Luật Thư viện có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2020
Các đại biểu Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Thư viện. Ảnh: TTXVN
Với 442 đại biểu tán thành, chiếm 91,51%, Quốc hội đã thông qua Luật Thư viện. Theo đó, Luật này quy định về thành lập, hoạt động thư viện; quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động thư viện; quản lý nhà nước về thư viện. Luật này áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam; tổ chức, cá nhân nước ngoài hoạt động thư viện hoặc có liên quan đến hoạt động thư viện trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Liên thông thư viện là một trong những điểm mới của Luật nhằm bảo đảm hoạt động thư viện theo hướng hiện đại, chia sẻ nguồn tài nguyên thông tin giữa các thư viện; nhất là liên thông giữa các thư viện được Nhà nước đầu tư với các thư viện khác, nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống thư viện, khai thác hiệu quả nguồn lực đầu tư từ ngân sách nhà nước. Do đó, Luật Thư viện quy định cụ thể về liên thông thư viện trong hoạt động thư viện.
Về quản lý nhà nước về thư viện, Luật quy định Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và một số Bộ, ngành liên quan có trách nhiệm phát triển nguồn nhân lực, xây dựng đội ngũ chuyên gia và nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ trong lĩnh vực thư viện.
Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2020. Thư viện thành lập, đăng ký hoạt động trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành được tiếp tục hoạt động mà không phải thực hiện thủ tục thông báo hoạt động theo quy định của Luật này.
Băn khoăn về hạn chế trong xây dựng luật
Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, các đại biểu cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Luật, nhất trí với quan điểm sửa đổi nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng; sửa đổi, bổ sung một số điều để quy định cho hợp lý, sát thực tế, cụ thể hơn nhằm kịp thời tháo gỡ vướng mắc, khó khăn phát sinh trong thực tiễn; phù hợp với định hướng về một số giải pháp tăng cường triển khai thi hành Hiến pháp.
Các đại biểu Quốc hội thẳng thắn chỉ rõ những bất cập, hạn chế trong công tác xây dựng luật, pháp lệnh thời gian qua và quan tâm cho ý kiến về các nội dung cụ thể của dự thảo Luật như về trách nhiệm chủ trì việc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, pháp lệnh, nghị quyết; về việc lập đề nghị xây dựng nghị định của Chính phủ, nghị quyết của HĐND cấp tỉnh, việc ban hành thủ tục hành chính trong văn bản quy phạm pháp luật và áp dụng văn bản quy phạm pháp luật; về việc lập chương trình xây dựng luật, pháp lệnh; thành lập Ban soạn thảo dự án luật, pháp lệnh; về dự thảo văn bản quy định chi tiết trong hồ sơ dự án luật, pháp lệnh cũng như việc xây dựng, ban hành văn bản ở địa phương.
Đại biểu Mai Hồng Hải phát biểu
Đại biểu Mai Hồng Hải (Hải Phòng) thẳng thắn chỉ ra một số bất cập trong công tác xây dựng ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện nay. Theo đại biểu, thực tiễn thời gian qua cho thấy có ít luật mới được ban hành lần đầu mà chủ yếu là luật sửa đổi hoặc sửa đổi, bổ sung một số điều. Luật được ban hành một vài năm phải sửa đổi. Kế hoạch xây dựng luật được thông qua hằng năm luôn bị phá vỡ, thường xuyên có tình trạng điều chỉnh, rút ra, bổ sung dự án Luật trước mỗi kỳ họp. Tình trạng hồ sơ dự án Luật gửi cho đại biểu Quốc hội chậm là khá phổ biến, ảnh hưởng đến việc cho ý kiến đối với dự án Luật của đại biểu Quốc hội, còn có tình trạng không kịp gửi hồ sơ dự án Luật để Đoàn đại biểu Quốc hội cho ý kiến, lấy ý kiến tại địa phương. Nội dung dự thảo Luật đi qua từng kỳ thảo luận, thẩm tra, tiếp thu có khi thay đổi khác hẳn so với dự thảo ban đầu, có những chính sách mới được bổ sung trong giai đoạn Quốc hội thảo luận tại hội trường, dẫn đến có trường hợp điều chỉnh thời gian thông qua luật, có dự án sửa đổi bổ sung một số điều nhưng khi đưa ra Quốc hội lại phải sửa đổi bổ sung toàn diện.
Đại biểu Mai Hồng Hải cho rằng nguyên nhân sâu xa của những hạn chế trên là do hoạch định chính sách, xây dựng chính sách. Đại biểu nhấn mạnh, xây dựng chính sách hiệu quả là tiền đề để xây dựng pháp luật, hình thành chính sách trước khi soạn thảo, Quốc hội quyết định chính sách cơ bản trong luật và làm tốt hoạt động phân tích chính sách còn giúp khắc phục tồn tại, hạn chế đã nêu. Do đó, đại biểu đề nghị cần nghiên cứu quy định hoạt động hoạch định, phân tích chính sách lớn tách ra thành quy trình độc lập hoặc Quốc hội quyết định thông qua khung chính sách, giữ như hiện hành nhưng bổ sung vai trò của Quốc hội như lấy ý kiến cơ quan thẩm tra, đại biểu Quốc hội khi Chính phủ thông qua chính sách. Cần có quy định để đổi mới và làm sâu sắc hơn việc lấy ý kiến của đổi tượng chịu sự tác động, các chuyên gia.
Đại biểu Vũ Thị Lưu Mai (Hà Nội) bày tỏ trăn trở trước tính cục bộ trong xây dựng pháp luật hiện nay. Thực trạng này cũng được chính người phát ngôn của Chính phủ thừa nhận. Đó là: Trong Chính phủ đang tồn tại nhiều văn bản hướng dẫn thể hiện tính cục bộ, tạo khó khăn cho người dân, doanh nghiệp, là rào cản cho cuộc sống; có một số trường hợp Chính phủ thống nhất quan điểm trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhưng đại diện các bộ, ngành vẫn nói ngược lại để bảo vệ lợi ích riêng của ngành mình, bộ mình. Khắc phục tình trạng này rất cần có cơ quan độc lập về lợi ích của cơ quan dân cử, lắng nghe tiếp thu ý kiến của người dân, doanh nghiệp để văn bản có được tính khách quan nhất.
Nhiều ý kiến về cơ quan tiếp thu, chỉnh lý dự án luật
Về trách nhiệm chủ trì tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, pháp lệnh, nghị quyết, đa số ý kiến đại biểu Quốc hộ phát biểu đề nghị giữ quy định như hiện hành. Đại biểu Trần Thị Hằng (Bắc Ninh) nhất trí với phương án cơ quan chủ trì thẩm tra sẽ chủ trì việc tiếp thu chỉnh lý dự thảo Luật, pháp lệnh, tức là giữ như quy định hiện hành để nâng cao trách nhiệm của Quốc hội trong lập pháp. Thực tiễn áp dụng việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Luật thời gian qua cho thấy cơ quan thẩm tra cơ bản phối hợp chặt chẽ với cơ quan soạn thảo, bảo đảm chất lượng đúng tiến độ. Do đó, chỉ cần sửa đổi quy định nhằm tăng cường trách nhiệm và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa cơ quan thẩm tra và cơ quan soạn thảo.
Đại biểu Nghiêm Vũ Khải phát biểu
Đại biểu Nghiêm Vũ Khải (Hải Phòng) cũng đồng tình với phương án này và cho rằng, lập pháp là một trong ba chức năng chủ yếu của Quốc hội, vì vậy cơ quan Quốc hội cần đóng vai trò chủ trì trong khâu tiếp thu, chỉnh lý dự án luật trước khi Quốc hội thông qua. Vấn đề là quy định như thế nào để vẫn phát huy được vai trò, trách nhiệm của cơ quan thuộc Chính phủ, đặc biệt là vai trò của người đứng đầu của cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước sau này.
Đại biểu Nghiêm Vũ Khải đề nghị, trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, vai trò của đội ngũ kỹ sư chuyên nghiệp là khâu then chốt nhất. Các quốc gia dẫn đầu về công nghệ trên thế giới đều ban hành Luật Kỹ sư chuyên nghiệp. Ở Mỹ, Luật Kỹ sư chuyên nghiệp đầu tiên được ban hành năm 1907, cách đây 112 năm. Trong 10 nước ASEAN chỉ có Lào và Việt Nam chưa có Luật Kỹ sư chuyên nghiệp. Đại biểu đề nghị Quốc hội sớm ban hành Luật này.
Bên cạnh đó cũng có ý kiến nên trao việc tiếp thu, chỉnh lý dự án luật cho cơ quan chủ trì soạn thảo. Đại biểu Trần Hồng Hà (Vĩnh Phúc) ủng hộ phương án cơ quan, tổ chức trình dự án luật, pháp lệnh chủ trì việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, pháp lệnh, nghị quyết. Đại biểu cho rằng nếu thực hiện theo phương án này cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ theo đến cùng từ khâu đề xuất chính sách đến soạn thảo, trình, đến tiếp thu, giải trình. Quy định này tạo điều kiện thuận lợi hơn trong tiếp thu giải trình, bảo đảm sự phù hợp của dự thảo với chính sách được thông qua, tạo sự liên thông cho văn bản.
Cơ quan thẩm tra sẽ chịu trách nhiệm thẩm tra đến cùng kể cả những chính sách mới đồng thời đề cao sự phản biện, khách quan, độc lập của các cơ quan của Quốc hội.
Đại biểu Nguyễn Thị Quyết Tâm (TP Hồ Chí Minh) đề nghị cần tập trung cho việc lấy ý kiến của đại biểu Quốc hội thực chất hơn, tạo điều kiện để Ủy ban Thường vụ Quốc hội thấy được ý kiến đại biểu và Ủy ban Thường vụ Quốc hội vẫn là chỉ đạo chủ trì tiếp thu, chỉnh lý, trọng tâm vẫn là cơ quan Quốc hội trong quyết định, cùng với đó, cơ quan soạn thảo phải có trách nhiệm tới cùng, thể hiện sự cầu thị trong xây dựng pháp luật.
Luật Thanh niên quy định rõ quyền và nghĩa vụ chủ thể
Qua thảo luận, các đại biểu cho rằng, xây dựng Luật Thanh niên (sửa đổi) sẽ giúp thể chế hóa và hoàn thiện cơ sở pháp lý, xác định rõ quyền và nghĩa vụ của thanh niên, các chính sách của Nhà nước; bảo đảm trách nhiệm của nhà nước, gia đình, nhà trường, xã hội và các tổ chức của thanh niên trong thực hiện chính sách, pháp luật để thanh niên được tu dưỡng, rèn luyện, lập thân, lập nghiệp, đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Tuy nhiên, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng, khi đối chiếu dự thảo Luật với các quy định của Luật hiện hành chưa khắc phục được triệt để các điểm yếu mà Luật Thanh niên 2005 đang gặp phải. Nhiều nội dung quy định còn chung chung, mang tính khẩu hiệu hô hào. Đại biểu Mai Thị Kim Nhung (Quảng Trị) chỉ rõ, các quy định về chính sách của nhà nước đối với thanh niên trong dự thảo Luật còn rất chung chung, mang tính liệt kê, khẩu hiệu, vừa thừa, vừa thiếu. Đại biểu đề nghị Ban soạn thảo cần rà soát cẩn thận lại nội dung này để bảo đảm tính khả thi của các chính sách; đồng thời quy định rõ trách nhiệm của các chủ thể liên quan để đảm bảo các chính sách này.
Theo đại biểu Vũ Trọng Kim (Hải Dương), dự thảo Luật lần này chỉ nên tập trung quy định về quyền và nghĩa vụ đặc thù của thanh niên. Bởi các quyền về công dân, quyền con người đã được các Luật khác quy định.
