Công trình nghệ thuật tài hoa
Với tâm hồn nghệ sĩ, sự sáng tạo và tài hoa, nghệ nhân, Đại đức Thích Chánh Tịnh chế tác những tác phẩm gốm tinh xảo, đậm bản sắc dân tộc.
Vừa qua, Đại đức Thích Chánh Tịnh (thế danh Phạm Văn Tuyên, quê ở xã Tú Sơn, huyện Kiến Thuỵ, hiện tu hành tại chùa Đống Phúc, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh) được Hội Nghệ nhân- Thợ giỏi thành phố Hải Phòng công nhận danh hiệu “Nghệ nhân dân gian”. Đây là trường hợp đặc biệt, bởi không chỉ là nghệ nhân, Đại đức Thích Chánh Tịnh còn là người tu hành. Tài năng đặc biệt và niềm đam mê gốm truyền thống của Đại đức được minh chứng với Triển lãm Bách Bình (100 chiếc bình) bằng gốm được tổ chức trong khuôn khổ buổi lễ công nhận danh hiệu cao quý trên.
Triển lãm thu hút sự quan tâm của đông đảo các nhà quản lý, nhà nghiên cứu văn hoá, nghệ sĩ và những người yêu nghệ thuật. Thưởng lãm công trình độc đáo này, người xem thực sự mãn nhãn. Các tác phẩm được làm hoàn toàn theo phương pháp truyền thống thuần Việt: vẽ, nặn đắp hoa văn và hoạ tiết bằng tay với thủ pháp hết sức công phu, đa dạng, bình phủ men gio trấu (không dùng men màu hay bất cứ hóa chất nào), nung bằng củi trong lò bầu...
100 chiếc bình gốm là 100 tạo dáng, đề tài nội dung khác nhau, thể hiện trí tưởng tượng và sức sáng tạo phong phú của tác giả (bình gốm, sứ truyền thống không có nhiều kiểu dáng như thế). Trong đó hội tụ tất cả hoa văn truyền thống Việt Nam qua các triều đại, từng được thể hiện trên nhiều chất liệu khác nhau như: gỗ, đá, đồng, đất nung, gốm, sứ… Đó là những hoa văn giàu mỹ cảm, cách điệu hình hoa sen, cúc, thị, phù dung…, dơi, chim, linh thú…vừa chất chứa hồn cốt nghệ thuật cổ truyền dân tộc đồng thời rất linh hoạt, sáng tạo. Màu men không cầu kỳ, bóng bẩy nhưng thu hút mắt nhìn bởi vẻ đẹp trầm mặc, nét tinh tế, mộc mạc, tự nhiên.
Bộ tác phẩm nhận được sự đánh giá cao, tình cảm đặc biệt của khách tham quan và được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam công nhận “Bộ bách bình bằng gốm được chế tác và đắp nổi hoa văn, hoạ tiết truyền thống Việt Nam nhiều loại nhất”. Tham quan Triển lãm Bách Bình, nhà sử học Dương Trung Quốc đánh giá, Bách Bình thể hiện tinh thần thừa kế và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Nhà sử học cho rằng, “Người am hiểu một chút về gốm sứ Việt Nam có thể thấy trong bộ sản phẩm này bóng dáng những dòng gốm sứ rất cổ của nước ta, từ chất liệu, chất men, phương thức, đến công nghệ chế tác. Đặc biệt, các hoạ tiết trang trí chuyển tải vẻ đẹp của gốm sứ và nội dung gửi gắm của người chế tác”.
Còn theo Hoạ sĩ Nguyễn Trọng Đoan, Phó chủ tịch Hội đồng nghệ thuật chuyên ngành trang trí (Hội Mỹ thuật Việt Nam), “Với công thức truyền thống thuần Việt từ bao đời, tác giả khéo léo kết hợp với những chế tác, khắc khuôn âm bản, nặn đắp tinh xảo. Mỗi tác phẩm là một kỳ công, một lời tâm tình của đất, lửa và nước. Bách Bình là minh chứng cho tài năng đạt đỉnh cao trong nghề làm gốm, đồng thời phơi bày sức sống nội tâm của tác giả, thân thiện và khoáng đạt, mang đậm chất thiền”.
Tu sĩ- nghệ nhân đặc biệt
Bách Bình là công trình nghệ thuật mới nhất của Đại đức Thích Chánh Tịnh. Dù không được học chuyên ngành gốm nhưng ông trở thành nghệ nhân, nghệ sĩ làm gốm điêu luyện nhờ niềm đam mê, óc sáng tạo và bàn tay tài hoa. Với mơ ước khôi phục những đồ thờ tự trong chùa đã bị mai một, sư thầy tìm cách phục chế qua nhiều cuộc tìm học tại những lò gốm truyền thống đang nung gốm bằng lò bầu Phù Lãng (tỉnh Bắc Ninh), Mạo Khê (tỉnh Quảng Ninh)… Đại đức tìm hiểu quy trình sản xuất của người xưa, rồi tự chế tác tác phẩm phù điêu trên gốm và nung đốt.
Việc làm gốm truyền thống cần nhiều thời gian, công sức, sự tài khéo và tỷ mỷ để có thể kết hợp nhuần nhuyễn đất, nước, lửa thành tác phẩm gốm tinh tế. Giai đoạn nung gốm khó là thế (hoàn toàn dựa vào kinh nghiệm, cảm quan về ngọn lửa), vậy mà làm gốm chưa lâu nhưng sư thầy chỉ nghe lửa, hơi nóng phả ra từ lò, tính thời gian đốt lò là biết gốm chín hay chưa.
Nói về niềm đam mê với gốm, Đại đức chia sẻ: “Sản phẩm gốm nung bằng củi có nhiều rủi ro như tróc men, xiêu vẹo… bởi gốm khác các chất liệu khác, phụ thuộc vào cơ chế ngọn lửa, độ khô của củi và của sản phẩm vừa chế tác. Dù vậy, tôi vẫn muốn sử dụng phương thức làm gốm truyền thống, bởi chỉ phương thức này mới lưu giữ, chất chứa hồn cốt dân tộc trong gốm. Những sản phẩm ra lò hội tụ những dư âm lịch sử khiến tôi cảm thấy hạnh phúc. 24 năm làm điêu khắc trên nhiều chất liệu đá, đồng, gỗ, nhưng với gốm, càng làm tôi càng bị lôi cuốn, không biết mệt mỏi, quên ăn ngủ, quên không gian, thời gian. Phù điêu trên gốm có sức hấp dẫn tiềm ẩn đối với tôi”.
24 năm hành đạo cũng là thời gian Đại đức Thích Chánh Tịnh say mê lao động nghệ thuật với nhiều loại hình khác nhau: kiến trúc, điêu khắc, hội hoạ, thi ca, thư pháp, phục chế di tích, tái hiện không gian xưa và chế tác gốm sứ phù điêu. Ngoài Bách Bình, Đại đức có nhiều tác phẩm tại các công trình văn hoá lịch sử, kiến trúc Phật giáo ở nhiều tỉnh, thành phố trong nước, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá cổ truyền dân tộc. Ông còn là tác giả các công trình nghệ thuật như Khu bảo tồn nông cụ, lưu giữ văn hoá nông nghiệp Vườn xưa (huyện Kiến Thuỵ), Bộ văn phòng tứ bảo nghiên, bút, mực, giấy bằng đá xanh lớn nhất Việt Nam và 2 khẩu pháo thần công bằng đồng tại Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc…
Chia sẻ dự định thời gian tới, Đại đức cho biết sẽ tiếp tục chế tác 5 công trình bằng gốm, sứ, chân dung các anh hùng dân tộc Việt Nam, các vị tượng Phật bồ tát và thành hoàng làng Việt Nam, đồ thờ tự trong chùa bằng gốm sứ đã bị mai một, hoa văn cổ Việt Nam trên sứ và toàn bộ linh thú, linh vật của Việt Nam thể hiện trên sứ.
