Kỳ 2
Hướng tới mô hình mới, khác biệt, vượt trội
Xây dựng Khu Thương mại tự do sẽ tạo đà để các khu công nghiệp Hải Phòng phát triển bứt phá mạnh mẽ. Trong ảnh: Khu công nghiệp VSIP Hải Phòng.
(HPĐT)- Thực tế quá trình phát triển của Hải Phòng những năm qua cho thấy, mặc dù có nhiều biện pháp quyết liệt, hiệu quả, luôn đi đầu, đổi mới, năng động, sáng tạo nhưng Hải Phòng vẫn chưa thực sự phát triển xứng tầm sứ mệnh- chức năng, chưa đúng tầm tiềm năng- lợi thế; chưa đạt được đẳng cấp và vị thế quốc tế như kỳ vọng; chưa xác định rõ mô hình thể chế phát triển phù hợp. Vì thế, Hải Phòng đang cần xây dựng những năng lực phát triển mới, có tính đột phá, đặc thù để đảm đương được vai trò đặc biệt, thực hiện đúng chức năng trong cơ cấu phát triển kinh tế quốc gia và vùng, đúng tầm nhiệm vụ mà Bộ Chính trị tin tưởng giao cho Hải Phòng.
Cần đột phá chứ không “cơi nới” cơ chế, chính sách
Theo TS Nguyễn Đình Cung, thời gian qua, đã có một số địa phương được ban hành các cơ chế đặc thù. Tuy nhiên, theo tinh thần Nghị quyết 45, điều Hải Phòng cần không phải là những cơ chế, chính sách đặc thù thông thường. Theo lý giải của các chuyên gia, một số cơ chế đặc thù hiện nay của các địa phương chủ yếu là chuyển một số quyền hạn từ các cơ quan Trung ương về cấp tỉnh, thành phố. Nếu Hải Phòng cũng chỉ đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù như thế, thực chất vẫn là giữ “đồng phục” cơ chế và “chia đều” nguồn lực như các địa phương, chưa thể hiện rõ được tính chất “mới, đột phá”. Nếu tiếp tục phát triển thành phố theo cách thức và cơ chế như vậy, sẽ khó giúp Hải Phòng giải quyết được các vấn đề tương lai, làm tròn sứ mệnh- chức năng đối với nền kinh tế và vùng.
Do đó, theo ý kiến của tổ chuyên gia, trong nỗ lực đưa cả nước và nền kinh tế thoát khỏi những hạn chế, trói buộc của cả hệ thống cơ chế, chính sách cũ, Hải Phòng và một số địa phương đầu tàu khác có thể và cần được chọn làm tọa độ thử nghiệm quốc gia; Hải Phòng cần phải là một hình mẫu cải cách phát triển theo nguyên tắc đột phá của cả nước. PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng: các lợi thế mà Hải Phòng sở hữu là lợi thế quốc gia. Chức trách quốc gia mà Hải Phòng đảm nhận là khác biệt và tầm ảnh hưởng to lớn, thậm chí quyết định đến việc đến việc giải quyết các vấn đề chiến lược phát triển quốc gia. Do đó, việc Hải Phòng cần phát triển theo mô hình nào, đạt tới tầm cỡ nào để đủ năng lực đáp ứng các yêu cầu quốc gia, cần đột phá ra sao để có thể cạnh tranh quốc tế thành công… là vấn đề phải được định đoạt ở tầm quốc gia, bằng sự dốc sức ưu tiên quốc gia chứ không thể chỉ là công việc chủ yếu mang tính địa phương của Hải Phòng và cho riêng Hải Phòng.
Các chuyên gia đều thống nhất kiến nghị: Đây là nhiệm vụ chính trị của cả Trung ương và Hải Phòng, xuất phát từ nhu cầu quốc gia và vì lợi ích quốc gia chứ không phải là sáng kiến mang tính địa phương của Hải Phòng. Việc thực hiện nhiệm vụ đó, vì thế trước hết là trách nhiệm ở tầm quốc gia, của các bộ, ngành Trung ương, chứ không phải chỉ chủ yếu của Hải Phòng bằng cách xin-cho. Hải Phòng không thể tiếp tục phát triển theo cách cũ, theo cách “xin” Trung ương ưu đãi thêm nguồn lực, bổ sung, “cơi nới”một số cơ chế, chính sách mà phải là một mô hình mới, đủ sức để Hải Phòng vượt lên, đi đầu cả nước trong sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa, trở thành đô thị đặc thù hiện đại, sánh vai quốc tế như các mục tiêu Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị đã xác định. Đề xuất xây dựng khu thương mại tự do đáp ứng được các yêu cầu đó. Trên địa bàn cả nước, hiện chưa có khu thương mại tự do. Nếu Hải Phòng được thực hiện, sẽ khai phá, mở đầu, là “tọa độ thử nghiệm quốc gia” một mô cải cách phát triển đột phá của cả nước.
Sức hấp dẫn và ưu thế của khu thương mại tự do
Theo TS Nguyễn Đình Cung, khu thương mại tự do là khu vực bất động sản công nghiệp có ranh giới chuyên sản xuất để xuất khẩu và cung cấp cho các công ty; có môi trường thể chế và các điều kiện thương mại tự do. Nói cách khác, Khu thương mại tự do là khu vực công nghiệp với các ưu đãi đặc biệt để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài. Trong đó, các nguyên liệu nhập khẩu tiếp tục được chế biến để xuất khẩu. Hiện có hơn 5000 khu thương mại tự do trên toàn thế giới và dự báo có thể có thêm 1000 khu trong 5 năm tới. Đáng chú ý, khu thương mại tự do có mặt ở cả các nước có nền kinh tế thị trường tự do nhất, như Hoa Kỳ có gần 300 khu thương mại tự do; châu Âu có gần 100 khu; Singapore cũng có khu thương mại tự do…
Những đặc điểm nổi bật, dễ nhận thấy của khu thương mại tự do là: có hệ thống hạ tầng phục vụ kinh doanh cao hơn mức trung bình của quốc gia; có quy định pháp luật về kinh doanh linh hoạt hơn, dịch vụ hải quan được hợp lý hóa, thủ tục hành chính ở mức tối thiểu và thường thông qua cơ chế “một cửa” đối với các giấy phép và thủ tục đầu tư; là địa điểm cho các hoạt động kinh doanh hướng ra bên ngoài; tập trung chủ yếu vào xuất khẩu; có gói khuyến khích hấp dẫn như hoàn thuế không hạn chế hoặc miễn thuế nhập khẩu đối với nguyên liệu thô, hàng hóa nhập khẩu cho các dự án đầu tư để sản xuất hàng xuất khẩu; miễn thuế doanh thu đối với hàng xuất khẩu… TS Nguyễn Đình Cung cho biết, thời gian gần đây xuất hiện loại khu thương mại tự do khác với truyền thống. Đó là khu thương mại tự do dịch vụ logistics, kết hợp giữa khu thương mại tự do truyền thống và cung ứng các dịch vụ logistics. Các khu thương mại tự do được thành lập gần đây tại các nền kinh tế phát triển đều là khu thương mại tự do định hướng logistics. Nói tóm lại, bản chất của khu thương mại tự do là cung cấp cho nhà đầu tư môi trường kinh doanh thuận lợi, tự do, an toàn hơn với các biện pháp ưu đãi cao hơn tại địa điểm nhất định, thường là ở gần hải cảng, cảng hàng không hay khu vực biên giới, so với phần còn lại của lãnh thổ quốc gia.
Trên thực tế, hoạt động của một số khu thương mại tự do trên thế giới cho thấy tính đột phá với những hiệu quả rất rõ nét. Như UAE chỉ có diện tích 83.657 km2, bằng 1/4 nước ta, dân số 9,3 triệu người nhưng có tới gần 50 khu thương mại tự do, góp phần quan trọng để GDP của UAE xếp thứ 35 trên thế giới; GDP bình quân đầu người khoảng 31.948 USD, đứng thứ 24. Với chiến lược này, UAE đã biến vùng đất sa mạc trở thành trung tâm thương mại tài chính quốc tế.
Cũng như vậy, Trung Quốc nổi tiếng bởi những thành công trong thành lập các đặc khu kinh tế và gần đây là khu thương mại tự do. Đến nay, quốc gia này có 12 khu thương mại tự do gồm Thượng Hải, Phúc Kiến, Thiên Tân, Quảng Đông, Trùng Khánh, Hà Nam, Hồ Bắc, Liêu Ninh, Sơn Tây, Tứ Xuyên, Chiết Giang và đảo Hải Nam. Trong đó, Khu thương mại tự do Thượng Hải là khu đầu tiên, được thành lập năm 2013, được coi là mô hình thí điểm chiến lược về thể chế mới ở Trung Quốc, nhằm giải quyết những vấn đề đặt ra trong cải cách và mở cửa kinh tế Trung Quốc. Ý tưởng và đề xuất thành lập Khu thương mại tự do Thượng Hải là từ Chính phủ, không phải là sáng kiến và sản phẩm “xin-cho” từ địa phương. Thực tế, với mô hình này, Thượng Hải đã phát triển bứt phá, nhanh, mạnh như thế nào thì cả thế giới đều biết. Cũng là một đột phá mới và được thực hiện rất nhanh khi ngày 1-6-2020, Trung Quốc ban hành kế hoạch tổng thể phát triển đảo Hải Nam thành khu vực tự do thương mại và cảng thương mại tự do. Với diện tích 33.210 km2, dân số khoảng 9,5 triệu người, Hải Nam sẽ là Khu thương mại tự do lớn nhất thế giới; tất cả các lĩnh vực, ngành nghề đều sẽ được mở cửa và tự do hóa ở mức cao nhất. Đây không chỉ là hình mẫu phát triển mới của Trung Quốc mà sẽ cạnh tranh trực tiếp với Singapore, dần thay thế vai trò của Hồng Kông như một trung tâm thương mại tài chính quốc tế. Đáng chú ý, với đặc điểm như trên, Khu thương mại tự do Hải Nam sẽ có tác động lớn tới nền kinh tế khu vực và Việt Nam, trong đó có Hải Phòng (đảo Hải Nam chỉ cách Hải Phòng khoảng 200 km).
Rõ ràng, khu thương mại tự do là mô hình vượt trội, đặc thù lâu đời và đang được sử dụng phổ biến trên thế giới. Nhiều nước mà điển hình là UAE và Trung Quốc đang sử dụng khu thương mại tự do như một công cụ chiến lược phát triển quốc gia. TS Nguyễn Đình Cung nhận định: Hải Phòng có vị trí, lợi thế hơn tất các địa phương trong vùng và là một trong số ít các tỉnh, thành phố của Việt Nam có thể thành lập khu thương mại tự do. Tận dụng các lợi thế nói trên và các cơ hội từ xu hướng vận động khu vực và toàn cầu, Hải Phòng đang hội đủ điều kiện để được thử nghiệm áp dụng thể chế mới theo mô hình khu thương mại tự do để phát triển nhanh và thực sự bứt phá theo tinh thần Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị./.
.................................
Kỳ cuối: Những đường nét táo bạo, khả thi
Bài: HỒNG THANH - ẢNH: DUY THÍNH
