(HPĐT)- Sinh năm 1906, mất năm 1946, họa sĩ Nguyễn Tường Lân là người có số phận đặc biệt trong bộ tứ lừng danh vẫn luôn được xưng tụng xưa nay của Trường Mỹ thuật Đông Dương: Trí, Lân, Vân, Cẩn: (Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Tường Lân, Tô Ngọc Vân, Trần Văn Cẩn)...
"Vầng trăng ai xẻ làm đôi" - tác phẩm của Nguyễn Tường Lân.
Vì qua đời sớm, lại trong bối cảnh những năm đất nước còn nhiều biến động, thông tin về họa sĩ Nguyễn Tường Lân để lại không nhiều. Tác phẩm của ông được lưutruyền đến bây giờlại càng ít hơn. Hình dung về Nguyễn Tường Lân của người đời nhiều thập niên qua, chủ yếu chỉ trong ký ức bạn bè, đồng nghiệp, ký giả cùng thế hệ, mà những nhân vật đó cũng đã theo nhau trở thành "người muôn năm cũ".
Học khóa 4 Trường Mỹ thuật Đông Dương (1928-1933), cùng với danh họa Nguyễn Gia Trí..., tốt nghiệp, Nguyễn Tường Lân mở xưởng họa tại Hà Nội, chuyên tâm vẽ, làm nghề. Theo một số tài liệu hiếm hoi được truyền tụng, xưởng họa thuở ấy của Nguyễn Tường Lân hoạt động khá hiệu quả, như một salon nghệ thuật nhộn nhịp của Hà Nội thời kỳ trước Cách mạng Tháng Tám. Ông được ghi nhận như một họa sĩ có biệt tài sử dụng màu nguyên chất.
Nguyễn Tường Lân làm chủ được nhiều chất liệu, từ sơn dầu, bột màu, chì than, màu nước và đặc biệt, như nhiều tên tuổi lừng danh của Trường Mỹ thuật Đông Dương, ông nổi bật với lụa. Hoặc họa phẩm thời đó chưa phong phú, hoặc quan trọng hơn, tinh thần dân tộc, ý thức giữ gìn bản sắc dân tộc trong bối cảnh đất nước đang trong thân phận thuộc địa, đã thúc đẩy nhiều nghệ sĩ tìm đến hồn cốt văn hóa truyền thống của cha ông như một cách thể hiện tư thế độc lập của mình. Theo nhiều đánh giá, hội họa Nguyễn Tường Lân tinh tế, trong trẻo và đặc biệt, rất hiện đại. Màu của ông tươi tắn, dịu nhẹ, như được chiu chắt, góp nhặt ngay từ cuộc sống, môi trường chung quanh.
Nguyễn Tường Lân được nhận xét là vẽ nhiều, đáng tiếc do thời gian dâu bể, do những những chiến tranh ly tán..., tác phẩm của ông thất lạc hầu hết. Bởi thế, sự nghiệp và giá trị cũng như những đóng góp cho hội họa của Nguyễn Tường Lân chưa hề được phục dựng đầy đủ, xứng đáng dù rằng đã có nhiều ý kiến khẳng định: Nguyễn Tường Lân là một trong những danh họa xuất sắc bậc nhất của lịch sử mỹ thuật Việt Nam...
Trong số những tác phẩm còn lại và vẫn được nhắc đến của Nguyễn Tường Lân như: "Hai thiếu nữ bên cửa sổ", "Trên đường Bắc Kạn", "Chợ miền núi", "Hiện vẻ hoa", "Đôi bạn"..., có cả những bức vẽ minh họa Truyện Kiều. "Vầng trăng ai xẻ làm đôi", khiêm tốn nhận là minh họa Truyện Kiều - chỉ một bức vẽ trên giấy nhưng hội tụ được tất cả sự tài hoa của Nguyễn Tường Lân. Các họa sĩ bậc thầy, thừa thãi cả về tài năng và danh tiếng, vẽ gì cũng đều trút cả tinh thần của mình vào đó, không câu nệ nề hà. Nguyễn Tường Lân sắc về nét, tinh về màu và biến tất cả những cảnh sắc thường tình trở nên đẫm tình, quyến rũ. Dù đã qua đời 76 năm, Nguyễn Tường Lân vẫn hiển hiện trong đời sống mỹ thuật như một nghệ sĩ tài năng đầy bí ẩn.../.
ngô hương sen
