Nghị quyết 66-NQ/TW: “Đột phá của đột phá” trong xây dựng thể chế pháp luật

- Bà có thể cho biết vai trò và ý nghĩa của Nghị quyết trên trong việc thúc đẩy cải cách thể chế và thi hành pháp luật ở nước ta?

 - Nghị quyết 66 là văn kiện quan trọng, có ý nghĩa chiến lược trong việc hoàn thiện thể chế, pháp luật, thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Nghị quyết này được kỳ vọng sẽ tạo ra những đột phá trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong bối cảnh cải cách mạnh mẽ về tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu quả, phục vụ nhân dân. Trước đây, chúng ta có nhiều nỗ lực trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhưng còn những hạn chế nhất định, như tình trạng chồng chéo, thiếu đồng bộ, chưa bắt kịp với yêu cầu thực tiễn. Nghị quyết ra đời trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với các xu hướng như cải cách chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh, hội nhập sâu rộng, đòi hỏi một thể chế đủ mạnh, linh hoạt và hiện đại. Điểm nhấn tại Nghị quyết 66 là quan điểm chỉ đạo xuyên suốt: “Pháp luật phải đi trước một bước”, nghĩa là không chỉ đáp ứng với đòi hỏi của thực tiễn mà phải chủ động tạo hành lang pháp lý cho các mô hình phát triển mới của đất nước. Đồng thời, Nghị quyết khẳng định, xây dựng và thi hành pháp luật là hai mặt không thể tách rời. Bởi một đạo luật dù được soạn thảo công phu, nhưng nếu thi hành chưa đầy đủ cũng không phát huy được giá trị. Với tầm nhìn đến năm 2045, đây không chỉ là bản kế hoạch 10 năm, mà là một chương trình hành động xuyên suốt, có tính hệ thống và đổi mới căn bản, hướng tới xây dựng một Nhà nước pháp quyền XHCN vững mạnh, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ nhân dân ngày một tốt hơn.

- Theo bà, những điểm đột phá nào trong nội dung Nghị quyết 66 sẽ tạo ra thay đổi thực chất trong việc xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật? 

- Có ba điểm đột phá rất đáng chú ý trong nội dung Nghị quyết 66. Thứ nhất là tư duy thể chế đổi mới và mở rộng không gian phát triển. Nghị quyết nhấn mạnh việc phát triển các mô hình kinh tế mới, khuyến khích đổi mới sáng tạo, từ đó yêu cầu hệ thống pháp luật không được “trói buộc” sự phát triển mà phải mở đường cho cải cách, sáng tạo, hội nhập. Đó là cải tiến quy trình xây dựng pháp luật. Thời gian qua, một trong những hạn chế là chất lượng một số dự án luật chưa cao, thiếu đánh giá tác động, còn tình trạng “lợi ích cục bộ” hoặc ban hành văn bản không phù hợp thực tiễn. Nghị quyết yêu cầu đổi mới từ khâu lập đề nghị xây dựng luật, lấy ý kiến, đến đánh giá tác động, phản biện xã hội... đồng thời, tăng cường sự tham gia của người dân, doanh nghiệp, giới chuyên gia và tổ chức chính trị- xã hội, như Hội Luật gia thành phố. Tiếp đến, thi hành pháp luật phải được đặt ngang hàng với xây dựng pháp luật. Trước đây, chúng ta chú trọng xây dựng luật nhưng việc tổ chức thực hiện đôi khi bị xem nhẹ, nên hiệu quả thi hành chưa như mong muốn. Nghị quyết yêu cầu nâng cao hiệu lực thực thi, xây dựng cơ chế kiểm tra, theo dõi thi hành pháp luật, xử lý vi phạm một cách đồng bộ. Trong đó, vai trò của địa phương, cơ sở và nhất là các tổ chức như Hội Luật gia sẽ rất quan trọng. Chúng tôi xác định rõ trách nhiệm của mình: Phản biện xã hội đối với văn bản quy phạm pháp luật, giám sát việc thi hành pháp luật ở cơ sở và phổ biến, giáo dục pháp luật tới người dân - điều kiện tiên quyết để pháp luật đi vào cuộc sống một cách hiệu quả.

- Vậy theo bà, để Nghị quyết 66 thực sự mang lại chuyển biến thực chất và lâu dài, cần làm gì để khắc phục những “điểm nghẽn” trong thực tiễn thi hành pháp luật hiện nay?

 - Có ba “điểm nghẽn” lớn cần phải tháo gỡ để Nghị quyết 66 phát huy hiệu quả: Chúng ta cần nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác pháp chế ở trung ương, địa phương, nhất là cấp xã, nơi tiếp xúc trực tiếp và giải quyết các công việc của người dân. Tiếp đến là cơ chế phối hợp: Thi hành pháp luật là quá trình liên ngành, liên cấp, nhưng đây đó còn tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”, hoặc nơi thực hiện nghiêm túc, nơi lại buông lỏng. Do đó, cần có cơ chế điều phối liên thông, rõ trách nhiệm và có đánh giá kết quả thi hành pháp luật một cách thực chất, công khai. Bên cạnh đó là vấn đề văn hóa pháp quyền: Pháp luật muốn đi vào đời sống thì người dân phải hiểu, tin và tuân thủ. Điều này đòi hỏi công tác tuyên truyền, phổ biến phải đổi mới, gần gũi và dễ hiểu hơn. Nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp này, tôi tin tưởng rằng Nghị quyết 66 trở thành nền tảng cho một hệ thống pháp luật hiện đại, kiến tạo phát triển và bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo đúng tinh thần Hiến pháp 2013. Hội Luật gia cũng đang thúc đẩy các mô hình “Luật gia ở cơ sở”, phối hợp với chính quyền địa phương, cơ quan báo chí đẩy mạnh tuyên truyền, lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật trong toàn xã hội. Tôi tin tưởng và kỳ vọng, hệ thống pháp luật nước ta sẽ ngày càng hoàn thiện, minh bạch, vì sự phát triển bền vững và công bằng của đất nước. 

- Trân trọng cảm ơn bà!