Nghề "cưỡng bức cảm xúc"

Nhiều người nghĩ lồng tiếng trong phim đơn giản, tuy nhiên thực tế cho thấy, nhiều diễn viên diễn xuất rất đạt trên màn ảnh nhưng không thể lồng tiếng cho chính mình. Hay những MC, người mẫu nổi tiếng, đứng nói rất hay trước hàng ngàn người, tuy nhiên lại chạy… mất dép khi ngồi trong phòng lồng tiếng chỉ vài chục phút.

Nghệ sĩ ưu tú Đỗ Kỷ nhớ rất rõ những gian nan khi lựa chọn người lồng tiếng cho những bộ phim truyền hình như Bà nội không ăn pizza, Trái tim có nắng, Tuổi thanh xuân, casting người lồng tiếng với ông khó ngang với việc chọn diễn viên. Tìm được người lồng tiếng có những đặc điểm tương đồng với vai diễn, cùng lứa tuổi, nghề nghiệp, vốn sống thì mừng như bắt được vàng.

Đỗ Kỷ là một trong những người tổ chức lồng tiếng cho phim Oshin của Nhật Bản chiếu trên truyền hình Việt những năm 1990. Anh cho biết lồng tiếng phim nước ngoài lại cần thêm một số kỹ năng.

"Diễn viên lồng tiếng và biên dịch phải biên tập lại để có độ khớp về khẩu hình, âm đóng âm mở, độ dài của câu... mà phải đúng hoàn cảnh tâm lý. Ngoài ra, mỗi dân tộc, đất nước lại có nền văn hóa, cách biểu cảm khác nhau. Ví dụ người Trung Quốc, đặc biệt tiếng Quan hỏa của họ nói như cãi nhau. Còn người châu Âu, phương Tây lại nói rất nhanh, cách nói mạnh. Người lồng tiếng phải linh hoạt", Đỗ Kỷ nói.

Lồng tiếng là nghề đòi hỏi sự tỉ mỉ, kỹ lưỡng và kiên nhẫn. Đỗ Kỷ nhớ bộ phim Oshin vốn chỉ 15 phút một tập nhưng được gom lại làm ba tập dài 45 phút để chiếu trên truyền hình Việt Nam. Lần đầu, 15 phút phim phải lồng tiếng một tuần mới xong, dù các nghệ sĩ làm từ 8 giờ sáng tới 10 giờ đêm.

Khi đó, các nghệ sĩ còn phải làm quen với thiết bị kỹ thuật số do phía Nhật mang sang lắp đặt. Phim huy động tới cả trăm nghệ sĩ lồng tiếng trong đó có NSND Trọng Khôi, NSƯT Trần Nhượng, NSƯT Hương Dung, vợ chồng Đỗ Kỷ - Lan Hương, NSƯT Trung Hiếu, NSƯT Văn Hiệp, NSƯT Lan Hương - Bích Ngọc, NSƯT Bích Thủy - Bích Ngọc, Phú Thăng... và nhiều em bé. Hiện công nghệ hiện đại hơn mang lại sự dễ dàng, thuận lợi cho các nghệ sĩ trong phòng thu nhưng đây vẫn là công việc khiến họ tốn nhiều thời gian.

“Nhiều người có thể diễn xuất hay, biểu cảm tốt, ăn hình nhưng giọng nói lại phô hoặc nói giọng địa phương, và quan trọng nhất, họ không thể quen với việc bị “cưỡng bức cảm xúc”, vì thế phải cần người lồng tiếng riêng”, một đạo diễn phim truyền hình cho biết.

Nhiều người gọi nghề lồng tiếng là nghề 10 giây, mỗi lời thoại của nhân vật nói trung bình trong khoảng 10 giây. Có những người “khớp tiếng” cho nhân vật phụ, chỉ lên tiếng đúng… 10 giây rồi thôi.

“Lồng tiếng cho đoạn khóc là ác mộng. Khi đi quay ngoài hiện trường đến phân đoạn khóc đòi hỏi diễn viên rất tập trung nhưng không phải lần nào khóc cũng “ngọt” như nhau. Đằng này vào phòng lồng tiếng, nhìn nhân vật khóc trên tivi, mình phải khóc theo, không có bất kì một sự hỗ trợ nào từ những người xung quanh thì còn khó hơn gấp vạn lần”, hot girl Huyền Lizzie chia sẻ.

Diễn viên Lưu Hoàng , người lồng tiếng vai Junsu của Tuổi thanh xuân phần 2 kể về những gian khổ trong nghề: “Một mình đối diện với chiếc micro và màn hình tivi, tôi luôn căng người ra vì vừa phải lo nhép miệng cho khớp, vừa phải khóc cười sao cho đạt đến độ chín trong cảm xúc nhân vật. ”.

Chưa được đặt đúng vị trí

Không chỉ hoàn thiện tròn vai, nhiều người lồng tiếng còn giúp nhân vật của mình thành công gấp nhiều lần. Vai Chu Văn Quềnh trong Đất và người (Hán Văn Tình thủ vai) do nghệ sĩ ưu tú Trung Hiếu lồng tiếng là một ví dụ điển hình.

Nhìn vào sự phát triển của phim truyền hình Việt Nam trong những năm trở lại đây, người ta dễ có cảm giác những người lồng tiếng cho phim đang gặp thời. Tuy nhiên, trên thực tế, lồng tiếng chưa được xem là nghề chính thức, thậm chí không ít hãng phim mới ra đời vẫn coi đây là một trong những chuyện hậu kỳ mang tính “chữa cháy”, sửa sai cho việc thu tiếng trực tiếp ở hiện trường quay, nên chỉ cấp ngân sách thấp nhất có thể.

Hiện tại, chưa có một cơ sở đào tạo nào cho công việc này, các diễn viên, đạo diễn tự học nhau, kiểu cha truyền - con nối. Lồng tiếng phim đến nay vẫn phụ thuộc rất nhiều vào đam mê và năng khiếu của chính diễn viên, còn chuyện thù lao nhiều khi vẫn chỉ là tiếng thở dài.

Một nghệ sĩ trẻ của Nhà hát Kịch Việt Nam lồng tiếng nhiều bộ phim tâm sự: “Một bộ phim được nhiều giải thưởng, dành cho đạo diễn, diễn viên, kịch bản, âm nhạc, nhưng chưa có một giải thưởng nào cho người lồng tiếng cả. Nếu có một giải thưởng nào đó dành cho các diễn viên lồng tiếng, vinh danh các tiền bối trong nghề, chắc chắn chúng tôi sẽ ấm lòng hơn.

Đặng Trung