Phương Linh
 |
Đền Gắm - một trong “ngũ linh từ” của huyện Tiên Lãng. Ảnh: Hoàng Phước |
Theo truyền ngôn, những năm trời hạn hán, không mưa, nhân dân địa phương tổ chức lễ hội rước “Ngũ linh từ”. Vì vậy, lễ hội rước “Ngũ linh từ” và tục bơi thuyền cầu đảo là lễ hội đặc trưng ở huyện Tiên Lãng. “Ngũ linh từ” gồm: đền Long Bì (đền Bì dưới ở thôn Tử Đôi) và đền Kinh Sơn (đền Bì trên ở thôn Vân Đôi) thuộc xã Đoàn Lập; đền Gắm (xã Toàn Thắng); đền Hà Đới (xã Tiên Thanh), đền Để Xuyên (xã Đại Thắng).
* Đền Long Bì thờ vị thần Bạt Hải Long Vương. Theo các cụ cao niên, vào thời tiền Lê, Bạt Hải Long Vương dựng đồn binh giả ở trang Tử Đôi để chống giặc Tống. Sau này đồn sở ấy được sử dụng làm nơi thờ phụng ngài, chính là đền Long Bì hiện nay.
Hằng năm, vào các ngày lễ tết, dân làng tuân theo sự tế lễ như ở đình làng. Nếu gặp năm hạn hán, đền Long Bì cùng các Đền trong “Ngũ linh từ” lên trung tâm huyện là Đình Cựu Đôi tế lễ, Nếu vẫn không mưa rước kiệu về tổ chức bơi tại Đầm Bì. Vì vậy, dân gian vẫn lưu truyền câu ca “Lụt lạt thì tháo cống Đôi/ Nhược bằng hạn hán thì bơi đầm Bì"
* Đền Kinh Sơn nằm lộ thiên hoàn toàn ngoài trời, dưới gốc cây bàng hơn trăm tuổi, toàn bộ cấu trúc ngôi đền cho đến đồ thờ tự đều bằng đá, chạm hình rồng chầu mặt trời, vân mây tản…Đây chính là điểm khác biệt nhất của đền Kinh Sơn với những ngôi đền khác.
Với những tín ngưỡng tâm linh và kiến trúc độc đáo, năm 2004, đền Kinh Sơn được công nhận là di tích lịch sử văn hoá cấp thành phố. Hằng năm, làng có hai lần tế tự tại đền vào tháng 2 và tháng 8.
* Đền Gắm thờ Ngô Lý Tín, tướng tài có công lớn vào cuối đời nhà Lý. Đây là di tích lịch sử văn hóa được nhà nước xếp hạng vào tháng 8- 1992.
Đền Gắm vẫn giữ nguyên nét kiến trúc xưa với kết cấu gồm: hậu cung, hậu bái, tiền bái và 2 tòa nhà giải vũ. Sân đền được mở rộng, phía trước có hồ bán nguyệt với đôi rồng phun nước. Trong đền lưu giữ 4 viên gạch cổ thời Lý, lát trước cửa đền, tượng trưng cho vai trò to lớn của danh tướng Ngô Lý Tín đối với triều đình nhà Lý…
Lễ hội đền Gắm tổ chức vào 3 ngày 18, 19 và 20 tháng Giêng hằng năm. Phần hội mang đậm bản sắc văn hóa dân gian của vùng đồng bằng Bắc bộ với các trò chơi truyền thống: đấu vật, kéo co, chọi gà, đánh đu, tổ tôm điếm.
* Đền Để Xuyên thờ 5 vị thành hoàng là Trang Định Công, Đặng Xa Lâu, Trịnh Đống Thung, Thái giám Phạm Phả Tế, Thủy Thần Nam Hải linh ứng đại vương thuộc thời Hậu Lê, có công giúp dân lập ấp. Đền Để Xuyên được suy tôn là đền cả trong “ngũ linh từ” của huyện Tiên Lãng.
Đền được thiết kế xây dựng theo kiểu chữ đinh gồm 3 gian tiền sảnh, 2 gian vọng cung song song với 5 gian bái đường bằng gỗ lim, lợp ngói mũi hài. Trong đền cửa võng đại tu cân đối… sơn son thếp vàng, trang trí theo kiểu tứ ly và hoa lá cách điệu sống động, phục vụ nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân và góp phần gìn giữ, phát huy tinh hoa văn hóa của dân tộc.
* Đền Hà Đới (còn gọi là đền Trần Tông Thất hay đền Hà) thờ Thượng tướng Trần Quốc Thành. Ông thuộc dòng dõi tôn thất nhà Trần, ở Tức Mặc, huyện Mỹ Lộc (nay thuộc thành phố Nam Định). Năm 18 tuổi, Trần Quốc Thành giữ chức Đô chỉ huy sứ, theo Trần Hưng Đạo đánh quân Nguyên ở bến Chương Dương, cửa Hàm Tử, từng đóng quân ở trang Hà Đới để tuyển thêm dân binh và huy động lương thực. Về sau Trần Quốc Thành giữ chức trấn thủ lộ Kinh Bắc. Khi ông mất, dân làng Hà Đới lập đền thờ trên nền nhà cũ của ông (thực ra là trên nền quân doanh).
