Nghệ thuật điêu khắc Hải Phòng: Chật vật “sống”

Một số tác phẩm điêu khắc dự triển lãm mỹ thuật “Chuyển mùa” đang diễn ra.

Thời gian gần đây, điêu khắc Hải Phòng khá “lặng lẽ” chưa tạo được dấu ấn. Hằng năm, số lượng tác phẩm nghệ thuật điêu khắc tham gia các triển lãm mỹ thuật cấp thành phố hoặc tham gia Triển lãm Mỹ thuật khu vực Đồng bằng sông Hồng khá ít ỏi.

Giống như tình hình chung của cả nước, số lượng nhà điêu khắc ở Hải Phòng hiện không nhiều. Ở độ tuổi U80 và U70, có thể kể đến ba tên tuổi theo đuổi loại hình này, gồm: nhà điêu khắc Nguyễn Khắc Nghi, với chất liệu sử dụng chính trong các tác phẩm là xi măng; nhà điêu khắc Phạm Ngọc Lâm, với chất liệu sử dụng chính là đồng và nhà điêu khắc Bùi Thanh Lãng, với chất liệu sử dụng chính là composit và gỗ. Thế hệ tiếp nối là U40, U50 có Nguyễn Viết Thắng với chất liệu chính là gốm sa-mốt; Bùi Viết Đoàn, chuyên tác phẩm gốm và đồng; Đào Song Thắng chuyên về tranh gò đồng; Lập Phương với nhiều giải thưởng qua tác phẩm bằng chất liệu sắt; một số nhà điêu khắc trẻ, là hội viên Hội Mỹ thuật Hải Phòng, hiện đang sinh sống và làm việc ở Thủ đô cùng với một số nghệ sĩ chưa định hình phong cách sáng tác rõ ràng.

Thực tế sáng tác cho thấy, các nghệ sĩ thế hệ U70 và U80 hiện sức khỏe yếu, khó khăn trong quá trình sáng tạo từ việc lên ý tưởng đến hiện thực tác phẩm; thế hệ U50, U40, U30 cũng chỉ vài người sáng tác thường xuyên. Đội ngũ mỏng, thiếu bạn nghề nên khó tạo môi trường hỗ trợ, hợp tác, đua nhau cùng phát triển.

Làm nghề khó khăn

Trong nghệ thuật tạo hình, điêu khắc được coi là “đặc thù của đặc thù” nên ít người theo học. Tác phẩm điêu khắc thường không dễ bán nên để kiếm sống, người theo đuổi đam mê nghệ thuật điêu khắc ở Hải Phòng phải làm những việc “tay trái” có ít nhiều liên quan đến nghề. Như Bùi Viết Đoàn vẫn phải tập trung cho các công trình lớn để có thêm điều kiện sáng tác; Nguyễn Viết Thắng dành thời gian vẽ thêm tranh; Đào Song Thắng lựa chọn việc dạy học...

Nhà điêu khắc Nguyễn Viết Thắng tâm tư: “Nhà điêu khắc vừa là người nghệ sĩ vừa là người thợ. Không chỉ có ý tưởng sáng tạo nghệ thuật, họ phải trực tiếp thể hiện bằng lao động tay chân, cầm búa, kìm đục đẽo rất vất vả. Việc tìm kiếm chất liệu phù hợp tác phẩm đôi khi không dễ, giá thành không hề rẻ. Môi trường sáng tạo tác phẩm điêu khắc khá đặc thù, như phải có xưởng chế tác, lò nung..., chi phí đầu tư rất tốn. Nên khi tạo tác phẩm, tôi và một số anh em khác phải liên kết thuê xưởng, thuê thợ ở xưởng gốm Bát Tràng (Hà Nội), xưởng chế tác đá ở xã An Tiến (huyện An Lão), làng chế tác tượng gỗ Đồng Minh (huyện Vĩnh Bảo)...”.

Họa sĩ Đặng Tiến, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Hải Phòng cho rằng, để phát triển loại hình nghệ thuật điêu khắc hiện nay, phải giải nhiều bài toán. Cụ thể như làm thế nào nâng tầm nhận thức của xã hội về giá trị của các tác phẩm điêu khắc; tổ chức các trại sáng tác, mời gọi các nhà điêu khắc tên tuổi trên cả nước, thậm chí quốc tế tham gia nhằm tạo “sân chơi” sáng tạo nghệ thuật đúng nghĩa, tạo môi trường cho các nhà điêu khắc trong và ngoài thành phố giao lưu, xây dựng những ý tưởng mới. Vì điêu khắc nghệ thuật là loại hình tạo hình khối nên tác phẩm cần có không gian trưng bày phù hợp, xứng đáng. Vì thế, cần có cơ chế đầu tư về kinh phí, khuyến khích, “đặt hàng” những nhà điêu khắc có nghề, có trách nhiệm tham gia các trại sáng tác, trên cơ sở đó lựa chọn tác phẩm chất lượng cao đưa vào vườn tượng, tạo điểm nhấn về không gian văn hóa. Muốn làm được điều này, không thể chỉ riêng Hội Mỹ thuật Hải Phòng, cần có sự quan tâm, tạo điều kiện “dài hơi” của thành phố, các sở, ngành liên quan.

Trên thực tế, hiện các nhà điêu khắc Hải Phòng chỉ tập trung vào các tác phẩm nhỏ lẻ, cung cấp theo đơn đặt hàng để trưng bày tại các sảnh khách sạn, nhà hàng hoặc một vài tư gia. Vì thế, trước mắt Hội Mỹ thuật thành phố có thể huy động từ nhiều nguồn, như Quỹ đầu tư nghệ thuật của một số nhà sưu tập để tạo điều kiện hỗ trợ kinh phí, địa điểm tổ chức một số triển lãm quy mô về điêu khắc, bố trí nơi trưng bày, giới thiệu tác phẩm tới công chúng...