Nghề nuôi hà treo ở Cát Hải

Những khi thủy triều xuống, đi thuyền dọc sông Phù Long hay lạch Cái Viềng dễ thấy kín hai bờ là những giàn nuôi hà treo. Giàn được làm từ các thân tre lớn, cọc đóng sâu vào lòng bãi triều, các thanh ngang buộc cố định chắc chắn với nhau để “gánh” hàng vạn dây hà, mỗi dây có thể nặng hàng chục kg khi đến kỳ thu hoạch. Đó là các dây cước dài 1-1,5 m, treo 5-10 vỏ hà, tuỳ độ sâu từng bãi nuôi.

Buổi sáng nước lên, anh Nguyễn Thanh Phúc (ở thôn Ngoài, xã Phù Long) chèo thuyền ra bãi nuôi hà của gia đình ở gần cửa sông Phù Long. Thủy triều lên, “nuốt chửng” những giàn tre treo hà, chỉ còn vài đầu cọc lơ thơ nhô lên khỏi mặt nước. Giàn hà chạy dài khoảng 200 m ven sông, treo 15 nghìn dây.

Những giàn nuôi hà treo trên các bãi triều ven sông, ven biển Phù Long.

Anh Phúc cho biết, anh bắt đầu dựng giàn nuôi từ năm 2016. Anh cũng như mọi người nuôi hà ở đây, lấy vỏ hà từ rừng sú vẹt, chọn những vỏ lớn, rửa sạch, đục lỗ rồi luồn thành dây. Mỗi năm có hai thời điểm thích hợp để treo dây lên giàn “đón” giống hà trong tự nhiên: tháng 3-4 và tháng 7-8 âm lịch. Khi đó, thủy triều chở theo hằng hà những ấu trùng hà “thả” vào giàn đang đợi. Ấu trùng bám vào các vỏ hà, lấy đó làm “nhà” để sinh sống. 6 tháng sau là có thể thu hoạch những con hà béo mọng. Người nuôi chỉ việc cắt dây đem về, để nguyên dây hoặc bóc tách ruột hà đem bán.

Xem cách thu hoạch này, khó có thể nghĩ rằng, chỉ cách đây vài năm, người dân Phù Long vẫn hằng ngày lặn lội theo những con nước cạn, gõ nhặt từng con hà đá đem bán. Mỗi tháng chỉ chừng 10 ngày nước cạn và hà trong tự nhiên ngày càng khan hiếm, những ngư dân nghèo kiếm sống chật vật.

“Nuôi hà không mất tiền mua giống, kỹ thuật nuôi đơn giản, ít tốn công chăm sóc, ít rủi ro, lợi nhuận khá cao. Hơn nữa, không lo bị mất mùa như nuôi trồng nhiều loại cây, con khác. Tỷ lệ hà chết hầu như không có. Nghề này mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình tôi. Trung bình với số vốn ban đầu khoảng 40 triệu đồng, sau 10 tháng nuôi, lãi gần 80 triệu đồng” – anh Phúc hồ hởi.

Ngóng một thương hiệu!

Anh Phúc là một trong 78 hộ nuôi hà treo ở Phù Long hiện nay. Có những hộ nuôi nhiều tới 70-80 nghìn dây, tập trung chủ yếu dọc bãi sông Phù Long. Theo ông Nguyễn Đình Nghiếp, Chủ tịch Hội Nông dân xã Phù Long, đây là mô hình phù hợp điều kiện tự nhiên và tập quán nuôi trồng, khai thác thuỷ hải sản của địa phương. Người dân chủ động thời gian, địa điểm nuôi và không còn phụ thuộc vào tự nhiên như trước; tận dụng được những diện tích nhỏ ven sông, ven biển. Nuôi hà treo còn góp phần cải thiện môi trường nước, bảo vệ sự cân bằng hệ sinh thái rừng ngập mặn. Do vốn đầu tư thấp, chu kì nuôi thả và thu hoạch ngắn nên hiệu quả kinh tế khá cao. Nếu hộ nuôi 7-8 vạn dây, mỗi năm thu nhập hàng trăm triệu đồng.

Triển vọng rất lớn, nhưng để nghề nuôi hà treo ở Phù Long phát triển, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của xã đảo, thực tế đang đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Phó chủ tịch UBND xã Phù Long Nguyễn Đức Tiềm khẳng định, trong điều kiện nguồn lợi thủy sản ven bờ ngày càng cạn kiệt, nghề khai thác thủy sản ven bờ - sinh kế chính của người dân Phù Long - bị ảnh hưởng lớn. Vài năm gần đây, sản lượng nghề khai thác của địa phương giảm dần. Nhiều bà con chuyển đổi sang nghề nuôi hà treo, mang lại nguồn thu nhập đáng kể, cải thiện đời sống. Có những hộ đầu tư hàng trăm triệu đồng, thu lợi nhuận khá cao. “Tuy nhiên, địa phương chưa có quy hoạch vùng nuôi nên công tác quản lý gặp khó khăn. Người dân hiện vẫn nuôi tự phát. Xã mong các cấp, ngành tạo điều kiện quy hoạch vùng nuôi phù hợp. Trong khi chờ quy hoạch, xã tuyên truyền người dân phát triển sản xuất, nhưng phải bảo đảm an toàn giao thông thủy” – ông Tiềm nói. Cái khó nữa, theo lãnh đạo xã Phù Long là đầu ra cho hà. Dù là đặc sản địa phương với chất lượng vượt trội, nhưng hiện vẫn chỉ tiêu thụ quanh huyện đảo. Hằng ngày, mỗi hộ tự loay hoay bán hà, phần lớn đem bán lẻ ở chợ và một số nhà hàng phục vụ du khách. Mùa hè, khách du lịch đông, bán hà dễ hơn, nhưng mùa thu hoạch chính từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau, là mùa thấp điểm của du lịch Cát Bà, việc tiêu thụ hà trở nên nan giải. Người nuôi hà Phù Long không dám thu hoạch đồng loạt, mà thu rải rác trong năm, tùy theo lượng có thể bán được. Việc này ảnh hưởng đến chất lượng, sản lượng hà, vì hà đến kỳ mà không thu hoạch sẽ gầy và chết. Vì thế, người nuôi hà rất cần có sự hỗ trợ, kết nối doanh nghiệp thu mua sản phẩm số lượng lớn. Hiện, địa phương gặp khó khăn trong xây dựng thương hiệu cho sản phẩm hà treo; quảng bá, giới thiệu sản phẩm rộng rãi chứ không thể chờ “hữu xạ tự nhiên hương”. Ngoài ra, xã chưa biết xử lý sao lượng lớn vỏ hà thải ra môi trường.

Nghề nuôi hà ở Phù Long không chỉ tạo sản phẩm hàng hóa đặc sản địa phương, phát triển kinh tế xã đảo, mà còn góp phần bảo vệ Khu Dự trữ sinh quyển thế giới quần đảo Cát Bà thông qua việc tạo sinh kế cho người dân trong vùng. Vì thế, địa phương cần có sự phối hợp, hỗ trợ của các cấp, ngành như ngành khoa học – công nghệ, công thương, du lịch, môi trường… để đưa nghề nuôi hà phát triển bền vững.

Hân Minh