Quang cảnh phiên họp.
Trình Quốc hội 2 phương án về độ tuổi nghỉ hưu
Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Lao động (sửa đổi) do Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội Nguyễn Thúy Anh trình bày nêu rõ, chủ trương điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu chung đối với người lao động nhằm thể chế hóa quan điểm của Đảng tại Nghị quyết số 28-NQ/TW với mục tiêu lâu dài để chủ động ứng phó với xu hướng già hóa dân số diễn ra nhanh của Việt Nam, đáp ứng nhu cầu thị trường lao động. Tuy nhiên, cùng với ý kiến của các đại biểu Quốc hội, quá trình lấy ý kiến về dự thảo Bộ luật cho thấy, trong số các ý kiến đồng tình quy định về tuổi nghỉ hưu, vẫn có hai quan điểm về vấn đề này.
Quan điểm thứ nhất cho rằng, cần quy định rõ lộ trình thực hiện trong dự thảo Bộ luật như phương án Chính phủ trình tại kỳ họp thứ 7. Quan điểm thứ hai cho rằng, chỉ nên quy định về nguyên tắc để giao Chính phủ quy định, hướng dẫn phù hợp ngành nghề, tính chất công việc, môi trường và điều kiện lao động, địa bàn và cung, cầu của thị trường lao động, xu hướng già hóa dân số..., không nhất thiết phải có lộ trình như nhau đối với các nhóm lao động khác nhau và người lao động (nhất là nhóm lao động trực tiếp) sẽ dễ chấp nhận hơn.
Do còn có ý kiến khác nhau và đây là vấn đề có tác động lớn đối với người lao động và thị trường lao động, Ủy ban Thường vụ Quốc hội báo cáo trình Quốc hội 2 phương án quy định về tuổi nghỉ hưu tại khoản 2 Điều 169 để xem xét, cho ý kiến.
Cụ thể, phương án 1 (phương án Chính phủ trình quy định cụ thể lộ trình và tuổi): Tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện lao động bình thường được điều chỉnh theo lộ trình đến khi đủ 62 tuổi đối với nam vào năm 2028 và đủ 60 tuổi đối với nữ vào năm 2035. Từ năm 2021, tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện lao động bình thường là đủ 60 tuổi 3 tháng đối với lao động nam và đủ 55 tuổi 4 tháng đối với lao động nữ; sau đó, cứ mỗi năm tăng thêm 3 tháng đối với lao động nam và 4 tháng đối với lao động nữ.
Phương án 2 (phương án quy định cụ thể tuổi nghỉ hưu của lao động nam và nữ nhưng giao Chính phủ quy định lộ trình): Tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện lao động bình thường được điều chỉnh theo lộ trình cho đến khi đủ 62 tuổi đối với nam và đủ 60 tuổi đối với nữ. Từ ngày 1-1-2021, căn cứ ngành nghề, tính chất công việc, môi trường và điều kiện lao động, địa bàn và cung, cầu của thị trường lao động, xu hướng già hóa dân số, Chính phủ quy định cụ thể lộ trình điều chỉnh tuổi nghỉ hưu của người lao động.
Về tăng tuổi nghỉ hưu, các đại biểu Võ Đình Tín (Đắk Nông), Nguyễn Sơn (Hà Tĩnh) thống nhất phương án 1 và khẳng định phương án này phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 28 về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, mức tăng và lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu phải xem xét các yếu tố lĩnh vực, ngành nghề cần được thiết kế linh hoạt hơn. Theo đó, cân nhắc các đối tượng là công nhân, đối tượng lao động trực tiếp trong khu vực sản xuất và một số ngành nghề đặc thù như giáo viên mầm non, tiểu học… Nên giao Chính phủ quy định xem xét và có lộ trình tăng chậm hơn, không gây tác động đến thị trường. Đại biểu Nguyễn Sơn (Hà Tĩnh) bổ sung, phương án 1 cũng giúp người lao động biết mình được nghỉ hưu ở tuổi nào, phát huy được chuyên môn, kỹ thuật cao của những lao động có trình độ. Đồng thời, nên quy định thêm người lao động một số ngành nghề nặng nhọc, độc hại có thể nghỉ hưu sớm.
Đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai (Hưng Yên) đề nghị, cân nhắc việc tăng tuổi nghỉ hưu đối với đối tượng lao động trực tiếp. Theo đại biểu, một số bộ phận lao động có mức tiền lương thấp, điều kiện sống chưa bảo đảm, nhất là công nhân lao động trực tiếp như: dệt may, da giày, chế biến thủy, hải sản hoặc các môi trường lao động độc hại, họ bị suy giảm sớm về sức khỏe và năng lực lao động, việc tăng tuổi nghỉ hưu sẽ không bảo đảm an toàn lao động. Đối với lao động trí thức, lao động trong lĩnh vực văn phòng như: giảng dạy, tài chính, y tế, việc kéo dài tuổi nghỉ hưu có thể khả thi, vì họ vẫn còn đủ sức khỏe, kinh nghiệm, độ chín nghề nghiệp để làm việc.
Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Tòng Thị Phóng điều hành phiên họp.
Tranh luận về số giờ làm thêm
Về mở rộng khung thỏa thuận làm thêm giờ, đại biểu Nguyễn Thị Xuân (Đắk Lắk) cho biết, theo quy định hiện hành, giờ lao động bình thường của người lao động Việt Nam đang ở mức cao hơn so với nhiều nước trong khu vực và thế giới. Số giờ làm việc hiện nay của người lao động nước ta là 48 giờ/tuần, cộng thêm với thời giờ làm thêm được phép tối đa theo quy định hiện hành là 300 giờ/ năm, thì tổng quỹ thời gian làm việc của người lao động lên đến 2620 giờ/năm, trong khi ở Trung Quốc là 2288 giờ/năm và ở Hàn Quốc là 2246 giờ/năm. Trong khi xu hướng giảm giờ làm đang là xu hướng chung của các nước trên thế giới, trên cơ sở đầu tư phát triển phương thức sản xuất, áp dụng khoa học công nghệ, bảo đảm tăng năng suất lao động nhưng cũng duy trì sức khỏe bảo đảm khả năng lao động của người lao động, tạo điều kiện cho người lao động có thời gian chăm sóc gia đình, tham gia các hoạt động văn hóa, Việt Nam cần tiệm cận xu hướng này. Đại biểu bày tỏ nhất trí phương án không mở rộng khung thỏa thuận làm thêm giờ tối đa so với quy định hiện hành và cần bổ sung các chế tài đủ mạnh để xử lý các tổ chức, doanh nghiệp vi phạm các quy định Bộ luật Lao động.
Đại biểu Vũ Tiến Lộc (Thái Bình) đề nghị giữ nguyên quy định về thời giờ làm việc bình thường. Cụ thể, khu vực hành chính 40 giờ mỗi tuần, khu vực doanh nghiệp 48 giờ; còn giờ làm thêm tối đa tăng lên theo dự thảo Bộ luật, 400 giờ/năm thay vì 300 giờ như hiện nay. Đại biểu cho rằng, đây là quy định phù hợp thực tế và nhân văn. Nếu rút ngắn hơn nữa thời gian lao động bình thường sẽ làm suy giảm năng lực cạnh tranh quốc gia, gây trở ngại cho việc thực hiện các mục tiêu tăng trưởng, khó đưa đất nước thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Đại biểu Vũ Tiến Lộc nhấn mạnh, việc giảm giờ làm trong điều kiện hiện nay không mang lại lợi ích cho người lao động, chi phí của doanh nghiệp tăng lên, giảm cạnh tranh của doanh nghiệp, doanh nghiệp buộc thu hẹp sản xuất thì ảnh hưởng đến việc làm của người lao động. Đại biểu Vũ Tiến Lộc cũng kiến nghị mở rộng khung thỏa thuận thời giờ làm thêm đối với một số ngành nghề đặc biệt.
Phát biểu tranh luận với ý kiến của đại biểu Vũ Tiến Lộc, đại biểu Nguyễn Thị Quyết Tâm (thành phố Hồ Chí Minh), cho biết qua lấy ý kiến của công nhân, người công nhân không muốn làm thêm giờ mặc dù thực tế họ cần làm thêm giờ vì tiền lương, thu nhập không đủ để trang trải cuộc sống, nhu cầu tối thiểu. Đại biểu rất xúc động khi nói về thực tế cuộc sống của người công nhân, nhìn vào tâm thế của người công nhân khi đi làm và những đứa con của những người công nhân phải xa cha mẹ, phải gửi ông bà trông giữ. Đại biểu cho rằng vai trò của Quốc hội là làm chính sách để người lao động có thu nhập đủ sống, có thời giờ học tập, nâng cao tay nghề, có thời giờ giải trí, chăm sóc bản thân, gia đình và quan hệ xã hội – những quyền con người được Hiến pháp quy định. Đại biểu Nguyễn Thị Quyết Tâm nhấn mạnh, sức cạnh tranh của nền kinh tế không nên dựa chủ yếu vào sức lao động của người lao động mà còn là năng lực quản trị, đổi mới công nghệ, điều kiện làm việc.
Đại biểu Phùng Thị Thường (Vĩnh Phúc) cũng cho rằng không nên đặt gánh nặng tăng trưởng lên vai người lao động. Đại biểu đề nghị Quốc hội, Chính phủ quan tâm đến người lao động là những đối tượng yếu thế bằng các chính sách thiết thực, kiến nghị giảm giờ làm bình thường và thêm ngày nghỉ trong năm cho người lao động.
Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung giải trình làm rõ các vấn đề của dự án Bộ luật Lao động (sửa đổi).
Đồng tình thêm ngày nghỉ trong năm
Đa số đại biểu đồng tình bổ sung một ngày nghỉ trong năm, nhưng các ý kiến chưa thống nhất chọn ngày nào.
Đại biểu Trần Văn Tiến (Vĩnh Phúc) nêu ý kiến nên nghỉ thêm 2 ngày gồm ngày toàn dân đưa trẻ đến trường 5-9 và ngày 28-6 (ngày gia đình Việt Nam).
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Thái Bình) cho rằng nên nghỉ ngày 28-6, ngày Gia đình Việt Nam, để người lao động có thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc gia đình.
Đại biểu Mai Sỹ Diến (Thanh Hoá) cho rằng nên nghỉ vào dịp Tết dương lịch để kỳ nghỉ này có 2 ngày, thay vì 1 ngày như hiện nay. Ông cho rằng, Tết dương lịch là thời gian kết thúc một năm làm việc mệt nhọc, tăng thêm 1 ngày là hợp xu thế và là điểm ưu việt để người lao động có thể thăm hỏi người thân, đi du lịch. Trước ý kiến khác nhau về lựa chọn thời điểm nghỉ, đại biểu Mai Sỹ Diến đề nghị để hai phương án, có thể nghỉ vào dịp Tết dương lịch hoặc ngày Gia đình Việt Nam để Quốc hội lựa chọn.
Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh Đỗ Thị Lan phát biểu ý kiến.
Dự thảo Bộ luật Lao động trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 7 đề xuất có thêm một ngày nghỉ có hưởng lương là ngày 27-7 hằng năm. Tuy nhiên, đề xuất này không được đại biểu đồng tình khi thảo luận tại hội trường. Vì vậy, Bộ trưởng Bộ Lao động Thương binh Xã hội Đào Ngọc Dung, Trưởng Ban Soạn thảo dự án Bộ luật xin rút đề xuất tăng thêm một ngày nghỉ và đề nghị “giữ nguyên số ngày nghỉ lễ như hiện nay, không đề xuất thêm ngày nghỉ”.
Mặc dù vậy, quá trình lấy ý kiến các Đoàn đại biểu Quốc hội về dự thảo Bộ luật và kiến nghị của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, nhiều ý kiến tiếp tục đề nghị bổ sung quy định về việc tăng thêm ngày nghỉ hưởng nguyên lương đối với người lao động và chọn ngày Gia đình Việt Nam (28-6)./.
