Người thầy không niên khoá của tôi

Hàng nghìn trang Kiếp người, in lên giấy dấu ấn tháng năm chuỗi nghiệm sinh, đắng cay, thổn thức mà không ngừng lãng mạn và hy vọng. Càng đọc càng bị lôi cuốn, những trang văn đạt đỉnh cao khiến tôi thấy như gặp Những người khốn khổ, Tấn trò đời, những kiệt tác mà chưa bao giờ phải tiếc về số lần đọc lại.

Bìa 2 tập Sống, Lửa - tiểu thuyết Kiếp người.

Hữu Ước đã phát huy thế mạnh của chất liệu vốn sống. Quặng nước mắt, bi kịch, khổ đau và mất mát nếm trải, với đa số dễ trở thành vùng chất rắn, miền bỏ quên, hay thành một “kích thích tố” cho sự nghiệt ngã, thậm chí hằn học trong nhân sinh quan. Còn với Hữu Ước, lại là miền sinh sôi, phải là sinh sôi thì sau gần 30 năm kể từ khi chịu án tù hy hữu, ông “sinh ra” Thanh Hữu, sinh ra một tiểu thuyết, một tác phẩm văn chương sáng giá và đáng giá như Kiếp người. Nhựa sống, sự sinh sôi ấy bung nở, khiến tôi quên đi tuổi ngoài lục tuần của ông. “Tiểu thuyết chỉ là 1/10 sự thật những gì mà tôi nếm trải”. Không rõ ông sẽ sử dụng 9 phần thực tế kia vào lúc nào, chỉ việc điều tiết khối lượng nhân vật, sự kiện, biến cố qua gần nghìn trang viết cho thấy: khả năng bình định, kiến trúc bề mặt một tiểu thuyết hiện đại như việc tái hiện đời thông qua phóng chiếu của văn hoá và yêu thương, đã thành tâm điểm, động lực ngòi bút. Sự truyền cảm ấy cảm nhận qua từng câu cuốn hút. Sự trung thực với các sự kiện, dữ liệu, diễn biến không chỉ ở việc các nhân chứng, người trong giới văn chương, báo chí có thể khảo sát, kiểm định, thẩm tra, hay nhận ra ai đó là nguyên mẫu…

Hồi Hữu Ước vừa đi tù ra, giờ nhìn lại nhận mình ngày ấy "chỉ như thằng móc cống" thì các giai nhân hàng đầu như Thu Hà - ngôi sao sân khấu điện ảnh; người đẹp Đền Hùng - pianitst Giáng My, diễn viên Lý Nhã Kỳ, ca sĩ Vy Oanh sau này… đều đem lòng cảm mến, đủ thấy tài và tính đàn ông của Hữu Ước phát sức hút đặc biệt, không phải do địa vị lon hàm, quyền lực và tiền bạc. Độ hấp dẫn ấy vẫn chưa hề nguôi ngay khi ông đã về hưu. Hữu Ước chịu chơi và chơi đẹp, hào sảng, đa tài, quảng giao bạn bè. Hữu Ước chỉ để lộ mình ở sự đào hoa khi cho Thanh Hữu bị nhiều đàn bà theo đuổi, tấn công, chứ không lộ ra si mê ai. Hỏi ông nhiều lần, ông cứ cười: “Thì thực ra tôi có mối tình lớn nào đâu, ngoài vợ”. Câu trả lời có vẻ “cũ và an toàn” này, tôi không tin. Và đây là điều duy nhất tôi không tin khi xem “Hộ chiếu” của Hữu Ước, nên đã gợi ý, thúc giục ông khai thác ở tập 3. Nhà văn tiết lộ: “Tập 3 chắc chắn có, Thanh Hữu yêu đương dữ dội”.

Nhà văn Hữu Ước tại cuộc ra mắt tập 2 Lửa. Ảnh: Nguyễn Trang Dũng

Tổng Biên tập An ninh ti vi từ 2014, Hữu Ước đã viết vài chục kịch bản sân khấu và điện ảnh, gần vạn bài báo và phóng sự. Nền báo chí cách mạng Việt Nam thời đổi mới chẳng thiếu cây bút giỏi, có tài, định danh mình ở một thể loại nào đó, hay gây dựng nên trang mục của những tờ báo có dấu ấn. Hữu Ước tay không xây dựng cơ đồ làm kinh tế báo chí vào hàng đầu bảng, có một không hai. Chỉ từ bán báo không quảng cáo, với tirage phát hành lúc cực thịnh đưa An ninh Thế giới (ra đời năm 1996) lên đến gần triệu bản, phát hành sang cả Nga và Séc, chưa ai làm nổi. Từng chiến đấu ở cánh đồng Chum, Xiêng Khoảng (Trung Lào), vùng biên giới Việt Lào. Suốt đời ông sống như một người lính, luôn sẵn sàng dấn thân, đối mặt và hi sinh, thuỷ chung, đầy tin tưởng và hi vọng trong lí tưởng tận hiến. Ngày 16-2-2017, ông về Nghệ An tiễn biệt đồng đội cũ - Đại đội trưởng Ba đẹp trai là nhân vật trong tập 1 Sống lửa.

Một người ham học thì học mãi cũng không đủ, học bao nhiêu mặt cũng không thiếu, hết niên khóa này đến niên khóa khác chẳng xuể cho một kiếp nhân sinh tận lực sống. Hữu Ước là người thầy không niên khóa của tôi, ở nghị lực và ý thức lao động, sáng tạo. Sơn dầu Hữu Ước mang phong cách riêng, màu sắc và tạo hình dữ dội, đắm đuối khác lạ. Ông đã tham gia triển lãm Nude (21 – 31-10, tại Gallery39, 39A Lý Quốc Sư, Hà Nội). Với lượng tranh đã vẽ, Hữu Ước thừa tranh triển lãm cá nhân từ lâu mà nén lại dồn sức bung tỏa văn chương. Và gây dư chấn.

Công viên Ước - Đời thực và nghệ thuật

Đặt tên mình cho tên công viên tâm linh sắp khánh thành, đồng nghĩa với nơi để đến cho ai ước ao sự thanh bình, trung thực, Hữu Ước đưa phần đời thực này vào đoạn kết tiểu thuyết, tập 3 mang tên Lạnh. Sống và viết đồng nhất, Hữu Ước dốc mình cho những tác phẩm dâng hiến cho đời.

Công viên tâm linh phi lợi nhuận này với hàng trăm bức tranh và tượng của Hữu Ước, hoa và cây xanh rợp một vùng sẽ là một kiến trúc văn hoá đẹp của Thủ đô, điểm đến của nghệ sĩ, công chúng yêu nghệ thuật, những ai coi trọng tâm linh thanh thản, muốn gạt bỏ tham lam, nghiệt ngã của cuộc đời, để hưởng sự tĩnh lặng. Cuối năm nay, ông sẽ đưa mộ phần của người vợ từ làng Hoàng Xá, quê chồng mà 2 người cùng xã Tiên Tiến về đây an nghỉ. “Cuộc đời lắm mệt mỏi, đây là chốn tĩnh tâm để sống tử tế hơn, sống cho ra sống đến phút cuối cùng”. Toàn bộ công trình này được ông đưa vào phần cuối của tập 3, tập kết của bộ tiểu thuyết Kiếp người, khi Thanh Hữu xây chùa, vườn tượng tặng xã hội - một công trình từ khối óc và bàn tay của anh.

Người Anh hùng lao động ấy rất giàu: giàu bạn bè, ý tưởng sáng tạo và cống hiến. Ông có mảnh đất 100m2 ở Đà Nẵng, mua từ thời bao cấp theo tiêu chuẩn. Khu đất 1,5ha ở thôn Đông Lai, xã Quang Tiến, huyện Sóc Sơn mua từ chục năm trước, để làm công trình Công viên văn hoá tâm linh từ năm 2014, nhà văn Nguyễn Hữu Ước phải huy động vốn, hảo tâm của nhiều người. Trước Tết Đinh Dậu, Hữu Ước bán đất ở Đà Nẵng được 600 triệu đồng, để thêm vào hoàn thiện công trình. Ông quen đọc báo và viết trên máy bay. Khi lấy báo đọc trên máy bay, ông làm rơi 175 trang bản thảo viết tay mà không biết. Hôm sau lên máy bay về, lấy bản thảo ra viết, mới phát hiện đã mất. Hai sân bay đã nỗ lực tìm kiếm, kể cả lục thùng rác, mà không thấy, nay vẫn không ai trả lại. Ông cười: “Không sợ mất bản quyền vì chữ rất xấu, nên kẻ nào định đạo văn cũng khó dịch. Tiếc, rồi lại không tiếc. Chắc chắn không thể viết lại y hệt, vì chỉ nhớ chi tiết, song lại tin rằng mình nảy ra nhiều chi tiết khác. Cuộc đời của tôi luôn phải làm lại từ đầu. Từ công việc, chức vụ, đời tư, có rồi lại mất. Nên tôi không sợ đi lại từ số 0. Xong tập 1, gồm 370 trang viết tay (600 trang đánh máy) từ lúc vợ tôi còn sống. Vợ đột ngột qua đời, tôi đốt hết, rồi viết lại, trong tâm thế đớn đau của tình yêu và nỗi buồn tột độ. Tôi nghĩ mình đã viết hay hơn bản thảo ban đầu”. Từ sự cố này, ông nghiệm ra cuộc đời mình không ngừng chịu thử thách. Ông đang viết lại tập 3, Lạnh, ra mắt vào dịp giỗ thứ 5 của Đại tá Nguyễn Thị Lý (13-5 năm Đinh Dậu, tức 1-7-2017). Ngày 18-2-2017, ông cho cắm biển Công viên Ước từ đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai vào 3km, gặp đường rẽ, theo mũi tên lại có biển chỉ dẫn 1km nữa là đến nơi. Ở đây, đặt phiến đá trắng đề thơ tặng vợ và phiến khác đề tên công đức, phiến đá chờ thơ. Nhiều ghế đá dành cho khách tham quan. Có suối Giải Oan vì đời nhiều oan ức. Ông muốn và sẽ xây dựng nơi đây thành điểm hẹn - không gian tao đàn nghệ thuật cho nghệ sĩ, công chúng vào tự do.

Tôi quen xem sách từ dưới lên, trước khi bắt đầu chính thức đọc. Trong niềm tin tưởng và hứng khởi với Kiếp người của Hữu Ước, tôi tin không có cái kết dù ở chữ cuối cùng, và chờ đợi đọc ông - một bút lực, biến hoá sâu sắc và đẫm tình nhân thế.

VI THUỲ LINH