(HPĐT)- Sau giai đoạn “lên ngôi” kéo dài hơn 10 năm, các hộ trồng dưa vàng Kim cô nương ở xã Tân Hưng, huyện Vĩnh Bảo liên tiếp đối mặt với tình cảnh mất giá, mất mùa. Nhiều hộ chuyển từ trồng dưa sang cấy lúa, trồng màu. Những hộ còn lại, phần lớn chuyển từ trồng giống dưa vàng Kim cô nương sang trồng dưa vàng Hoàng hậu, Hoàng đế, Thiên hoàng…
Chị Hoàng Thị Chiến chăm sóc ruộng dưa vàng ở cánh đồng cụm 4, xã Tân Hưng.
Về thăm những cánh đồng mênh mông ở cụm 3, cụm 4, cụm 5 và cụm 6 ở xã Tân Hưng (huyện Vĩnh Bảo) một ngày cuối tháng 7, thời điểm các hộ trồng dưa vàng ở đây bắt đầu vào vụ trồng dưa mùa năm 2021. Trái với quang cảnh tất bật, rộn ràng những vụ trước, vụ này, nhiều thửa ruộng vốn trồng dưa giờ lúa đã lên xanh rì. Có ruộng bỏ hoang cỏ dại mọc ngang thắt lưng.
Anh Nguyễn Văn Tình, ở Cụm 3, xã Tân Hưng cho biết, vụ dưa chiêm năm 2021, gia đình anh trồng hơn 1,5 mẫu dưa vàng tại đồng Đình Đọ và đồng Vỡ. Đến ngày 20-4, khi dưa chuẩn bị đến kỳ thu hoạch, bỗng trời đổ mưa lớn kéo dài từ trưa đến chiều. Nhìn các ruộng dưa ngập trắng trong nước mưa, vợ chồng, con cái anh hò nhau khênh 4 máy bơm bơm nước khỏi ruộng. Đến hơn 4 giờ chiều, bơm ra bao nhiêu nước, mưa trút xuống ruộng bấy nhiêu, anh đành tắt máy bơm “đầu hàng”. Ngày hôm sau, trời bỗng nắng gắt. Nước từ đất bốc hơi đọng ở những tấm bạt nilông phủ bề mặt luống cho cỏ dại bớt mọc sờ tay bỏng rẫy. Những ngày sau đó, những dây dưa vốn xanh rì, cứng cáp đua nhau ủ rũ, héo vàng.
Không chỉ gia đình anh Tình, mà gần 80% số hộ trồng dưa vàng ở xã Tân Hưng mất trắng sau trận mưa chiều 20-4, trong đó có gia đình chị Hoàng Thị Chiến, ở cụm 4. “Vụ trước, gia đình tôi trồng 1,2 mẫu dưa vàng. Không tính công các thành viên trong gia đình bỏ ra, chỉ tính tiền thuê làm đất, mua giống, mua bạt phủ luống, thuốc trừ sâu, phân bón… hơn 3 triệu đồng/sào/vụ. Tất cả mất trắng. Vụ mùa này, gia đình tôi chỉ dám trồng 9 sào, nếu tiếp tục mất mùa, có lẽ vụ sau trở lại cấy lúa”, chị Chiến bùi ngùi.
Theo Chủ tịch UBND xã Tân Hưng Phạm Văn Lượng, người dân Tân Hưng chuyển từ cấy lúa, trồng rau màu sang trồng giống dưa vàng Kim cô nương từ hơn 10 năm trước, gần đây chuyển sang trồng dưa vàng Hoàng đế, Thiên hoàng, Hoàng hậu… Diện tích dưa chủ yếu trên cánh đồng 4 cụm dân cư số: 3, 4, 5 và 6. So với cấy lúa, trồng dưa vàng đem lại hiệu quả kinh tế cao gấp 5-7 lần trở lên, thu nhập trung bình 8-12 triệu đồng/sào/vụ. Diện tích dưa vàng được mở rộng từ hơn 10 ha vụ dưa chiêm năm 2010, lên tới hơn 80 ha vụ dưa chiêm năm 2019.
Vụ chiêm năm 2021, tổng diện tích dưa vàng toàn xã gần 60 ha. Cơn mưa lớn chiều 20-4 khiến 40 ha mất trắng. Diện tích còn lại năng suất giảm trung bình 10-30%. Nhận được kiến nghị của các hộ trồng dưa, UBND xã Tân Hưng gửi đơn đề nghị thành phố, huyện Vĩnh Bảo xem xét hỗ trợ, giúp đỡ bà con nông dân. Trao đổi chung quanh vấn đề này, Phó trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Vĩnh Bảo Đinh Xuân Thắng cho biết, ngày 14-5-2021, đoàn công tác liên ngành do Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện chủ trì xuống xã Tân Hưng nắm bắt, xem xét tình hình và kết luận: Vụ dưa chiêm năm 2021, nguyên nhân diện tích dưa vàng ở xã Tân Hưng mất mùa do thời tiết diễn biến phức tạp, không đủ điều kiện xem xét hỗ trợ theo quy định của nhà nước.
Không chỉ vụ dưa chiêm 2021, khoảng hơn 2 năm trở lại đây, nhu cầu của thị trường thay đổi, giống dưa vàng Kim cô nương không còn được ưa chuộng. Nhiều hộ chuyển sang trồng giống dưa vàng khác, nhưng cũng trong tình cảnh tương tự. Bên cạnh đó, còn phải kể đến ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19 khiến việc vận chuyển, tiêu thụ dưa gặp nhiều khó khăn. Ngoài ra, tình trạng canh tác nhiều năm khiến đất bạc màu, sâu bệnh tràn lan, khiến dưa vàng liên tục rơi vào cảnh mất giá, mất mùa. Trồng dưa vàng không còn là nghề “hái ra vàng” như trước, thu nhập từ trồng dưa giảm xuống chỉ còn 5-7 triệu đồng/sào/vụ, đó là chưa kể “mất cả chì lẫn chài” như vụ dưa chiêm năm 2021. Vì thế, vụ dưa mùa năm 2021 này, nhiều gia đình ở xã Tân Hưng chuyển sang cấy lúa, một số hộ bỏ hoang ruộng, diện tích trồng dưa vàng giảm xuống còn chưa đầy 20 ha.
Trước tình trạng này, để giúp đỡ các hộ trồng dưa cũng như gìn giữ, phát huy nghề trồng dưa vàng đem lại hiệu quả kinh tế cao, UBND xã Tân Hưng cần phối hợp các cơ quan, đơn vị chuyên môn của thành phố, huyện Vĩnh Bảo nghiên cứu, xem xét đưa ra những khuyến cáo phù hợp, như: luân canh trồng dưa với cấy lúa, trồng rau màu để cải tạo đất, giảm sâu bệnh; xem xét áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật phù hợp với cây trồng, khí hậu, thổ nhưỡng và tập quán canh tác; chọn giống dưa phù hợp với thị hiếu của thị trường; tăng cường liên kết với cá nhân, đơn vị phân phối, tiêu thụ sản phẩm… Bên cạnh đó, sớm bố trí vốn cải tạo, nâng cấp hệ thống mương tiêu, thoát nước xuống cấp bảo đảm thoát nước nhanh vào mùa mưa, cung cấp đủ nước giữ ấm cho dưa vào mùa lạnh./.
bài: THÁI PHAN - ảnh: phan tuấn
