Nghệ nhân, thợ giỏi Hải Phòng: Trăn trở truyền nghề

Nghệ nhân, nhà thư pháp Lê Thiên Lý luôn nhiệt tình truyền nghề cho các học viên.

Gian nan truyền nghề

Theo khảo sát của Hội Nghệ nhân, thợ giỏi Hải Phòng, Hiệp hội làng nghề Hải Phòng, hiện nay, không ít nghệ nhân, thợ giỏi đã được các cấp ngành ghi nhận sản phẩm và danh hiệu. Tiêu biểu như: Nghệ nhân Đặng Trần Hiền có tài làm đồ lưu niệm từ đất nung. Bộ ấm chén đất nung do ông sáng tạo, chạm khắc phố cổ Tam Bạc là sản phẩm độc đáo ở miền Bắc. Nghệ nhân Lê Thiên Lý nổi tiếng với thư pháp nhân điện, hoa điểu mà qua nét chữ có thể nhận diện khuôn mặt, đồ vật…; nghệ nhân Đoàn Thị Nga, ở thị trấn An Dương nổi tiếng về sản phẩm thêu ren, móc chỉ… Sản phẩm của những nghệ nhân này có giá trị văn hóa và giá trị kinh tế cao. Mức giá bán các sản phẩm của các nghệ nhân khá cao. Như bộ ấm đất nung của nghệ nhân Đặng Trần Hiền, giá bán có thể lên đến 12-13 triệu nhưng nhiều khách hàng vẫn rất ưa thích, tìm mua. Hay sản phẩm thêu ren, móc chỉ của nghệ nhân Đoàn Thị Nga đã từng xuất khẩu sang thị trường Mỹ, châu Âu và được khách hàng trả giá cao.

Hiện trong số các nghệ nhân, thợ giỏi, nhiều người đã cao tuổi và có mong muốn truyền nghề cho thế hệ trẻ. Tuy nhiên, việc truyền nghề gặp nhiều khó khăn. Nghệ nhân Đặng Trần Hiền cho biết, ông được cụ thân sinh là nghệ nhân Đặng Trần Tâm truyền nghề, suốt những năm qua ông cố gắng giữ nghề đến tận ngày nay nhưng hiện giờ các con, cháu trong gia đình không ai muốn theo nghề này. Nguyện vọng của ông là mở lớp đào tạo nghề cho những bạn trẻ nào yêu mến muốn học nhưng cơ sở sản xuất chủ yếu tận dụng khuôn viên gia đình quá chật hẹp nên không đủ chỗ dạy. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Thanh, Chủ tịch Hiệp hội làng nghề đúc kim khí xã Mỹ Đồng (Thủy Nguyên), hiện nay cũng có nhiều nghệ nhân, thợ giỏi muốn truyền nghề cho lớp trẻ, trước hết là để có đủ nhân lực phục vụ cho sản xuất của làng nghề nhưng số người theo học nghề rất ít do nghề thủ công thu nhập thấp. Vì vậy, làng nghề luôn trong tình trạng thiếu hụt lao động.

Trong những năm qua, việc dạy nghề của các nghệ nhân chủ yếu là do các nghệ nhân tự nguyện, chủ động dành thời gian và kinh phí; thành phố chưa có cơ chế hỗ trợ các nghệ nhân đào tạo nghề. Chính phủ ban hành Nghị định 109/2015/NĐ-CP về việc hỗ trợ đối với nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú nhưng đến nay việc thực hiện vẫn còn nhiều bất cập. Một số nghệ nhân do việc sản xuất khó khăn nên không có điều kiện để tiếp tục duy trì truyền dạy. Nghệ nhân Đoàn Thị Nga cho biết, vài năm trước, cơ sở sản xuất thủ công mỹ nghệ của bà có nhiều đơn đặt hàng, cơ sở cũng thu hút rất đông người theo học nghề, thậm chí còn đào tạo nghề cho những người khuyết tật. 2 năm trở lại đây, do ảnh hưởng COVID19, nhiều cơ sở du lịch dừng hoạt động, sản phẩm cũng không xuất khẩu được nên nghệ nhân không có kinh phí để tiếp tục duy trì sản xuất, việc truyền nghề cũng bị dừng lại.

Gỡ khó cho các nghệ nhân

Theo Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Hải Phòng Nguyễn An Hưng, mỗi cơ sở sản xuất thủ công mỹ nghệ, làng nghề phải có điều kiện phát triển sản xuất ổn định, mới tạo ra tâm lý hứng khởi để các nghệ nhân truyền nghề cho lớp trẻ. Muốn vậy, thành phố cần tạo điều kiện về mặt bằng, hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho các làng nghề; có chế độ trợ cấp cho nghệ nhân theo đúng quy định của Nghị định 109 của Chính phủ…

Theo Chủ tịch Hội Nghệ nhân, thợ giỏi Nguyễn Công Hường, thành phố và các cơ quan chức năng cần thường xuyên quan tâm đến việc xét và có hình thức biểu dương, tôn vinh nghệ nhân tiêu biểu, thợ giỏi có bàn tay vàng; lựa chọn, đề nghị Trung ương phong tặng các danh hiệu nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân nhân dân. Sản phẩm của các nghệ nhân cần được tôn vinh, khen thưởng tại các hội chợ, Lễ hội truyền thống của thành phố như: Lễ hội Hoa Phượng đỏ; sản phẩm nông nghiệp, nông thôn tiêu biểu. Các tổ chức xã hội, nghề nghiệp như: Hội Nghệ nhân- thợ giỏi, Hiệp hội làng nghề Hải Phòng tiếp tục đẩy mạnh hoạt động để dẫn dắt phong trào hoạt động của nghệ nhân, làng nghề Hải Phòng.

Hiện nay, thành phố có đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Hằng năm, các địa phương, các cơ quan chức năng đều được phân bổ kinh phí cho hoạt động này. Vì vậy, các quan chức năng và địa phương cần quan tâm đào tạo nghề nông thôn cho làng nghề, mời các nghệ nhân trực tiếp giảng dạy nghề thủ công cho lao động nông thôn… Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương tích cực tuyên truyền đóng góp của nghệ nhân trong việc truyền nghề để từ đó nghệ nhân tâm huyết hơn với công việc này./.