn ra nhà đầu tư xứng đáng nhất.
Bảo đảm công khai, minh bạch, công tâm
Đa số đại biểu Quốc hội đồng tình, đánh giá cao dự án luật, coi đây là một chủ trương quan trọng, đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn, tạo nền tảng pháp lý vững chắc ổn định, góp phần làm minh bạch môi trường kinh doanh, tạo cơ hội để thu hút các nguồn lực to lớn của tư nhân cho việc triển khai các dự án quan trọng quốc gia trong thời gian tới. Các đại biểu cũng kỳ vọng Luật PPP giúp các dự án được thực hiện công khai, minh bạch, tránh được tình trạng đổi những khu đất “vàng” để nhận lại công trình đầu tư giá trị thấp, làm thất thoát tài sản của Nhà nước như đã từng xảy ra.
Các đại biểu cũng phản ánh, hiện nay, các dự án PPP chủ yếu mới được triển khai thông qua hình thức BOT và BT, tập trung ở lĩnh vực giao thông, trong khi một số lĩnh vực phúc lợi, đặc biệt là lĩnh vực môi trường như xử lý nước thải, rác thải, mặc dù đang rất nóng bỏng, mong muốn tư nhân đầu tư vào, Nhà nước cũng có chủ trương cơ chế mời gọi nhưng vẫn không hiệu quả.
Theo đại biểu Trần Văn Lâm (Bắc Giang), lý do là khung giá các tỉnh đưa ra thường không hấp dẫn và không ổn định lâu dài. Đại biểu đề nghị Chính phủ cần có trách nhiệm đưa ra khung giá thống nhất trong phạm vi cả nước đối với các dịch vụ PPP về môi trường mà doanh nghiệp cung cấp để làm cơ sở cho các địa phương yên tâm thực hiện.
Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề nghị cần có khung pháp lý ổn định cho các hợp đồng dài hạn, nhiều rủi ro, đầu tư quy mô lớn, lấy bảo đảm lợi ích của Nhà nước, nhà đầu tư và người dân là trọng tâm thiết yếu, tạo điều kiện thuận lợi cho thực hiện các dự án đầu tư cạnh tranh công khai, minh bạch, hiệu quả nhằm thu hút khu vực đầu tư tư nhân.Đối với việc thành lập Hội đồng thẩm định dự án, đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng, ngoài quyền lợi, phải tính đến trách nhiệm của mỗi thành viên Hội đồng để hạn chế việc dự án được thẩm duyệt, lại kém hiệu quả do yếu tố chủ quan. “Không thể để đối tượng gây thiệt hại tài sản của Nhà nước và nhân dân bình an vô sự. Quyền lợi được hưởng, có sự cố lại không có trách nhiệm, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu Hội đồng. Thực tế đã có không ít những dự án đã gây thiệt hại cho Nhà nước mà người thẩm định lại vô can”, đại biểu chỉ rõ.
Cũng theo đại biểu Phạm Văn Hòa, để các dự án có hiệu quả hay không, công tác lựa chọn nhà đầu tư là tối quan trọng. Do đó, việc công khai, minh bạch, công tâm, không “sân sau”, lợi ích nhóm là rất cần thiết trong dự luật. Trong đó, cần tách bạch rõ ràng, cụ thể vốn của Nhà nước và vốn của nhà đầu tư. “Nhà nước đóng góp bằng ngân sách hay tài sản khác. Nếu là tài sản khác, phải tính giá trị theo cơ chế thị trường, chứ không phải như thời gian qua, góp vốn của Nhà nước bằng bất động sản cho các dự án BT. Nhà nước đổi những khu “đất vàng”, còn nhận lại công trình đầu tư giá trị thấp, làm thất thoát tài sản công và gây dư luận không tốt”, đại biểu nêu rõ.
Mở rộng diện hòa giải viên
Thảo luận tổ, các đại biểu Quốc hội tán thành về sự cần thiết ban hành Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án theo Tờ trình của Tòa án nhân dân tối cao. Việc thiết lập cơ chế hòa giải, đối thoại tại tòa án sẽ giúp thu hút nguồn nhân lực có chất lượng, kinh nghiệm trong xã hội tham gia công tác hòa giải, đối thoại; khắc phục nhiều vướng mắc, bất cập của các cơ chế hoà giải, đối thoại hiện nay. Qua tổng kết việc thí điểm đổi mới công tác hòa giải, đối thoại tại tòa án ở 16 tỉnh, thành phố, kết quả hòa giải thành, đối thoại thành đạt 78,08% cho thấy ưu điểm của cơ chế mới này, góp phần hạn chế các vụ, việc phải đưa ra xét xử; nhanh chóng giải quyết các tranh chấp, mâu thuẫn của người dân; tiết kiệm chi phí, thời gian, công sức của các bên liên quan và Nhà nước.
Theo Tờ trình của Tòa án nhân dân tối cao, “Hòa giải, đối thoại tại Tòa án” được quy định trong dự thảo luật là cơ chế pháp lý mới, không trùng lặp, không mâu thuẫn, không thay thế các cơ chế hòa giải, đối thoại hiện có, tạo điều kiện để các cơ quan, tổ chức, cá nhân lựa chọn, giải quyết tranh chấp.
Đại biểu Bùi Thanh Tùng (Hải Phòng) thống nhất cao với quan điểm của cơ quan soạn thảo cũng như báo cáo thẩm tra dự thảo luật, để khắc phục khoảng trống pháp lý khi đương sự đã nộp đơn khởi kiện ra tòa nhưng tòa chưa thụ lý. Đại biểu nêu rõ, thực tế thí điểm ở Hải Phòng đạt kết quả rất tốt và đó chính là cơ sở để Tòa án nhân dân tối cao mở rộng tới các địa phương khác và trình Quốc hội dự thảo luật. Nếu được luật hóa việc đối thoại, hòa giải, sẽ giảm rất nhiều áp lực cho tòa án giảm số vụ án phải xét xử.
Đại biểu Bùi Thanh Tùng đồng tình với chủ trương Nhà nước hỗ trợ kinh phí hòa giải. Về tiêu chuẩn hòa giải viên, đại biểu tán thành quan điểm tiêu chuẩn bổ nhiệm hòa giải viên của dự thảo luật theo hướng ngoài những người có chức danh tư pháp đã nghỉ hưu (Thẩm phán, Kiểm sát viên…), còn có luật sư, chuyên gia, nhà chuyên môn khác, tuy nhiên phải có ít nhất 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công tác mới có thể được xem xét bổ nhiệm làm hòa giải viên. Đại biểu Bùi Thanh Tùng đề nghị có thể nghiên cứu mở rộng thêm hòa giải viên là những người có uy tín trong cộng đồng, có uy tín trong công tác dân vận. Về thủ tục công nhận hòa giải thành, đại biểu nhất trí theo quan điểm thứ nhất trong dự thảo luật và đề nghị cố gắng rút gọn về thủ tục để tạo thuận lợi cho các bên tham gia
Đại biểu Nghiêm Vũ Khải (Hải Phòng) cũng đồng tình mở rộng diện công nhận hòa giải viên là những người có uy tín như già làng trưởng bản, trưởng tộc…
Xác định rõ tính chất quan trọng của giám định tư pháp
Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giám định tư pháp, các đại biểu cơ bản tán thành với tên gọi, phạm vi sửa đổi và quan điểm chỉ đạo sửa đổi, bổ sung dự án luật nhằm “tháo gỡ vướng mắc, bất cập về thể chế, khắc phục ngay những tồn tại, khó khăn trong công tác giám định tư pháp phục vụ giải quyết án tham nhũng, kinh tế, không mở rộng sửa đổi sang các nội dung của Luật đã có tính ổn định, bền vững”.
Theo đó, chỉ nên tập trung vào việc sửa đổi quy định về người giám định tư pháp theo vụ việc, tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc và hoạt động giám định tư pháp nhằm tập trung tháo gỡ những vướng mắc mà thực tiễn thi hành Luật Giám định tư pháp đặt ra; xác định rõ mối quan hệ, trách nhiệm pháp lý giữa bộ chủ quản với tổ chức, cá nhân giám định tư pháp theo vụ việc; giải quyết vướng mắc về kinh phí giám định tư pháp …; đáp ứng yêu cầu công tác điều tra, truy tố, xét xử các vụ án về kinh tế, tham nhũng và bảo đảm sự thống nhất trong hệ thống pháp luật.
Đại biểu Bùi Thanh Tùng (Hải Phòng) phản ánh, hiện nay, khi trưng cầu giám định, kinh phí do Trung ương cấp xuống nhưng phải xây dựng kế hoạch, phải lập dự toán. Mặc dù vậy, trong rất nhiều trường hợp, kinh phí Trung ương cấp không kịp thời, nhiều trường hợp hàng năm sau mới thanh toán. Đại biểu đề nghị dự thảo luật phải nghiên cứu tháo gỡ vướng mắc để vụ việc được trưng cầu giám định và thực hiện xong được thanh toán đầy đủ và kịp thời.
Đại biểu Bùi Thanh Tùng đề nghị, ngoài tổ chức giám định ở Trung ương, nên khuyến khích tổ chức giám định ở địa phương theo chuyên đề kèm tiêu chí và điều kiện vận hành. Đại biểu nêu thực trạng về nhiều trường hợp đã giám định tại một cơ quan giám định tư pháp có chức năng nhưng cơ quan điều tra không chấp nhận, yêu cầu phải giám định lại. Vì vậy, luật cần nghiên cứu kỹ vấn đề này và có quy định cụ thể, rõ ràng.
Đại biểu Nghiêm Vũ Khải (Hải Phòng) nhận định, việc giám định tư pháp rất quan trọng, là nơi công lý được phán xét trước khi xử án, do đó, luật phải quy định rất chặt chẽ. Việc thành lập và giám sát hoạt động của các cơ quan giám định cũng phải thật nghiêm, có đãi ngộ, tạo điều kiện hoạt động nhưng cũng phải bảo đảm sự công minh, khách quan, không được để xảy ra sự sai lệnh về kết quả giám định làm ảnh hưởng tới việc phân xử đúng người đúng tội sau này./.
