(HPĐT)- Gần 80 tuổi vẫn miệt mài nghiên cứu, sưu tầm những bức ảnh cũ về thành phố Hải Phòng. Hình ảnh người đàn ông với mái tóc bạc trắng, khoác trên vai chiếc máy ảnh, rong ruổi trên các con phố trở nên quen thuộc với nhiều người. Ông là nhà sưu tầm Phạm Tuệ. Gần 20 năm qua, từ tình yêu, từ mong muốn lưu giữ giá trị lịch sử của thành phố, ông lặng lẽ tìm lại góc chụp trên những bức ảnh cũ về Hải Phòng rồi tái hiện lại trong tác phẩm ảnh của mình.
Ông Phạm Tuệ giới thiệu về bức ảnh Nhà hát lớn thành phố được chụp từ đầu thế kỷ 20.
Bộ sưu tầm ảnh tư liệu quý về Hải Phòng
Đến thăm nhà ông Phạm Tuệ trên phố Nguyên Hồng (quận Lê Chân), không ít người ngạc nhiên về "kho lưu trữ" của ông. Mọi bức ảnh, tài liệu được ông sắp xếp ngăn nắp trên chiếc giá sách cao và rộng đặt ngay tại phòng khách. Không thể đếm hết được số tài liệu "bản cứng" ấy, chưa kể những file mềm lưu trữ trong máy tính. Dày công sưu tầm suốt gần 20 năm qua, ông tạo lập 22 cuốn album ảnh về Hải Phòng, với hơn 2.000 bức chụp các góc, lưu giữ.
76 tuổi, ông Tuệ vẫn toát lên vẻ hoạt bát minh mẫn, say sưa kể về đam mê sưu tầm như một phần không thể thiếu của cuộc đời. Sinh ra ở Hà Nội, nhưng từ năm lên 5 tuổi ông theo gia đình đến sinh sống ở Hải Phòng. "Học tập, trưởng thành và lập nghiệp ở Hải Phòng nên tôi gắn bó và coi Hải Phòng là quê hương thứ hai của mình" – ông nói. Qua năm tháng, tình yêu Hải Phòng cứ lớn dần trong ông, được chứng kiến nhiều giai đoạn chuyển mình quan trọng của thành phố. Đến khi nghỉ hưu, với vốn tiếng Pháp sẵn có, ông Tuệ bắt đầu sưu tầm ảnh về Hải Phòng. Qua người quen, ông được tiếp cận với nguồn tài liệu từ Thư viện quốc gia Pháp và có được những bức ảnh đẹp, rõ nét về thành phố, nhiều bưu ảnh có tem và cả dấu bưu điện. Có thể kể đến những bức ảnh, tài liệu quý hiếm ông sưu tầm được như: Ảnh khu nhượng địa đầu tiên của Pháp tại Hải Phòng ven sông Cấm, chụp trước năm 1880; tấm ảnh Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer đặt viên đá đầu tiên xây dựng Nhà máy xi măng Hải Phòng ngày 25-12-1899; bản đồ Hải Phòng năm 1874, 1878, 1884, 1890, 1920, 1926 và nhiều năm sau đó… Tất cả những tài liệu quý này đều được ông phân loại và hệ thống hóa cẩn thận, có giá trị với công tác nghiên cứu, góp mặt ở nhiều cuộc triển lãm lớn, nhỏ của thành phố.
Những bức ảnh mang theo câu chuyện lịch sử về thành phố. Không chỉ là không gian, kiến trúc đô thị Hải Phòng xưa mà còn là khoảnh khắc, diễn biến công cuộc xây dựng và phát triển của thành phố. 22 tập ảnh ông sưu tầm được phân loại theo những chủ đề riêng, có tập về khu vực hành chính của thành phố, có tập riêng về dãy phố Điện Biên Phủ, hay các tập về công trình văn hóa, sinh hoạt của người dân… Đặc biệt, tập ảnh số 9 được ông Phạm Tuệ đặt tên "Dấu ấn Hải Phòng 1955" lưu giữ nhiều hình ảnh về ngày Hải Phòng vĩnh viễn thoát ách đô hộ thực dân, mừng vui đón đoàn quân giải phóng về tiếp quản, khởi đầu quá trình tái thiết, xây dựng thành phố Hải Phòng mới.
Góp phần gìn giữ lịch sử thành phố
Những tài liệu được ông nâng niu, giữ gìn với mong muốn lưu giữ những kỷ niệm, câu chuyện về thành phố. Từ đây, thêm nhiều người biết đến lịch sử thành phố Hải Phòng, gần gũi, sinh động qua những tấm ảnh rõ nét và chân thật. Với nhiều người, đó là sự khám phá thú vị, khi được mường tượng lại không gian đô thị Hải Phòng xưa, có nơi khác biệt hoàn toàn, có nơi vẫn bảo tồn được nét kiến trúc cũ. Hay những câu chuyện lịch sử gắn liền với từng bức ảnh sẽ còn được kể mãi trong trường học, bảo tàng, các cuộc triển lãm. Lặng lẽ, giản dị, ông Phạm Tuệ cứ âm thầm gửi gắm tình cảm, trao truyền thông tin qua những bức ảnh ông sưu tầm được.
Chỉ tay vào bức ảnh khổ rộng về Nhà hát thành phố được treo trang trọng ngay giữa phòng khách, ông Tuệ giới thiệu về những "điều thú vị" không phải ai cũng biết: "Đây là bức ảnh chụp mặt trước Nhà hát lớn thành phố, khoảng đầu những năm 1900, do Pierre Dieulefils – một nhiếp ảnh gia nổi tiếng, cũng là một sĩ quan Pháp ở Việt Nam chụp. Từ bức ảnh này, nhiều người khá bất ngờ khi biết rằng cách đây hơn 110 năm, phía trước nhà hát lúc đó lại có một cây cầu sắt rất đẹp nối phía cuối phố Hoàng Văn Thụ với đầu phố Cầu Đất hiện nay, được bắc qua một con kênh chứ không phải là khoảng đất trống rộng rãi như bây giờ, là quảng trường Nhà hát thành phố…"
Dày công sưu tầm ảnh tư liệu, ông Phạm Tuệ không quản nắng mưa, vất vả, lặn lội đến từng địa danh để chụp, tái hiện đúng góc ảnh cũ trong không gian ngày nay. Tổng số hơn 500 bức ảnh ông chụp ở khắp nội, ngoại thành cũng được ông phân loại, giữ gìn cẩn thận. Đó cũng là cách để ông đối chiếu, kết nối hiện tại và quá khứ, một hành trình chưa có điểm dừng với ông. Ông Tuệ kể, cũng từ chínhnhững bức ảnh đối chiếu, so sánh này của ông mà một gia đình người Pháp khi đến thăm Hải Phòng đã tìm đến ông và nhờ tìm lại được nơi mà cha, ông họ từng sinh sống. Nói cách khác, nhà sưu tầm Phạm Tuệ cùng những bức ảnh quý chính là cầu nối quá khứ và hiện tại, để những giá trị lịch sử còn mãi với thời gian, những câu chuyện, tình cảm về thành phố Hải Phòng còn lan tỏa mãi./.
Hà Linh
