Nguy cơ khôn lường từ phim AI với thần kinh và lời cảnh báo từ chuyên gia

Hiện nay, nhiều người dùng mạng xã hội dành nhiều thời gian mỗi ngày để xem các phim ngắn do AI tạo ra với giọng đọc AI, hình ảnh AI, nội dung AI. Dù nhiều sản phẩm có cốt truyện, tình tiết vô lý, hình ảnh cũng mang tính hoang đường, nhưng nhiều người vẫn bị cuốn hút và có thể dành hàng giờ mỗi ngày để xem phim AI. Trên tàu, trong các khu chợ, quán cà phê hay trong môi trường công sở cũng dễ bắt gặp hình ảnh những người đang say sưa xem phim AI trên TikTok, Facebook và một số ứng dụng để xem phim AI. Có những người "nghiện" xem phim AI.

Việc xem phim AI có thể gây những tác động với sức khỏe. Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng đã có cuộc phỏng vấn bác sĩ chuyên khoa I Vũ Thị Tố Uyên, Phó Trưởng khoa Thần kinh, Bệnh viện Hữu nghị Việt Tiệp Hải Phòng về vấn đề này.

- Việc dành quá nhiều thời gian để xem phim AI mỗi ngày có thể gây ảnh hưởng thế nào với hệ thần kinh?

- Trước hết, cần nói rõ: Xem một vài video ngắn để giải trí không có hại. Phim AI ngắn cũng có mặt tích cực, giúp thư giãn nhanh sau giờ làm việc căng thẳng. Một số nội dung sáng tạo, hài hước mang lại tiếng cười, thậm chí khơi gợi trí tưởng tượng.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chữ “quá nhiều”. Những phim này thường được thiết kế để giữ chân người xem với tình tiết dồn dập, kịch tính đẩy lên ngay từ vài giây đầu, mỗi tập chỉ 1 - 2 phút và luôn dừng ở chỗ gây tò mò. Mỗi lần như vậy, não bộ tiết ra dopamine, chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn, được tưởng thưởng. Lặp lại hàng trăm lần mỗi ngày, não quen với kích thích nhanh và mạnh, hình thành một vòng lặp giống như nghiện. Đó là lý do nhiều người biết rõ nội dung vô lý, hoang đường mà vẫn không dừng lại được.

Hậu quả đầu tiên là giảm khả năng tập trung và tự kiểm soát. Một phân tích tổng hợp công bố năm 2025 trên tạp chí Psychological Bulletin, gộp 71 nghiên cứu với gần 100.000 người, cho thấy người xem video ngắn nhiều có khả năng chú ý và kiểm soát hành vi bốc đồng kém hơn, ở cả thanh thiếu niên lẫn người trưởng thành. Trên thực tế, nhiều người than khó đọc hết một trang sách, khó ngồi họp hay học bài liên tục.

Thứ hai là rối loạn giấc ngủ. Nhiều người có thói quen xem trên giường trước khi ngủ. Ánh sáng xanh từ màn hình ức chế melatonin, hormone điều hòa giấc ngủ, còn nội dung kích thích khiến não luôn ở trạng thái hưng phấn. Kết quả là làm cho người xem khó ngủ, ngủ không sâu, sáng dậy mệt mỏi, đau đầu, giảm trí nhớ. Việc ngồi xem lâu một tư thế còn gây mỏi mắt, đau cổ vai gáy.

Thứ ba là ảnh hưởng tâm lý. Các nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa xem video ngắn nhiều với lo âu, căng thẳng. Khi đã quen với kích thích mạnh, những niềm vui bình thường như trò chuyện với gia đình, đọc sách, đi dạo trở nên nhạt nhẽo.

Riêng với nội dung do AI tạo ra còn một vấn đề nữa. Đó là hình ảnh, giọng nói ngày càng giống thật, khiến người xem, nhất là trẻ nhỏ và người cao tuổi, khó phân biệt thật giả, dễ tin thông tin sai lệch, thậm chí bị lừa đảo. Một số hình ảnh kỳ dị, rùng rợn có thể gây sợ hãi, ác mộng ở trẻ. Trẻ em và thanh, thiếu niên là đối tượng dễ tổn thương nhất, vì vùng vỏ não trước trán, nơi điều khiển sự tập trung và tự kiểm soát, phải đến ngoài 20 tuổi mới phát triển hoàn chỉnh.

- Bác sĩ có lời khuyên gì dành cho người dùng mạng xã hội để bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình trước thực trạng phim AI và các nội dung AI tràn lan như hiện nay?

- Lời khuyên đầu tiên của tôi là hãy chủ động kiểm soát thời gian. Đặt giới hạn thời gian sử dụng trên điện thoại, tắt chế độ tự động phát. Hãy tự hỏi mình đang xem vì thực sự muốn xem, hay chỉ vì không dừng lại được.

Thứ hai, để bảo vệ giấc ngủ, không dùng điện thoại ít nhất một giờ trước khi ngủ, không mang điện thoại lên giường.

Thứ ba, với trẻ dưới 2 tuổi nên tránh màn hình; trẻ lớn hơn cần giới hạn thời gian rõ ràng, cha mẹ cùng xem và chọn lọc nội dung. Quan trọng nhất là cha mẹ phải làm gương cho bé, gia đình nên có những khoảng thời gian không điện thoại, chẳng hạn trong bữa cơm.

Thứ tư, nâng cao hiểu biết về AI. Cần hướng dẫn con trẻ, nhắc ông bà, cha mẹ rằng những gì trên mạng có thể do AI tạo ra; không vội tin, không vội chia sẻ, tuyệt đối không làm theo yêu cầu hoặc hướng dẫn của video.

Thứ năm, hãy thay thế việc xem video ngắn bằng hoạt động lành mạnh như vận động thể chất, đọc sách, gặp gỡ và trò chuyện trực tiếp. Đó là cách tốt nhất giúp não phục hồi khả năng tập trung, tăng cường mối quan hệ xã hội.

Cuối cùng, nếu người xem thấy mất ngủ kéo dài, lo âu, cáu gắt khi không được dùng điện thoại, học tập hay công việc sa sút, hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc tâm thần để được tư vấn.

Não bộ thay đổi theo những gì chúng ta cho nó tiếp nhận mỗi ngày. Công nghệ không có lỗi. Điều quan trọng là chúng ta sử dụng nó như thế nào.

- Trân trọng cảm ơn bác sĩ về những chia sẻ hữu ích này!