Ngày xuân thăm nơi lưu dấu công lao Nữ tướng Lê Chân

Để tưởng nhớ công lao của bà, nhân dân Hải Phòng xây dựng nhiều công trình thờ tự, trở thành điểm tựa tinh thần của bao thế hệ.

Giữa dải trung tâm thành phố, tượng đài Nữ tướng Lê Chân nổi bật như một biểu tượng văn hóa, lịch sử của thành phố. Công trình được khánh thành năm 2000, đặt trang trọng trước Trung tâm Triển lãm mỹ thuật thành phố. Tượng được đúc bằng đồng nguyên khối, cao 7,5 m, nặng 19 tấn, tạo ấn tượng mạnh bởi vẻ đẹp nghệ thuật và thần thái uy nghi.

Hình tượng Nữ tướng được khắc họa trong tư thế đứng hiên ngang, tay cầm kiếm, ánh mắt kiên nghị nhưng vẫn toát lên vẻ nhân hậu. Bệ tượng được chạm khắc hoa văn hình sóng biển, biểu tượng cho thành phố biển.

Khu vực tượng đài là nơi diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, giáo dục truyền thống của thành phố. Mỗi dịp lễ, Tết hay ngày kỷ niệm, người dân và du khách lại đến dâng hương, bày tỏ lòng thành kính đối với vị nữ anh hùng dân tộc.

Rời dải trung tâm thành phố, du khách có thể tìm đến đền Nghè, một trong những di tích tiêu biểu thờ Nữ tướng Lê Chân tại số 55 phố Lê Chân.

Nơi đây ban đầu chỉ là một ngôi miếu nhỏ lợp tranh, đến năm 1919, đền được xây dựng, tu bổ theo phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Giai đoạn 2008 - 2009, công trình tiếp tục được trùng tu, tôn tạo, trở nên khang trang, bề thế như ngày nay.

Đền Nghè gồm nhiều hạng mục kiến trúc như nghi môn, tòa tiền bái, thiêu hương, hậu cung, giải vũ, nhà bia, nhà tứ phủ cùng khu vực đặt tượng voi đá, ngựa đá.

Tòa tiền bái gồm 5 gian với 24 cột gỗ lim đặt trên các chân tảng đá được đục đẽo công phu. Chính giữa nóc nhà đắp nổi hàng chữ Hán “An Biên cổ miếu”. Hậu cung gồm 3 gian, xây cao hơn tiền bái với thiết kế hai tầng mái, tạo nên vẻ uy nghi, trang trọng.

Trong tòa hậu cung, tượng Nữ tướng được đặt trên ngai thờ, nằm trong một khám thờ lớn sơn son thếp vàng, trông rất uy nghi nhưng vẫn toát lên vẻ hiền hậu. Ngoài tòa chính điện, nhà bia và các công trình phụ trợ, bên trong đền Nghè còn có điện Tứ phủ nằm trên trục nhìn thẳng ra cổng đền. Đây là nơi thờ bốn vị thần cai quản bầu trời, mặt đất, núi và sông.

Nét đặc sắc của đền Nghè nằm ở hệ thống chạm khắc tinh xảo trên gỗ và đá với các đề tài quen thuộc của nghệ thuật truyền thống như long, ly, quy, phượng, tùng, cúc, trúc, mai. Nhiều hiện vật có giá trị như tấm bia đá lớn ghi tiểu sử Nữ tướng Lê Chân, khánh đá chạm nổi “Long vân khánh hội” hay chiếc sập đá nguyên khối chạm hình chim thú, hoa lá tinh xảo được bảo tồn gần như nguyên vẹn.

Năm 1975, đền Nghè được Nhà nước xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia.

Cùng gia đình đến Hải Phòng dịp đầu xuân, anh Nguyễn Trọng Đức, du khách đến từ Hà Nội bày tỏ, được ghé thăm tượng đài Nữ tướng Lê Chân và đền Nghè, anh ấn tượng trước vẻ đẹp các công trình. Đây là những địa chỉ giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử dân tộc.

Cách Đền Nghè không xa là đình An Biên, công trình kiến trúc nghệ thuật cổ tiêu biểu tọa lạc tại số 50/170 phố Hai Bà Trưng. Đình có khuôn viên rộng hơn 3.000 m² với bố cục gồm 5 gian đại bái, 3 gian ống muống và 3 gian hậu cung.

Điểm đặc sắc của đình là hệ thống chạm khắc tinh xảo mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn thế kỷ XIX với các đề tài tứ linh, tứ quý. Mái đình chiếm tới hai phần ba chiều cao công trình, xòe rộng và lan xuống thấp, hai đầu nhô vút ra ngoài như hình dáng hai con thuyền lớn. Trên bờ nóc đắp đôi chim phượng chầu nhật, tạo nên vẻ đẹp uy nghi, hài hòa.

Giữa sân đình nổi bật tượng Nữ tướng Lê Chân. Phía sau tượng là hồ nước bán nguyệt, xung quanh bố trí bồn hoa, cây cảnh, tạo nên không gian thanh tịnh. Với những giá trị lịch sử và nghệ thuật tiêu biểu, đình An Biên được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia năm 2009.

Tượng đài Nữ tướng Lê Chân, đền Nghè và đình An Biên còn là những địa điểm chính tổ chức Lễ hội truyền thống Nữ tướng Lê Chân hằng năm nhằm tưởng nhớ, tri ân những công lao của bà, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Theo lãnh đạo UBND phường Lê Chân, năm nay, lễ hội dự kiến diễn ra từ ngày 25 đến 27/3 (tức từ ngày 7 đến 9/2 âm lịch) với các hoạt động tái hiện không gian chợ quê; hội thi “Duyên dáng Lê Chân”; hội thi hoa Thủy tiên; thực hành di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt; chương trình văn hóa “Canh hát cửa đình”, trò chơi dân gian…

Không chỉ ở khu vực trung tâm thành phố, tại xã An Lão cũng có đền thờ Nữ tướng Lê Chân nằm trong khu vực đền Hang. Tương truyền nơi đây, bà từng chiêu mộ binh sĩ, luyện tập quân lính và tích trữ lương thảo để tham gia khởi nghĩa cùng Hai Bà Trưng.

Đền được xây dựng trên khuôn viên rộng hơn 4.000 m², có cấu trúc hình chữ Đinh với 5 gian tiền tế và một gian hậu cung. Mặt trước đền quay ra hướng nam nhìn ra quốc lộ 10, phía sau dựa vào núi, tạo thế “tựa sơn hướng thủy” vững chãi.

Bên trong đền, nhiều chi tiết kiến trúc mang giá trị nghệ thuật cao như hệ thống cửa võng chạm “lưỡng long chầu nhật”, khám thờ sơn son thếp vàng, tượng Nữ tướng uy nghi trên long ngai.

Những công trình thờ Nữ tướng Lê Chân trở thành điểm đến văn hóa, tâm linh quen thuộc của người dân và du khách khi đến Hải Phòng. Mỗi độ xuân về, dòng người đến dâng hương, chiêm bái, bày tỏ lòng thành kính đối với vị Nữ tướng đã có công khai phá vùng đất An Biên; đồng thời, nhắc nhở các thế hệ hôm nay gìn giữ và phát huy truyền thống yêu nước, ý chí vươn lên của cha ông.