Nghệ thuật truyền thống: Thiếu hụt nghệ sĩ, diễn viên trẻ

Một cảnh trong vở cải lương “Tướng quân Phạm Ngũ Lão” - vở diễn có sự tham gia của nhiều nghệ sĩ các đoàn nghệ thuật do thiếu nhân lực.

Thiếu hụt trầm trọng đội ngũ kế cận

Hiện nay, các đơn vị nghệ thuật sân khấu truyền thống của thành phố là các đoàn Cải lương, Chèo, Múa rối đang bị thiếu hụt nghệ sĩ, diễn viên và nhạc công. Do vậy, phần lớn các đơn vị nghệ thuật truyền thống đều hiếm có gương mặt nghệ sĩ trẻ tâm huyết và tài năng để dàn dựng tác phẩm. Tình trạng khan hiếm tài năng trẻ ngày càng trở nên trầm trọng khi đội ngũ nghệ sĩ biểu diễn lành nghề hầu hết nhiều tuổi.

Phó Trưởng đoàn Cải lương Hải Phòng Vũ Gia Thùy cho biết, Đoàn Cải lương hiện nay có 21 viên chức hưởng lương từ ngân sách nhà nước, 6 lao động hợp đồng ở các bộ phận, trong đó có 16 nghệ sĩ diễn viên, 3 nhạc công và 2 nhân viên hành chính, người trẻ nhất 27 tuổi, chiếm khoảng 12%, người nhiều tuổi nhất cũng 60 tuổi, sắp nghỉ chế độ, chiếm 5%, còn lại là các nghệ sĩ trung bình từ 40 - 50 tuổi. Đây là khó khăn lớn nhất đối với đơn vị nghệ thuật khi xây dựng các vở diễn mới. Bên cạnh đó, công tác thu hút diễn viên trẻ về đoàn rất khó khăn vì từ lâu thành phố không đào tạo diễn viên sân khấu, nhất là diễn viên kịch hát dân tộc. Nguồn diễn viên chính là từ các trường sân khấu tại Hà Nội, trong khi không có các chính sách ưu đãi nên rất khó khăn khi tuyển dụng đội ngũ này.

Cũng trong tình trạng tương tự, Đoàn Chèo có 29 biên chế, trong đó có 18 nghệ sĩ, diễn viên, dàn nhạc có 5 người, độ tuổi trung bình từ 35 - 50. Khi đoàn tổ chức các vở diễn thường phải “mượn” các nghệ sĩ, diễn viên, nhạc công từ bên ngoài với chi phí cao. Đoàn Múa rối, do phải tinh giản biên chế nên vỏn vẹn chỉ 16 nghệ sĩ. Thiếu nhân lực trầm trọng, nên khi có chương trình biểu diễn, nhất là vào những dịp cao điểm trong những ngày lễ, tết, Đoàn không phục vụ đầy đủ nhu cầu của các trường, cơ quan, đơn vị.

Có thể thấy các đoàn nghệ thuật truyền thống đang bị khủng hoảng nguồn nhân lực nên khó giữ được vai trò, vị trí vốn có trong đời sống xã hội. Nhiều giá trị văn hóa nghệ thuật truyền thống các thế hệ đi trước dày công vun đắp qua nhiều năm tháng đang có nguy cơ mai một, thất truyền. Quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng và sự bùng nổ các loại hình nghệ thuật giải trí cũng gây áp lực không nhỏ đối với nghệ thuật sân khấu truyền thống. Thực trạng này gióng lên hồi chuông báo động về nguy cơ mai một, thậm chí xóa sổ những bộ môn nghệ thuật sân khấu truyền thống, nếu không gấp rút đào tạo nguồn nhân lực kế cận.

Cần cơ chế đặc thù

Lý giải việc những gương mặt văn nghệ sĩ trẻ ngày càng trở nên hiếm hoi, Trưởng Đoàn Chèo Vũ Huy Thành chia sẻ: Chế độ chính sách hiện nay chưa đáp ứng được cuộc sống của các diễn viên trẻ. Thêm vào đó, với việc tinh giản biên chế, tại các đoàn nghệ thuật, việc tuyển dụng, thu hút những gương mặt trẻ dù muốn cũng không thể làm được.

Thực tế, với nghệ sĩ trẻ vào nghề ở diện hợp đồng lao động có thu nhập quá thấp (dưới 2 triệu đồng/tháng) gặp khó khăn trong cuộc sống. Trong khi đó để hoàn thành một tác phẩm, các tác giả, diễn viên, nghệ sĩ phải đầu tư không ít công sức, thời gian và trí tuệ. Trong khi đó, ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường, các bậc cha mẹ có định hướng con em mình theo các ngành học về kinh tế, cho dù các cháu có năng khiếu về một số môn nghệ thuật. Mặt khác, trong nhiều năm nay, Trường Trung cấp Văn hóa nghệ thuật và du lịch Hải Phòng chưa nâng lên là Trường cao đẳng Nghệ thuật Hải Phòng, trong khi nhiều gia đình và chính các bạn trẻ lại có tâm lý “sính” bằng cấp, không muốn khi tốt nghiệp chỉ có tấm bằng trung cấp. Vì vậy, việc tuyển sinh của trường gặp không ít khó khăn.

Phó trưởng Đoàn Cải lương Hải Phòng Vũ Gia Thùy chia sẻ thêm: Để thu hút nguồn diễn viên trẻ được đào tạo bài bản, thành phố cần có những chính sách hỗ trợ về nhà ở, chế độ tiền lương, thưởng; đào tạo nghề diễn viên tại thành phố, nhất là lớp đào tạo diễn viên sân khấu kịch hát dân tộc tại Trường trung cấp Văn hóa nghệ thuật và du lịch Hải Phòng.

Bên cạnh đó, để làm tốt công tác phát hiện, bồi dưỡng, cũng như thu hút các tài năng văn nghệ sĩ trẻ của thành phố, ngoài những chính sách của thành phố, rất cần sự vào cuộc của các cấp, ngành, sự liên kết, hợp tác, của các cơ quan có liên quan như Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật, Sở Giáo dục - Đào tạo, Thành Đoàn…, tạo nhiều cơ hội, môi trường nuôi dưỡng tài năng, tâm huyết các nghệ sĩ trẻ đối với nghệ thuật truyền thống. Từ đó, nguồn nhân lực của các ngành nghệ thuật truyền thống không chỉ đạt về số lượng mà ngày nâng cao về trình độ, chuyên môn với nhiều vai diễn hay, vở diễn để đời, thu hút công chúng yêu nghệ thuật truyền thống./.