(HPĐT)- Nghệ thuật công cộng (Public Art) từ lâu được coi là một trong những yếu tố quan trọng hình thành nên kiến trúc không gian và cảnh quan đô thị. Đó có thể là những công trình điêu khắc, tượng, tranh bích họa, tranh 3D,… biến các khu vực công cộng như công viên, quảng trường, đường phố… thành “bảo tàng ngoài trời” giữa lòng thành phố.
Không gian sáng tạo tự do
Nằm rải rác quanh cảng Marseille (Pháp), loạt tượng điêu khắc Les Voyageurs (tạm dịch: Những kẻ lữ hành) của nghệ sĩ người Pháp Bruno Catalano từ lâu trở thành một biểu tượng độc đáo của nghệ thuật công cộng đương đại.
Nhân kỷ niệm Marseille trở thành Thủ đô Văn hóa châu Âu vào năm 2013, những bức tượng đồng cao từ 1 m đến 3 m chính thức được khởi tạo và trưng bày, khắc họa hình người đang bước đi, mang theo hành lý, nhưng phần giữa cơ thể từ ngực đến bụng bị khuyết một khoảng lớn, tạo cảm giác “không nguyên vẹn”.
Thoạt nhìn, tác phẩm khiến công chúng bất ngờ bởi sự “thiếu hụt” gần như phi lý về mặt hình thể; song, chính sự trống rỗng đó lại là điểm nhấn nghệ thuật, truyền tải thông điệp mạnh mẽ về hành trình di cư, ký ức mất mát và bản sắc cá nhân.
Vào năm 2024, tác phẩm Infinite Accumulation (tạm dịch: Tích lũy vô hạn) của nghệ sĩ người Nhật Bản Yayoi Kusama đã biến lối vào ga Liverpool Street (London) thành một “phòng trưng bày mở” giữa lòng đô thị.
Tác phẩm cao hơn 10 m, rộng 12 m, dài khoảng 100 m; bao gồm những khối cầu thép không gỉ sáng bóng, được sắp thành các vòng cung. Bề mặt kim loại phản chiếu ánh sáng, bầu trời và dòng người qua lại, khiến tác phẩm không ngừng biến đổi theo từng khoảnh khắc và góc nhìn.
Ngoài ra, trên thế giới có rất nhiều công trình nghệ thuật công cộng nổi tiếng không chỉ gây ấn tượng bởi quy mô hay hình thức thị giác mà còn gắn liền với những câu chuyện lịch sử và thông điệp sâu sắc như Tượng Nữ thần Tự do (New York, Mỹ); Phòng trưng bày East Side (phần còn lại của bức tường Berlin - CHLB Đức); Cổng mây (Chicago, Mỹ); Waste Landscape (Paris, Pháp); quả Bí ngô vàng chấm bi (Đảo Naoshima, Nhật Bản); Tượng đài Mẹ Tổ quốc kêu gọi (Volgograd, Liên Bang Nga)…
“Thỏi nam châm” hút khách du lịch
Báo cáo toàn cầu về vai trò văn hoá trong phát triển đô thị bền vững của UNESCO nhận định, nghệ thuật công cộng có thể trở thành điểm thu hút lớn đối với du lịch văn hóa, góp phần hồi sinh không gian đô thị, tạo dựng bản sắc riêng biệt và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
Vai trò của tác phẩm nghệ thuật công cộng được chứng minh không chỉ mang lại giá trị thẩm mỹ, làm đẹp cho không gian sống, mà còn đóng góp quan trọng vào việc nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa chung, xây dựng thương hiệu và khơi gợi niềm tự hào cho cộng đồng.
Điều này góp phần tạo nên không gian nghệ thuật mở, hấp dẫn khách du lịch trong nước và quốc tế đến trải nghiệm và tham quan, từ đó, thúc đẩy “ngành công nghiệp không khói” trở thành xu thế phát triển bền vững.
Điển hình, Dự án nghệ thuật công cộng WaterFire tại thị trấn Providence, đảo Rhode thu hút khoảng 350.000 người mỗi năm. Đây là một công trình nghệ thuật của tác giả Barnaby Evans, trình diễn với gần 100 ngọn đuốc bốc cháy ngay trên 3 con sông chảy qua thị trấn Providence và được tổ chức xuyên suốt từ tháng 5 đến tháng 11 hàng năm.
Chuỗi những ngọn đuốc này thắp sáng gần 2/3 dặm không gian công cộng của thị trấn và các công viên, thu hút khách tham quan, du lịch đi dạo dọc bờ sông, nghe nhạc và xem những màn biểu diễn với lửa của những nghệ sĩ trên các con thuyền trôi theo dòng sông.
Dự án WaterFire đem đến cho khách tham quan, du lịch những cảm nhận bằng tất cả giác quan, từ mùi khói tỏa ra của gỗ thông, gỗ tuyết tùng được đốt cháy, ánh lửa sáng lung linh, tiếng lửa cháy lạo xạo cùng với âm nhạc, cảm xúc gợi ra từ một không gian đặc biệt, và kéo theo cả loạt những dịch vụ nhà hàng để du khách tới nếm thử ẩm thực địa phương và chiêm ngưỡng nghệ thuật.
Song, để nghệ thuật công cộng thật sự nâng tầm giá trị điểm đến, cần có những người quản lý và nghệ sĩ am hiểu văn hóa, lịch sử và tinh thần địa phương. Họ chính là cầu nối giữa di sản và hiện đại, giữa cộng đồng và du khách, để mỗi công trình không chỉ thu hút ánh nhìn mà còn kể được câu chuyện riêng, truyền cảm hứng và lưu giữ những giá trị vô giá của nơi chốn ấy.
HỒNG NGỌC (tổng hợp)
