Người cựu binh già tâm huyết đi tìm đồng đội

Ông Chế Trung Hiếu (giữa) và các cựu chiến binh người Mỹ tham gia tìm kiếm mộ tập thể các chiến sĩ bộ đội Việt Nam tại sân bay Biên Hòa (tỉnh Đồng Nai). 

Đi tìm đồng đội từ năm 30 tuổi

Từng là Đại đội trưởng Đội đặc công C21 tại tỉnh Quảng Ngãi, sau khi bị thương, ông Hiếu ra Bắc điều trị, học tập, rồi ở lại với thành phố Hải Phòng làm việc từ năm 1974. Ông Chế Trung Hiếu có những ký ức sâu đậm về chiến tranh, đặc biệt về sự chiến đấu, hy sinh của những người đồng đội còn đang tuổi mười chín, đôi mươi như ông lúc bấy giờ. Bởi vậy, dù chiến tranh đã lùi xa nhiều năm, nhưng người thương binh ấy vẫn đau đáu tâm nguyện đưa đồng đội trở về với gia đình, quê hương.

Giọng nói trầm ấm, đặc trưng của vùng đất Quảng Ngãi nắng gió, ông xoa nhẹ vào chiếc chân trái bằng gỗ của mình, chậm rãi nói: “Tôi chỉ gửi lại chiến trường một chân trái, nhưng nhiều đồng đội thì gửi cả thanh xuân nơi ấy”. Từng tự tay chôn cất nhiều đồng đội, nên ông cảm nhận sâu sắc sự mất mát, cô đơn khi các liệt sĩ còn nằm lại chiến trường. Năm 1969, khi đang làm nhiệm vụ, ông tìm thấy một chiến sĩ hy sinh trong rừng với 2 vết đạn trên ngực, kiểm tra giấy tờ thì biết liệt sĩ tên Nguyễn Thành Vân, quê ở huyện Sơn Tịnh (tỉnh Quảng Ngãi). Với sự khốc liệt của chiến tranh thời điểm ấy, ông Hiếu nhanh chóng cùng hai đồng đội chôn cất liệt sĩ dưới gốc cây, đánh dấu cẩn thận rồi gửi giấy tờ lại chính quyền địa phương huyện Sơn Tịnh để báo tử và địa điểm chôn cất. 9 năm sau, quay trở lại tỉnh Quảng Ngãi, tìm đến địa chỉ người thân của người liệt sỹ năm nào, ông Hiếu mới biết gia đình họ vẫn chưa tìm được mộ. Cảm xúc vỡ òa, khóc nghẹn của người thân khi đưa liệt sĩ về như tấm phim khắc đậm trong tâm trí ông. Khi đó ông Hiếu mới tròn 30 tuổi nhưng đã nguyện chỉ cần có thời gian và cơ hội sẽ gắng hết sức mình để đưa các liệt sĩ trở về.

Những năm sau đó, mỗi lần có dịp trở về Quảng Ngãi, ông Hiếu đều dành thời gian tìm đến những địa điểm từng chôn cất liệt sĩ. Đặc biệt khi nghỉ hưu, chiếc xe máy jupiter trở thành bạn đồng hành với ông trên mọi nẻo đường. Thậm chí, ông từng đi từ xe máy từ Hải Phòng vào tận Quảng Ngãi để chủ động lần theo những ký ức, địa điểm chôn cất các liệt sĩ năm xưa, dù cho chiếc chân giả có phần bất tiện.

Cầu nối tìm kiếm mộ liệt sĩ tập thể

Mặc dù tuổi cao, song ông Hiếu vẫn nhanh nhẹn, thành thạo tiếng Anh và đặc biệt đam mê chụp ảnh. Ông Hiếu là người sáng lập Câu lạc bộ ảnh panoramio Hải Phòng (câu lạc bộ những người chụp ảnh toàn cảnh, ảnh địa danh). Từ những bức ảnh địa lý trên trang Panoramio chính là cầu nối giữa CCB Chế Trung Hiếu với các CCB Mỹ, viết nên câu chuyện ly kỳ về việc tìm kiếm mộ liệt sĩ tập thể vào năm 2017, với hơn 150 liệt sĩ, trong đó có 4 liệt sĩ người Hải Phòng được tìm thấy tại sân bay Biên Hòa (tỉnh Đồng Nai) mở ra hướng tìm mộ liệt sĩ đặc biệt.

Ông Hiếu nhớ lại, một ngày cuối tháng 10-2016, ông nhận được điện thoại từ người bạn ở thành phố Hồ Chí Minh nhờ dịch lời bình luận bằng tiếng Anh dưới bức ảnh về sân bay Biên Hòa được đăng trên trang web panoramio.com. Lời bình luận của CCB người Mỹ có tên Robert Conner, nhắc đến trận chiến đấu ác liệt năm 1968 tại sân bay Biên Hòa và thông tin sơ sài về việc “lính Mỹ từng chôn cất hơn 150 lính Việt Cộng hy sinh gần đường băng sân bay”. Bằng linh cảm của người lính, ông Hiếu lập tức gửi thư điện tử cho ông Robert Conner. Một bức thư… hai bức thư… rồi hàng chục bức thư điện tử được trao đổi qua lại giữa hai người CCB từng ở hai bên chiến tuyến. Không quản sự khác biệt về múi giờ, thậm chí thường xuyên phải thức đêm, ông Hiếu vẫn kiên trì gửi thư điện tử thu thập toàn bộ thông tin về mộ liệt sĩ tập thể tại sân bay Biên Hòa để chuyển tới Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Đồng Nai.

Ngày 17-3-2017, sau nhiều nỗ lực của các bên, hai CCB Mỹ đến Việt Nam để hỗ trợ tìm kiếm. Do thời gian khiến mọi vật đổi thay, dù được hai CCB Mỹ khoanh vùng và xác định vị trí, nhưng phải mất gần hai tháng tìm kiếm với diện tích hơn 3 ha, ngôi mộ tập thể mới được tìm thấy. Ông Hiếu xúc động kể: Gần hai tháng với hàng trăm người kiên trì đào từng khoảnh đất tìm kiếm, đã có những lúc mọi người như muốn buông tay. Nhưng bằng linh cảm, sự kiên trì, lực lượng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ vẫn cố gắng mỗi ngày. Đúng 9 giờ 45 phút ngày 13-4-2107, một ngày trước khi cuộc tìm kiếm dự định kết thúc, là lúc những tấm tăng hiện ra, hài cốt các anh được tìm thấy, cảm xúc vỡ òa.

Nối dài những câu chuyện đi tìm mộ liệt sĩ

Câu chuyện về việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại sân bay Biên Hòa mang ý nghĩa và sức lan tỏa lớn thời điểm ấy. Cũng từ đây 2 CCB Mỹ kết nối với hơn 600 hội viên của “Câu lạc bộ cựu binh Mỹ từng tham gia chiến đấu tại Biên Hòa, Việt Nam” để thu thập thêm thông tin về các hố chôn tập thể khác của bộ đội Việt Nam. Hiện nay, trên cơ sở kết nối thông tin từ ông Hiếu, qua thông tin từ các CCB Mỹ cung cấp, lực lượng tìm kiếm hài cốt liệt sỹ của Việt Nam tiếp tục xác minh thông tin về các ngôi mộ tập thể tại sân bay Tân Sơn Nhất (thành phố Hồ Chí Minh), sân bay Lộc Ninh, thị xã Bình Long (Bình Phước), Tân Biên (Tây Ninh)… Theo thông tin từ các CCB Mỹ, mộ tập thể tại Bình Phước có khoảng 600 hài cốt liệt sỹ. Hiện lực lượng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại tỉnh Bình Phước đang tích cực khoanh vùng và xác định vị trí mộ tập thể. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19 nên mọi việc hiện phải tạm dừng.

Chính sự nhiệt huyết và tấm lòng của người thương binh Chế Trung Hiếu lay động, tạo niềm tin để các cựu binh Mỹ chia sẻ, cung cấp thông tin về các mộ liệt sỹ tập thể tại Việt Nam. Ông Hiếu là minh chứng mạnh mẽ về ý chí của người chiến sĩ “Bộ đội Cụ Hồ”. Tuổi trẻ chiến đấu vì Tổ quốc, đến nay, dù tóc đã nhuộm màu thời gian, người thương binh ấy vẫn rèn luyện sức khỏe, trau dồi kiến thức ngoại ngữ để cống hiến cho Tổ quốc theo một cách rất riêng của mình. Ngày 15-7 vừa qua, ông Hiếu được Ban Chấp hành trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam tặng bằng khen vì thành tích xuất sắc trong cung cấp thông tin, tham gia tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ giai đoạn 2013-2020./.